ගග්ග ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 155 වන මෙම කථාව, ජේතවනාරාමයේ බුද්ධ ශ්‍රාවකයන් අතර තවමත් පවත්වා ගෙන ගිය සිරිතක ආරම්භය පහදා දෙයි. එක් දිනෙක බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරමින් සිටියදී කිවිසුම් දුන් විට, වටා සිටි හික්ෂූන් එකවර “දීර්ඝායුෂ වේවා!” යි හඬ නඟා, දේශනාව බාධා විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය අන්ධ විශ්වාසයක් පමණක් යැයි සඳහන් කොට එම පිළිවෙත තහනම් කළ සේක. එහෙත් සංඝයා ඉන් පිටත සිටි අය, හික්ෂූන් තම ගුරුවරයාගේ කිවිසුමට අන් අයට ලැබෙන ගෞරවයෙන් පිළිතුරු නොදෙන බව විවේචනය කළ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ තහනම ඉවත් කොට, එම සිරිත කොහෙන් ආවේද යන්න පැහැදිලි කිරීමට පහත කථාව වදාළ සේක.

පෙර ජාතියක, කාසි ජනපදයේ වෙළෙන්දන් දෙදෙනෙක් — ගග්ග නම් පියා සහ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ වන පුත්‍රයා — ඈත පාළු මහාමාර්ගයක එක්ව ගමන් කරමින් සිටියහ. ගමකින් බොහෝ දුරු වී සිටියදී සවස් වූයේ ය. වර්ෂාව එන ලකුණු පෙනුණු අතර, ඇසට හසු වූ එකම නවාතැන් ස්ථානය මාර්ගය අසල තනිව සිටි, වහලක් නැති, ජීර්ණ අම්බලමක් විය. එහි අත්හැර දමන ලද බිත්තිවල රාත්‍රිය ගත කිරීමට ඇති එකම රැකවරණය විය.

ගමන් කළ දෙදෙනාට ජීර්ණ ශාලාව දැනටමත් යක්ෂයෙකු විසින් අත්පත් කරගෙන සිටි බව දැනගැනීමට ක්‍රමයක් නොතිබුණි. යක්ෂයන්ගේ අධිපති වෛශ්‍රවණයන්ගෙන් ඒ යක්ෂයා දිගු වසර දොළහක විශ්වාසවන්ත සේවයෙන් පසු, එහි රැකවරණ ගන්නා ඕනෑම අයෙකු ආහාරයට ගැනීමේ අයිතිය උරුම කරගෙන තිබිණි. එම අයිතියට එක් කොන්දේසියක් සම්බන්ධ විය. ගිහිල්ලන් දෙදෙනාගෙන් කෙනෙකු කිවිසුමක් දුන් විට අනෙකා දීර්ඝායු ප්‍රාර්ථනාවකින් පිළිතුරු නොදුන්නොත්, හෝ කිවිසුම් දුන් තැනැත්තා එම ගෞරවය ආපසු ප්‍රදානය නොකළොත්, යක්ෂයාට දෙදෙනාම අල්ලා ගිල දැමීමේ නිදහස තිබිණි.

පියාණන් සහ පුත්‍රයා, ජීර්ණ ශාලාවේ සෙවනැල්ලෙන් තමන් දෙස බලා සිටි දෙය ගැන නොදැන, විවේක ගැනීමට නිරුවත් පොළොවේ හිඳ ගත්හ. රාත්‍රියේ ගැඹුරු කාලයේ, යක්ෂයාගේ නොපෙනෙන අතින් හමා ගිය දූවිලි මහලු පියාගේ නාසයට ඇතුළු විය. ගග්ග හදිසියේ නැගිට, හිස් ශාලාවේ නිශ්ශබ්දතාව බිඳින තියුණු, වැරදීමට ඉඩක් නැති කිවිසුමක් දුන්හ.

එක් හුස්මක් පමණ කාලයක්, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ නිදිමතෙන් තම සිතිවිලි එකතු කරමින් කිසිවක් නොකී සේක. එම හුස්මේදීම යක්ෂයා ඉදිරියට ගමන් කිරීමට පටන් ගත්තේ, තමා දිගු කලක් බලා සිටි කොන්දේසිය අවසානයේ සම්පූර්ණ වී ඇති බව විශ්වාසයෙනි. ඒ සත්වයා දුර කෙටි කිරීමට පෙර, බෝසතාණන් වහන්සේගේ සිත පැහැදිලි වූ අතර, එම අම්බලමේ නිශ්ශබ්දතාවය පියාණන්ට කුමක් වියදම් කරවන්නට ඇත්දැයි එම මොහොතේදීම අවබෝධ කර ගත් සේක.

