ॐ (प्रणव)
शब्दशः अर्थ
मूळ गुंजणारा ध्वनी
व्युत्पत्ती आणि संस्कृत धातुमूळ
'प्र' (पुढे) आणि 'नु' (ध्वनी करणे) यांपासून; मांडूक्य उपनिषदात संपूर्ण सृष्टीच्या मूळ कंपनाच्या रूपात वर्णिलेले, ज्याचे तीन ध्वन्यात्मक भाग (अ-उ-म) चेतनेच्या जागृत, स्वप्न व गाढ निद्रा अवस्था दर्शवतात.
आध्यात्मिक भावार्थ आणि संदर्भ
तीन ऐकू येणाऱ्या ध्वनींपलीकडे चौथी, मौन अवस्था (तुरीय) आहे जिच्याकडे ॐ अखेरीस निर्देश करतो — जागृत, स्वप्न व निद्रा तिन्हींच्या खाली असलेली शुद्ध, अविभाज्य चेतना.