අසාතමන්ත ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කතාව, ජාතක එකතුවේ අංක 61, ස්ත්‍රියක් ගැන ආදරාශක්ත රෝගයට හසුව, තම අධ්‍යයනය සඳහා සිත ස්ථාවර කරගත නොහැකි වූ ජේතවනයේ භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන් වදාළ සේක. ඔහුට කෙළින්ම තරවටු කරනවා වෙනුවට, බුදුරජාණන් වහන්සේ, ප්‍රඥාවන්තම ආචාර්යවරයෙකුටවත් වරක් එම ම රෝගයෙන් ශිෂ්‍යයෙකුව සුව කිරීමට සිදුවූ ආකාරය, හා එම ප්‍රතිකාරය, කිසි දේශනාවකටත් වඩා, පාලනයක් නැති තණ්හාවේ අනතුර ගැන බොහෝ දෙයක් හෙළි කළ ආකාරය පෙන්වීම සඳහා, තක්ෂිලාවේ පැරණි කතාවක් වෙත ගියේය.

බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස පාලනය කරන දිනවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, තක්ෂිලාවේ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රධාන ආචාර්යවරයෙකු, දිසාපාමොක්ඛයෙකු, වූ මහත් ශාස්ත්‍රවේදී බ්‍රාහ්මණයෙකු විය. ශිෂ්‍යයෝ දුරස්ථ නගරවලින් උන්වහන්සේ වෙත පවිත්‍ර ශාස්ත්‍ර ඉගෙනීමට පැමිණි අතර, ඔවුන් අතර, බරණැසෙන් දක්ෂ තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙකු, දහසය හැවිරිදි වයසේ, යාග ගිනි පුහුණුව සඳහා වූ ජීවිතයක් හෝ ගෘහස්ථ ශාස්ත්‍ර ඉගෙනුම සඳහා වූ ජීවිතයක් අතර තෝරාගැනීමක් තම දෙමාපියන් විසින් දෙනු ලැබූයේය. ඔහු ඉගෙනුම තෝරාගත්තේය, ඔහුගේ දෙමාපියෝ ඔහුව බෝධිසත්වයන් වහන්සේ යටතේ ඉගෙනුම සඳහා තක්ෂිලාවට යෑවූහ.

තරුණයා අධ්‍යයනය සඳහා තම ම දකුණු දුන්නේය, කල් යතම ඔහුගේ අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ බව විශ්වාස කරගෙන ගෙදරට ආපසු පැමිණියේය. එහෙත් ගමනේ යමක් ඔහු තුළ නොසන්සුන් විය, නම් කළ නොහැකි අමුතු අපහසුතාවක්, එහෙත් එයට ස්ත්‍රීන් ගැන හා ඔහුගේම ඔවුන්ට හසුවීමේ හැකියාව ගැන ඔහුට තවම එතරම් නොතේරුම්ගත් දෙයකට සම්බන්ධ විය.

ගෙදර දී, ඔහුගේ මව, ඔහුගේ අධ්‍යයනය සැබවින්ම අවසන්ද යයි ඇසුවාය. ඔහු එසේ යයි පැවසූ විට, ඇය තවදුරටත් විමසීවූවාය: ඔහු 'විෂාද පාඨ' නොඉගෙනගත්තා ද? ඔහු ඒ ගැන කිසි විටෙකත් අසා නැති බව පිළිගත්තේය. කලබල වී, ඇය ඔහුව ඉටිකවාම තම ආචාර්යවරයා වෙත ආපසු යෑවූවාය, ඔහු ඒවා ඉගෙනගැනීම තෙක් තමාව අධ්‍යාපනයක් ලැබූ කෙනෙකු ලෙස හැඳින්විය නොහැකි බව තරයේ කියමින්, එහෙත් තක්ෂිලාවේ උගන්වන කුමන ම විෂයමාලාවකවත් එවන් පාඨයක් සැබවින්ම නොතිබුණි.

