අනභිරති ජාතකය

සැවැත්නුවරේ උපාසකයෙකු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මදේශනාව අසන්නට පාහේ හැම දිනකම පැමිණෙන භක්තිමත් අමුත්තෙකු විය, දින හතක් හෝ අටක් කිසි සලකුණක් නොදී ගතවූ තුරු. ඔහු අවසානයේ ආපසු පැමිණි විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුව එතරම් කලක් නොපැමිණියේ ඇයි දැයි ඇසීවූ සේක. උපාසකයා, තම ගෘහස්ථ ජීවිතය කලබලකාරී වී ඇති බව පිළිගත්තේය: ඔහුගේ බිරිඳ ඔහුට අවිශ්වාසදායක වී ඇති බව ඔහුට දැනගැනීමට ලැබුණි, ඒ ශෝකයත් ලජ්ජාවත් ඔහුව, ඔහු ආදරය කළ මෙම ධර්ම දේශනය ද ඇතුළුව, සියල්ලෙන් ඈත් කර ඇත. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට, මෙම ම ශෝකය වරක් දුරස්ථ යුගයක ස්වාමියෙකුටත් බිරිඳකටත් ඇති වූ බවත්, එම තුවාල එකල එක ධර්මදේශනාවක් මගින් සුව කරන ලද බවත්, ඒ ධර්මදේශනාවම දැන් නැවත කියමින් සිටින බවත් වදාළ සේක.

එම පෙර යුගයේ, බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස පාලනය කරන කල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ශිෂ්‍යයන් පන්සිය දෙනෙකු රැකබලාගත් ප්‍රසිද්ධ ආචාර්යවරයෙකු විය. මෙම ශිෂ්‍යයන් අතරින් එකෙකු, එම උපාසකයා මෙන්ම, තමාගේ ම බිරිඳ තමාට අවිශ්වාසදායක වී ඇති බව දැනගත්තේය, එම සොයාගැනීම ඔහුව එතරම් දැඩි ලෙස පහර දී, තම පාඩම් වලට පැමිණීම නැවැත්වූ අතර, ඉගෙනුම සඳහා තමාව සංයමයෙන් තබාගත නොහැකි විය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ශිෂ්‍යයාගේ නොපැමිණීම දැක ඔහුව සොයාගත්තේය, ඔහු හේතුව දැනගත් විට, ඔහු එම තරුණයාගේ ශෝකය සම්බන්ධයෙන් ඔහුට දොස් කීවේ නැත, එසේම එය වැදගත් නැති දෙයක් ලෙස ද ඉවතලාගත්තේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔහු, ශිෂ්‍යයාව බන්ධනයක තබාගෙන සිටි ලජ්ජාවේ හා විශ්වාසභංගයේ විශේෂ ගැටය ලිහීමට අදහස් කළ ධර්මයක් පිරිනැමුවේය. තව කෙනෙකුගේ හදවත කිසිවෙකුට වෛයක්තික අයිතියක් නැති බවත්, එවන් දුබලකම බොහෝ දෙනා විසින් බෙදාහදා ගන්නා සාමාන්‍ය ස්වභාවයට අයත් බවත් ඔහු ඔහුට කීවේය. ප්‍රඥාවන්තයෙකු, ඔහු පැවසීය, තනියෙන් තම ම බරකරගෙන විනිශ්චය කළ නොහැකි දුබලකමක් සම්බන්ධයෙන් කෝපයෙන් දැවී තමාව පහත් නොකරගනී. ඔහු එය, ස්වභාවයෙන්ම සමාන ලෙස සියල්ලන්ටම ආදරයෙන් පිළිගන්නා දේවල් වලට සමාන කළේය: මහාමාර්ගයක්, ගංගාවක්, පොදු වත්තක්, ගමන්මග වික්‍රාන්තයන්ට විවේකගන්නා ස්ථානයක්. මෙම ආකාරයෙන් බිරිඳගේ දුබලකමක් මගින් තුවාලවීම, ඔහු පැවසීය, කිසි එවන් පොදු දෙයකට කිසි දිනක ප්‍රතිඥා දිය නොහැකි දෙයක් ඇගෙන් බලාපොරොත්තු වීමකි.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තම උපදේශය එක් ගාථාවකට සංක්ෂිප්ත කළේය, එය ගෙනදුන් සංවාදය අවසන් වූ බොහෝ කලකට පසුවත් මතකයේ රැඳිය යුතු ආකාරයේ ගාථාවකි. මහාමාර්ග, ගංගා, වත්ත, විවේකගන්නා ස්ථාන මෙන්, එහි ඇති සමාන ආදරය පසුකරයන් සියල්ලන්ටම ලබාදෙන්නා සේ, මිනිස් ස්වභාවයේ ඇති දුබලකම ද එසේමයි, ඔහු පැවසීය. ප්‍රඥාවන්තයෝ, එක් පුද්ගලයෙකුට වඩා ජාතියටම අයත් වූ දොෂයක් සම්බන්ධයෙන් කෝපයට පහත් නොවෙති. ඔහු තම ශිෂ්‍යයාගෙන් විශ්වාසභංගය යහපත යයි කියන ලෙස හෝ තුවාලයක් ලැබී නැති බව පෙනුම්වන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ නැත. ඔහු ඉල්ලා සිටියේ, කිසි දිනක කිසිවෙකුට පමණක් රැකගත නොහැකි දෙයක් සොරකම් කරගත් බවට විශ්වාස කිරීමෙන් එන එම විශේෂ කෝපය බිම තබන ලෙසය.

ශිෂ්‍යයා එම ගාථාව හදවතට ගෙන, තම අධ්‍යයනය වලකවා තිබූ ද්වේශය අත්හැරියේය. ඔහු තම ආචාර්යවරයාගේ පාඩම් වලට ආපසු පැමිණියේය, තම සංයමය ආපසු ලබාගෙන. කල් යතම, ඔහුගේ බිරිඳ තමාම, තම ස්වාමියාගේ ආචාර්යවරයා ඇගේ හැසිරීම ගැන කතා කර ඇති බවත්, තම ස්වාමියා එම කරුණ නිහඬව වසා තබනවා වෙනුවට විවෘතව කතා කළා බවත් දැනගත්තාය. එම මොහොතේ සිට, ඇය එම හානිය ඇති කළ අවිශ්වාසදායක බව අත්හැරියාය. මෙම කතාව තවදුරටත් කිසි මුහුණට මුහුණ ගැටුමක්, කිසි ගලවාගත් පොරොන්දුවක්, කිසි අවසාන ඉදිරිපත් කිරීමක් වර්ණනා නොකරයි; එය පමණක් වාර්තා කරන්නේ, එම තුවාලය නම් කර, රැක නොගෙන බිම තබූ පසු, එම ගෘහස්ථ ජීවිතය තමන්ම ස්ථාවරභාවයට ආපසු ගමන් මග සොයාගත් බවයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, ඔහු ඉදිරියේ වාඩි වී සිටි උපාසකයාට, මෙම කතාවේ චරිත හඳුන්වාදෙමින් දේශනය අවසන් කළ සේක. එම දුරස්ථ යුගයේ ස්වාමියාත් බිරිඳත්, ඔහු පැවසීය, එම ම ස්වාමියාත් බිරිඳත්ම වූහ, තම පැරණි කරදරය ආයෙත් මුණගැසෙමින්. වරක් එක ගාථාවකින් ශිෂ්‍යයාගේ ශෝකය සැහැල්ලු කළ ආචාර්යවරයා, පෙර ජීවිතයක තමන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ එකනිපාතයේ, එක් ගාථා කතා එකතුවේ, ජාතක අංක 65 මෙම කතාව මෙසේ සංරක්ෂණය කරයි.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ උපදේශය, සිදුවූ දේ සුලූ කරගෙනවත් හෝ නොදැනෙන උදාසීනකමක් රඟදැක්වීමටවත් කිසි විටෙකත් ශිෂ්‍යයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේ නැත. ඒ වෙනුවට, ධර්මය ක්‍රියාත්මක වූයේ, එක් වෛයක්තික තුවාලයක් වටා ඇති රාමුව පුළුල් කරමිනි: ශිෂ්‍යයාගේම වටිනාකම පිළිබඳ විනිශ්චයක් සේ දැනුණු දෙය, බොහෝ දෙනා විසින් බෙදාගත් දුබලකමක උදාහරණයක් සේ නැවත සංස්ථාපනය කරනු ලැබීය. මෙම නැවත රාමුවීම තුවාලය වේදනාවකින් තොරව බවට හරවන්නේ නැත, එහෙත් එය එම තුවාලය දරන්නා ගිල ගැනීමේ කෝපයකින් තොරව දිවි ගැටිය හැකි බවක් බවට පත් කරයි. එබැවින්ම, මෙම කතාවේ විසඳුම ශිෂ්‍යයා තම ශෝකය නිහඬව පමණක් දරාගැනීම සමඟ අවසන් නොවේ. එය ඔහුගේ සංයමය ආපසු පැමිණීම හා ඔහුගේ අධ්‍යයනය නැවත ඇරඹීම සමඟ අවසන් වේ, ඔහුගේ ශෝකයේ විශේෂ වස, වෛයක්තික අවමානයේ හැඟීම, ඔහුගේ තත්වය අනන්‍ය අපකීර්තියක් වෙනුවට බෙදාගත් මනුෂ්‍ය දුබලකමක කොටසක් ලෙස දැකීමෙන් ඉවතට උරා ගනු ලැබූ බැවිනි.

ජාතකයේ කිසි තැනකත් ආචාර්යවරයා බිරිඳට කෙළින්ම උපදෙසක් දෙන බව පෙන්වන්නේ නැත, එසේම ශිෂ්‍යයා ඇයට කිසි ඉල්ලීමක් හෝ තර්ජනයක් කරන බව ද පෙන්වන්නේ නැත. ගෘහස්ථ ජීවිතයේ වෙනස පැමිණෙන්නේ ශිෂ්‍යයාගේම ක්‍රෝධය සන්සුන් වූ පසුවම, විවාහයම එහි එක් පැත්තක් තවම දැවෙමින් තිබූ විට සුව විය නොහැකි බව යයි. මෙම කතාවේ නිහඬ ඇඟවීම වන්නේ, තුවාලගත් විවාහයක ගින්න සමහර විට මුල් තුවාලයට වඩා පසුව රැකගත් ද්වේශයෙන් පෝෂණය වන බවය. එම දෙවන ගින්න, රැක දරාගත් කෝපය, නිදහස් කිරීම, කිසි මුහුණට මුහුණ ගැටුමකින් බලෙන් ගෙනවිත් දිය නොහැකි ආකාරයේ ප්‍රතිසංස්කරණයකට ඉඩකඩ විවර කරයි.