ಅಪರಿಗ್ರಹ

ಅಪರಿಗ್ರಹ, ಅಂದರೆ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಮಹಾವೀರರು ತಮ್ಮ ಸನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಐದು ಮಹಾ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು; ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಜೈನ ನೈತಿಕ ಜೀವನದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಮಹಾವ್ರತ, ಅಂದರೆ ಆಸ್ತಿ, ಹಣ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಾಗ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಇದು ಅಣುವ್ರತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಪರಿಗ್ರಹ-ಪರಿಮಾಣದ ಮೂಲಕ, ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಸಣ್ಣ ವ್ರತ. ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವ್ರತವು ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಶರತ್ತಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ; ಸಹಿಸಬೇಕಾದ ವಂಚನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ಈ ಬೋಧನೆಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಕೇಂದ್ರವು ಆಚಾರ್ಯ ಉಮಾಸ್ವಾತಿ ರಚಿಸಿದ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಯ ೭, ಶ್ಲೋಕ ೧೭, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ಮೂರ್ಚಾ ಪರಿಗ್ರಹಃ, ‘ಬಾಂಧವ್ಯವೇ ಸ್ವಾಮ್ಯ’. ಈ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯ ಇಡೀ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಒಳಮುಖಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಗ್ರಹ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಬಂಗಾರದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸ್ವಾಮ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಮೂರ್ಚೆ, ಅಂದರೆ ಒಂದು ವಸ್ತುವೇ ತನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದವನನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮಸುಕಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ತೀವ್ರ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಆತಂಕದಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ, ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿರಬಹುದು. ಅಪರಿಗ್ರಹದ ವ್ರತ ಆದ್ದರಿಂದ ಕೈ ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಮೊದಲೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಜೈನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಎರಡು ವಿಶಾಲ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹ, ಅಂದರೆ ಹೊರಗಿನ ಸ್ವತ್ತುಗಳು, ಹತ್ತು ಬಗೆ: ಭೂಮಿ, ವಾಸಸ್ಥಳ, ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಧಾನ್ಯ, ಸೇವಕರು, ಜಾನುವಾರು, ವಾಹನಗಳು, ಮನೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತು. ಅಭ್ಯಂತರ ಪರಿಗ್ರಹ, ಅಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಾಮ್ಯ, ಹದಿನಾಲ್ಕು: ಮಿಥ್ಯಾ ನಂಬಿಕೆ, ಲೈಂಗಿಕ ತೃಷ್ಣೆಗೆ ಬಂಧಿತವಾದ ಮೂರು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು, ಕೋಪ, ಅಹಂಕಾರ, ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ದುರಾಸೆ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕಷಾಯಗಳು, ಮತ್ತು ನಗು, ಪ್ರೀತಿ, ದ್ವೇಷ, ದುಃಖ, ಭಯ ಮತ್ತು ಜುಗುಪ್ಸೆ ಮುಂತಾದ ಇನ್ನೂ ಆರು ದೋಷಗಳು. ಹೊರಗಿನ ಪಟ್ಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿದೆ; ಒಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿ ಯಾವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ವರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥ ಸೂತ್ರದ ಸ್ವಂತ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ ಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಲ್ಲ, ಬಾಂಧವ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಜೈನ ಆಗಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಆಚಾರಾಂಗ ಸೂತ್ರವು, ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಡತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ: ಶಾಶ್ವತ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿದಿನ ಲೌಕಿಕ ಸಮುದಾಯ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೀಡುವ ಭಿಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸರಳತೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅಂತ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವ ಬೇರುಬಿಡಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಕ್ಷಿಸಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲದ ಸನ್ಯಾಸಿಗೆ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ; ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಯುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹಿಂಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಜೈನ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಹಿಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ: ವಸ್ತು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ, ಒಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕಾಯುವ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ದುಃಖದಲ್ಲಿ. ನಿಜವಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮತೋಲನವೆಂದು ಅಲ್ಲ, ಇಲ್ಲದವರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭೌತಿಕ ಸರಕುಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬರುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೌನ ಹಿಂಸೆಯ ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪರಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯ ಈ ಸಂಬಂಧ ಜೈನ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮಗಳಾಗಿರದೆ ಒಂದೇ ನಿರಂತರ ಎಳೆಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಪುರಾತನ ಬೋಧನೆ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು; ಆ ವರ್ಷ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಎಲ್. ಎಂ. ಸಿಂಘ್ವಿ ಜೈನ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ ‘ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕುರಿತ ಜೈನ ಘೋಷಣೆ’ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ಇದನ್ನು ಜೈನಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿಧಿಗೆ ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಪರಿಗ್ರಹದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು, ಅತಿಯಾದ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಅದು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವ್ಯರ್ಥ ಜೀವಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಜಾಲದ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸೆಯೇ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು; ಈ ಜಾಲವನ್ನು ‘ಪರಸ್ಪರೋಪಗ್ರಹೋ ಜೀವಾನಾಮ್’ ಎಂಬ ಜೈನ ಸೂತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ‘ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ’. ಈ ಘೋಷಣೆ ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಖಾಲಿ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆಯ ಪುರಾತನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯ ಶಬ್ದಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಿತು ಅಷ್ಟೆ.

ತಪಸ್ವಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗದ ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ, ಅಪರಿಗ್ರಹದ ಆಚರಣೆ ಪರಿಗ್ರಹ-ಪರಿಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ: ಆದಾಯ, ಸ್ವತ್ತು ಮತ್ತು ಭೋಗದ ಮೇಲೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ, ತಾವೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಮಿತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಸ್ವಾಧೀನ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬಿಡದಿರುವುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳ ನಿಯಮಿತ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಯಾವುದು ಸ್ವಂತದ್ದು ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಯಾವುದು ಬಯಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅಸೂಯೆ ಪಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸವಾಲು ಎದುರಾದಾಗ ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು. ಅಗತ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಿತವಾದ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದು, ಮತ್ತು ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೈನ ಗೃಹಸ್ಥ ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದೆ ಐದನೇ ವ್ರತವನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ತರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಸ್ತುಗಳು.

ಸನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ಥ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಅಪರಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೇರಿದ ನಿಯಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನೇರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವದ ಭಾರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದ ಆತ್ಮವು ಯಾವುದೇ ದೈಹಿಕ ಹೊರೆಗಿಂತಲೂ ಭಾರವಾದ ಅದೃಶ್ಯ ಹೊರೆ ಹೊರುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕು, ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವುದು, ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುಗಳ ರಾಶಿಯೂ ನೀಡಲಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಲಘುತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ತರುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಈ ಲಘುತೆಯನ್ನು, ಬಡತನಕ್ಕಾಗಿ ಬಡತನವನ್ನಲ್ಲ, ಮಹಾವೀರರ ಬೋಧನೆಯ ಐದನೇ ವ್ರತ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ.