අනභිරති ජාතකය

සාවත්ථි නුවරෙහි තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙක් පුරාණ බ්‍රාහ්මණ ශාස්ත්‍රවන වේද තුන හදවතින්ම කට පාඩම් කර ඉගෙන ගත් අතර, පවිත්‍ර මන්ත්‍ර ඉතා දක්ෂ ලෙස උගන්වා ඇත. විවාහයෙන් පසු ඔහුගේ සිත ගෘහ කටයුතු, ධනය, දේපළ සහ පවුල ගැන වූ කරදර වලින් පිරී ගියේ, තමාගේ මන්ත්‍ර නිවැරදි අනුපිළිවෙලින් නැවත පාරායනය කිරීමටවත් ඔහුට නොහැකි වන තුරු ය. මෙම අහිමි වීම නිසා දුක් වූ ඔහු මග පෙන්වීම පතා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගිය අතර, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ දුකෙහි බොහෝ ඈත පෙර ජීවිතයක සිදු වූ දෙයෙහි ප්‍රතිධ්වනියක් හඳුනාගත් සේක.

ඒ පෙර යුගයේ, බරණැස නගරයේ බ්‍රහ්මදත්ත රජු රජ කරන කල, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ප්‍රසිද්ධ ආචාර්යවරයෙක් වූ අතර, ඔහුගේ ශිෂ්‍යයා වූ දක්ෂ තරුණ බ්‍රාහ්මණයා ද ඔහුගේ මග පෙන්වීම යටතේ පවිත්‍ර ග්‍රන්ථ පරිපූර්ණ ලෙස ප්‍රගුණ කර තිබුණි. විවාහ වීමෙන් පසු මෙම ශිෂ්‍යයාගේ ගෘහ වගකීම් ඔහුගේ මතකය එලෙසම වසාගෙන, එක් කලක නිර්දෝෂී වූ ඔහුගේ වේද මතකය දුර්වල වීමට පටන් ගත්තේ ය.

ආචාර්යවරයා තම කලබල වූ ශිෂ්‍යයා, වල් මී ගොන් රංචුවක් පාගා ඝන, මඩ සහිත ජලයක් බවට පත් කළ පොකුණට රැගෙන ගොස්, එහි පිළිබිඹු වශයෙන් කුමක් දකින්නේදැයි ඔහුගෙන් ඇසීය. ජලය වැඩි අවුල් වූ හා රැලි වූ බැවින් කිසිවක් පෙනෙන්නේ නැතැයි ශිෂ්‍යයා පිළිතුරු දුන්නේ ය.

මඩ පහළට ගිලී ජලය පරිපූර්ණ පාරදෘශ්‍යතාවට පත් වන තුරු ඔව්හු එකට රැඳී සිටියහ. එවිට මොහොතකට පෙර සම්පූර්ණයෙන් නොපෙනුණු කටු ඔරු, කුණු ගල්, වැලි සහ මාළු රංචු හෙළිදරව් විය. ඉන්පසු ආචාර්යවරයා මෙම වෙනස හෙළිදරව් කළ දේ ගැන ගාථා දෙකක් වදාළේ ය. කලබල වූ, අවුල් වූ පොකුණක කටු ඔරු, ගල්, එහි සැරිසරන මාළු දැකිය නොහැකි වන්නාක් මෙන්, අවුල් වූ සිතක තමාගේ සහ අනුන්ගේ හිතසුව දැකිය නොහැක. පාරදෘශ්‍ය, නොකැළඹුණු පොකුණක, එහි ඇති සියලු ජීවීන් පැහැදිලිව හෙළිවන්නාක් මෙන්, නොකැළඹුණු සිතක තමාගේ සහ අනුන්ගේ හිතසුව දෙකම පැහැදිලිව දැකිය හැකි ය.

තම මතකය දුර්වල වූ, තමා වෙත පැමිණි බ්‍රාහ්මණයා වෙනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ කතාවේ චරිත හඳුනා දෙමින් කථාව අවසන් කළ සේක. ඒ දුරාතීත ශිෂ්‍යයා, මෙම බ්‍රාහ්මණයාම පෙර ජීවිතයක සිටි බව ද, ඔහුට පොකුණ පෙන්වූ ආචාර්යවරයා බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම වූ බව ද වදාළ සේක. එය පාලි ත්‍රිපිටකයේ ද්වි නිපාතයේ ජාතක අංක 185 ලෙස සටහන් වී ඇත.