තරුණයා බෝධිසත්වයන් වහන්සේ වෙත ආපසු ගොස්, තමාට සම්පූර්ණ නොකළ බව පෙනුනු ඥානය, අසතමන්ත, විෂාද පාඨ, උගන්වන ලෙස ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, කුමාරයා තවම එය කුමක්දැයි නොදත් ආශාවකින් දැවෙමින් සිටින බව එසැණින්ම වටහාගෙන, ඔහුට ඉගැන්වීමට එකඟ වූයේය, එහෙත් මුලින්ම සේවා කාලයක් සම්පූර්ණ කළ පසු පමණක්. ඒ වනවිට, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, වයස සියවිසි දහවක්, අන්ධ වූ, තම මව රැක බලාගැනීම සඳහා වන වාසස්ථානයකට ඇවිද ගොස් තිබුණේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තරුණයාව, කෙළින්ම තම වයස්ගත මව සේවය කරන්නැයි, ඇයව සේදීම, ආහාර දීම, ඇගේ හැම අවශ්‍යතාවක් රැක බලා ගැනීම, කැප වූ පුතෙකු සිදු කරන ආකාරයටම, යෑවූවේය. එහෙත් ඔහු අමුතු උපදෙසක් එකතු කළේය: ඔහු ඇගේ අත්, පා, හිස, පිට අතුල්ලන අතරතුර, ඇය තවම, ඔහුට, එවන් වයසක සිටියද, කෙතරම් ලස්සන දැයි ඔහුට ශබ්දයෙන් ප්‍රකාශ කළ යුතුව, තරුණයේ ඇගේ ලස්සන කෙතරම් විය යයි කියමින්. ඇගේ ප්‍රතිචාරයක් ලෙස එම වැඩිහිටි ස්ත්‍රිය කී සියල්ල බෝධිසත්වයන් වහන්සේට වාර්තා කරන ලෙසත් ඔහුට පැවසීවිය.

දිනින් දින තරුණයා තම සේවය පුරා කර, නියෝගයට අනුව ප්‍රශංසාව පුනරුච්චාරණය කළේය, කිසි විටෙකත් සැක නොකරමින්, එවන් වදන්, නැවත නැවතත් නිශ්ක්‍රීය, රැක නොගත් සිතකට පුරවනු ලැබුවොත්, අවසානයේ ඇති කරන්නට ඉඩ ඇති දෙය ගැන. ක්‍රමයෙන්, විශ්වාස කළ නොහැකි ලෙස, එම අන්ධ වැඩිහිටි ස්ත්‍රිය එම ප්‍රශංසාව සැබෑ ආශාවක් යයි විශ්වාස කරන්නට පෙළඹුණාය. ඇය, එම ලස්සන තරුණ සේවකයා සැබවින්ම ඇයව ආශාකරයි යයි සිතන්නට පටන් ගත්තාය, එම සිතුවිල්ල ඉවතලිය නොහැකි තරමට මූල ලූවාය.

එක් දිනක ඇය ඔහුගෙන් කෙළින්ම ඇසීවූවාය, ඔහුගේ සිත ඇය වෙත යොමුව ඇත්දැයි. තම ආචාර්යවරයාගේ සියල්ල අවංකව වාර්තා කරන ලෙසයෑම අවධානයට ගනිමින්, තරුණයා එය ප්‍රතික්ෂේප කළේ නැත. ධෛර්යවත් වී, ඇය ඔහුට, ඇයට සැබෑවටම ආශාවක් තිබේ නම්, ඔහු මුලින්ම ඇගේ ම පුතා, බෝධිසත්වයන් වහන්සේම, මරා දැමිය යුතු බවත්, එවිට ඔවුන් දෙදෙනාට බාධාවකින් තොරව එකට සිටිය හැකි බවත් කීවාය. තරුණයා විශ්මයට ගියේය, එහෙත් ඔහුට හැම වදනක්ම ආපසු රැගෙනයෑමට කියන ලද ලෙසම, ඔහු එම යෝජනාව ආචාර්යවරයා වෙත ආපසු රැගෙනගියේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේට විස්මයක් ඇති වූයේ නැත. ජීවිතයේ අවසාන වසරවල සිටි දුබල, භක්තිමත් වැඩිහිටි ස්ත්‍රියකටවත් පාලනයක් නැති තණ්හාව කළ හැකි දේ ඔහු මුලදී සිටම සැක කර තිබුණේය, ඔහු ශිෂ්‍යයාට එය ගැන හුදෙක් කියනවා වෙනුවට, මෙය ඔහුට දර්ශනය වන ලෙස සැබවින්ම පරික්ෂණය සැකසීවූයේ. ඔහු ගස් දළුම්බරයක ලීයෙන් සම්පූර්ණ ප්‍රමාණයේ රූපයක් කැටයම් කර, තම ම සිවුරු ඇන්දවා, තමන්ම එහි නිදාගත්තාසේ ඇඳේ තැබීය. ඉනික්බිති ඔහු වැඩිහිටි ස්ත්‍රියට කුඩුක්කුවක් දී, තරුණයාට, ඇගේ අත ඇඳ දිගට, ඇගේ වැදීම මෙම අවස්ථාව බව කියමින්, ඇඳ දෙසට මග පෙන්වන ලෙස සැලැස්වූවේය.