එක් මොහොතක්වත් නාස්ති නොකොට, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ “පියාණෙනි, ඔබට දීර්ඝායුෂ වේවා” යි හඬ නැගූ සේක. ගග්ග, අඳුරේදී තම පුත්‍රයා දුටු දෙය වහාම වටහාගෙන, “පුත්‍රය, ඔබටත් දීර්ඝායුෂ වේවා” ය යි පිළිතුරු දුන්නේ ය. යක්ෂයා තමා සිටි තැනම නැවතුනේ ය. ඔවුන් දෙදෙනා අල්ලා ගැනීම සඳහා වූ ඔහුගේ එකම කොන්දේසිය දෙපැත්තෙන්ම සම්පූර්ණ වී තිබූ අතර, ගමන් කරන කිසිම අයෙකු කෙරෙහි ඔහුට තවත් හිමිකමක් නොතිබුණි.

තමන් දෙදෙනාම ගිල දැමීමට ආසන්න වූ ප්‍රාණියාගෙන් පලා යනවා වෙනුවට, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ තමන් ප්‍රකාශ වූ පසු යක්ෂයාට සෘජුවම ඇමතූ සේක. අන් අය ගිල දමමින් ජීවත් වන ඕනෑම සත්වයෙකුට බලා සිටින දුක ගැන ඔහු කතා කළ සේක. එතරම් පැහැදිලිව කතා කළ බැවින්, මැරීමේ අයිතිය හැර වෙනත් කිසිවක් ඉපැයීමට වසර දොළහක් ගත කළ යක්ෂයා, ඒ වෙනුවට හානියක් නොකරන ජීවිතයක පංචශීලය පිළිගැනීමට තෝරා ගත්තේ ය. ඔහුව පළමුවෙන් ඒ ජීර්ණ ශාලාවට බැඳ තැබූ ඒ ම ක්ෂුධාව ඔහු අත්හැරියේ ය. ඉන්පසු යක්ෂයා එම රැයේ ඉතිරි කාලය පුරා ගමන් කළ දෙදෙනාට සේවය කළේ ය; එකල භයානකම වැසියා ලෙස එය පීඩාවට පත් කළ ඒ රැකවරණය ම ඔහු රැක බලා ගත්තේ ය.

මෙම කථාව සිත තුළ රැඳෙන්නේ ගැලවීම සහ විපත අතර වෙන් කළ තරම් අඩු වෙනස නිසාය. එක් කිවිසුමක්, නිශ්ශබ්දතාවයේ එක් නොරැකි හුස්මක්, සහ වේලාවට ප්‍රමාණවත් ලෙස කතා කළ එක් වාක්‍යයක් — යක්ෂයා වසර දොළහක් බලා සිටි ඒ පරතරය ම වසා දැමුවේ ය. පියාණන්ට හෝ පුත්‍රයාට එම ජීර්ණ ශාලාවේ එවැනි කොන්දේසියක් තිබෙන බවට අනතුරු ඇඟවීමක් තිබුණේ නැත; කලින් දැනීමකින් නොව, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේගේ තමන්ගේම අවධානය නිසා පමණක් සිදුවෙමින් තිබූ දේ වේලාවට හඳුනා ගැනීමට හා ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හැකි විය.

කථාවේ අවසානයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ පියා වන ගග්ග, තමන්ගේ ශ්‍රාවක මහා කාශ්‍යප හිමියන් හා සමාන කළ සේක. එසේම, ක්ෂණික බුද්ධියෙන් යුත් පුත්‍රයා වූයේ තමන්ම බව ප්‍රකාශ කළ සේක; එක් වාක්‍යයකින් දෙදෙනාම බේරා ගත්තේ ඔහුයි. එම පුරාණ කථාව ම, කිවිසුම් දෙන අයට දීර්ඝායුෂ ප්‍රාර්ථනා කිරීමේ සිරිත පළමුවෙන් ඇති කළ බව ඔහු පැහැදිලි කළ සේක. ඔහුගේ ම ශ්‍රාවකයෝ ඒ සෞජන්‍යය තම ගුරුවරයාටත් දීමට උත්සාහ කළ ය; ඉන්පසු මෙම කථාව හරහා, එම සිරිත අන්ධ විශ්වාසයක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි, ගෞරවයට පාත්‍ර වූ දෙයක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔවුන්ට මතක් කර දුන් සේක.