කලබල වූ සිත පැහැදිලිව දැකිය නොහැකි බව ආචාර්යවරයාට වචනයෙන් සරලව පැහැදිලි කළ හැකිව තිබුණි. වේද තුන පිළිබඳ ප්‍රවීණ ශිෂ්‍යයා එය වහාම තේරුම් ගෙන එකඟ වන්නට ඉඩ තිබුණි. එහෙත් ආචාර්යවරයා ඔහුව සැබෑ පොකුණකට ගෙනගොස්, මුළු පහළ යාමේ ක්‍රියාවලිය තමා විසින්ම බලා සිටින්නට සැලැස්වූයේ ය. ජලය වසාගෙන සිටි මඩ, කිසිදු පාර්ශවයක උත්සාහයක් නැතිව, තමාටම පිරිසිදු බවට පත් වීම ඔහු නැරඹූ ය. මෙම ඉගැන්වීම කන්නෙන් ඇසීමට වඩා ඇසින් දැකිය යුතු විය. කලබලය බුද්ධියෙන් තේරුම් ගත් බවට විශ්වාස කරන සිතකටද, එම එකම කලබලය තමාතුළ ක්‍රියාත්මක වන බව හඳුනාගැනීමට නොහැකි විය හැකිය. මෙම බ්‍රාහ්මණයාගේ විද්‍යාව, විවාහය සිත කැළඹීම්වලින් පුරවන විට ඔහුගේ මතකය දුර්වල වීම වළක්වා නොගත් ආකාරයටම එය වේ.

මෙම ඉගැන්වීම ශිෂ්‍යයාගෙන් ඔහුගේ ගෘහය අත්හැර දැමීමක් හෝ ඔහුගේ මතකය වසාගත් වගකීම් ගැන වෛර කිරීමක් ඉල්ලන්නේ නැත. පොකුණ කලඹා තිබුණේ, ස්වභාවයෙන්ම වැරදි යමක් නොවේ; ඕනෑම පොකුණක් අවසානයේ තමන්ගේම ආකාරයෙන් පහළ බසින සාමාන්‍ය කැළඹීමකින් පමණකි. මෙම ජාතකයේ නිහඬ ඉඟිය වන්නේ, ගෘහ ජීවිතය ම කිසිදා බාධාවක් නොවීමයි; බාධාව වූයේ, මී ගොන්හු ඉවත් වූ පසු මඩ පහළ වූ ආකාරයට, තමාගේම කැළඹීම පහළ වීමට ඉඩ දීමට තවම ඉගෙන නොගත් සිතයි. ගෘහ ජීවිතය මැද නිශ්චල සිතක් ශිෂ්‍යයාට සැමවිටම ලබාගත හැකිව තිබූ බව, මඩ යට පිරිසිදු ජලය සැමවිටම තිබුණාක් මෙන්, කැළඹීම ගෙවී යාම පමණක් බලාගෙන සිටියාක් මෙන් ය, ඉගැන්වීම යෝජනා කරයි.

ආචාර්යවරයාගේ ගාථා දෙක, අවධාරණය සඳහා එකම කාරණය දෙවරක් නැවත කියන්නේ නැත. ඒවා එකම පොකුණ එහි ප්‍රතිවිරුද්ධ තත්ත්ව දෙකෙන් විස්තර කරන බැවින්, ශිෂ්‍යයාට අවසානය පමණක් නොව වෙනසේ සම්පූර්ණ ගමන් මාර්ගය දැක ගත හැකි විය. පළමු ගාථාව කැළඹුණු පොකුණ සඟවන සියල්ල, එනම් කටු ඔරු, ගල්, මාළු නම් කරයි; ශිෂ්‍යයා තමාගේ අමතක වූ මන්ත්‍ර ලෙස හඳුනාගත හැකි තරම් නිශ්චිතව අහිමි වීම නම් කරයි. දෙවන ගාථාව නිශ්චල පොකුණ හෙළි කරන සියල්ල, දැන් දෘශ්‍ය වූ එම සැඟවුණු දේවල් ම ලැයිස්තුව භාවිතා කර විස්තර කරයි; එවිට ශිෂ්‍යයාගේ පැහැදිලි බවට නැවත පැමිණීම, ඔහු මෙතෙක් තමාම නැරඹූ නිශ්චිත අහිමි වීම්වලට සාපේක්ෂව මනින්නට හැකි විය. ආචාර්යවරයා සහ ශිෂ්‍යයා දෙදෙනාටම, සාමාන්‍ය දියුණුවක් නොව, කලබලය ගෙන ගිය දේවල් නිශ්චිතව නැවත ලැබීමක් තහවුරු කළ හැකි විය.