තම ම පුතාව ගසනවාය විශ්වාස කරමින්, වැඩිහිටි ස්ත්‍රිය තම කුඩුක්කුව එම ලීරූපයේ උගුරට පහර දුන්නාය. මාංශය වෙනුවට ලී හෙයින් ඇති වූ මෘදු, ජීවිතයක් නැති ගැටීම, ඇය කර ඇති දේත් තමාම සැබවින්ම බවට පත්වීමට සූදානම්ව සිටි දේත් එසැණින්ම ඇයට කියා දුන්නේය. මෙම හෙළිදරව්වේ කම්පනය, ඇගේ දුබල ශරීරයට දරාගත හැකි ප්‍රමාණයට වඩා විය, ඇය එම ස්ථානයේම මියගියාය, ඇගේ කාලය, මෙම කතාව කියන්නේ, දැනටමත් ළඟා වී තිබූ බවය.

මෙම මුළු සිදුවීම් ක්‍රමයම දැක, තම ආචාර්යවරයා පෙන්වීමට සිතූ දේ තරුණයා අවසානයේ වටහාගත්තේය: රැකගත නොකළ, පරික්ෂා නොකළ ආශාව, කෙනෙකුට, කෙතරම් වයස්ගත, කෙතරම් භක්තිමත්, කෙතරම් සම්භාවිතාවක් නැති වුවද, බුද්ධියට අභිබවා, ඔහු වෙනත් ලෙස කවදාවක් සිතන්නේවත් නැති ක්‍රියාවන් වෙත ඔහුව ගෙනයා හැකි බවය. තරවූ ස්ත්‍රීහු, ඔහු තම ආචාර්යවරයා ඉදිරියේ ප්‍රකාශ කළේය, තම ම රාගයෙන් ගිනිගැටුණු, ගින්නක් ගිලගන්නා වාසිහි විය හැකි අතර, තමාම එවන් බන්ධනයන් ඉවතලා, ආශ්‍රමයක ශාන්තිය සොයන්නට කැමති බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කළේය. තමාව කලබලකාරීව, විසිරුණුව ගෙදරට පැමිණෙන්නට සැලැස්වූ ආකර්ෂණයෙන් පිරිසිදු වී, ඔහු තම සිත ස්ථාවර කර, විනයගරුක අධ්‍යයනයේ ජීවිතයට ආපසු හැරිණි.

කතාව නිමාකළ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ, රැස්වූ භික්ෂූන්ට දන්නා මිනිසුන් සමඟ, පැරණි කතාවේ චරිත හඳුන්වාදුන් සේක. එකල අන්ධ වයස්ගත මව, උන්වහන්සේ වදාළ සේක, කපිලානි (පසුව ප්‍රමුඛ මෙහෙණියක් වූ භද්දා කපිලානි) විය; පියා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රමුඛ ශ්‍රාවකයන් අතර කෙනෙකු වූ මහා කස්සප මහතෙරුන් විය; කලබල වූ ශිෂ්‍යයා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේම පාරිවාරික භික්ෂුව ආනන්ද විය; මෙම පරීක්ෂණය සැකසූ ප්‍රඥාවන්ත ආචාර්යවරයා, එම පෙර උපතේ තමන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ විය.

අසතමන්ත ජාතකය, එකම එක ස්ත්‍රියකගේ දුබලකමක් ගැන කතාවක් ලෙස නොව, තණ්හාවේ ළඟාවීමෙන් ස්ථිරව ආරක්ෂිත බව තමාටම පෙනෙන ඕනෑම කෙනෙකුට ඉඳුරු ඉඳින්ම යොමු වූ අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස පැවතේ. වයස, භක්තිය හා ජීවිතකාලයක ඉවසීම, ආශාව එහි ළඟාවීමකට ඉඩ ලබාගත් විට, කිසි ආරක්ෂාවක් ලෙස ඔප්පු වූයේ නැත, ධර්ම දේශනාවක් නොව ආචාර්යවරයෙකුගේ පරෙස්සමින් සංවිධානගත නිරූපණයක් ගතවූයේ, රාගාන්ධ ශිෂ්‍යයෙකුට, තම ම රැක නොගත් ආශාවෙන් ආපසු හැරීමට ප්‍රමාණවත් තරම් සත්‍යය පැහැදිලිව දැකගැනීමටය. අංක 61 කල් පවතින්නේ, එය විස්තර කරන පරීක්ෂණය, භ්‍රාන්තියම එහි ම අනතුර හෙළි කරනතුරු ඉවතලීම, තක්ෂිලාවේ වූ තරම්ම දැන් ද ගවේෂණශීලීව පැවතෙන බැවිනි.