හරිතමාතා ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 239 බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අජාතශත්‍රු රජු ගැන වදාරන ලදී. ඔහු තම පියාගේ සිංහාසනය තමා සඳහාම අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු, කෝසල රජු වූ තම මාමා සමඟ දිගු කලක් පැවති ප්‍රතිවිරෝධතාවයේදී ඔහුගේ මනෝභාවය ප්‍රීතිය සහ විෂාදය අතර දැඩි ලෙස උච්චාවචනය විය. ජයග්‍රහණය සහ පරාජය අතර එවැනි දැඩි උච්චාවචනයන් ලෝකයේ නව දෙයක් නොවන බව පෙන්වීමට, බුදුරජාණන් වහන්සේ ගඟේ පැරණි කථාවක් සිහිපත් කළ සේක. එහි සර්පයෙක් මනෝභාව වෙනසකට වඩා බොහෝ මිල ගෙවා එම ම පාඩම ඉගෙන ගත්තේය.

ධීවරයන් මසුන් ඇල්ලීමට වේවැල් කූඩු නිතිපතා අටවන ගඟ දිගේ, දිය නයෙක් එක් උගුලක් තුළ මසුන් රැස්ව සිටින බව දුටුවේය. එහි පටු ආකාරයේ ප්‍රවේශයෙන් ඔවුන් පසුපස ඇතුළු වූ නයා, කූඩයේ තදින් වියන ලද වේවැලින් ලෙහෙසියෙන් ගැලවිය නොහැකි ජීවීන්ගෙන් පහසු ආහාරයක් බලාපොරොත්තු වෙමින් සිටියේය.

ඇතුළට පැමිණි පසු, මසුන් ඔවුන්ගේ සිරවීම යෝජනා කළ තරම් අසරණ නොවන බව නයා දැන ගත්තේය. පලා යාමට තැනක් නැතිව එක්ව රොක් වූ මසුන්, ඔවුන් අනුභව කිරීමට පැමිණි ඒ ම ගොදුරුකරුට විරුද්ධව හැරුණි. නයා රුධිර වහනය වෙමින් වේදනාවෙන් පසුවන තුරු ඔවුන් එහි ශරීරය නැවත නැවත දෂ්ට කළහ; අවසානයේ නයා ඇතුළු වූ ම පටු ප්‍රවේශය හරහා ම ගැලවීමට අරගල කළේය.

මෙම ප්‍රහාරයෙන් තවමත් තුවාල ලබමින් ඉවුරට ඇදගෙන ගිය නයා, එම ජල තීරය අසල විවේක ගන්නා, බෝධිසත්ත්වයා වීමට සිටි හරිත මැඩියෙකු හමු විය. නයාට තමාට සිදු වූ දේ තේරුම් ගත නොහැකි වූ අතර, ප්‍රශ්නය සෘජුවම මැඩියාට ඉදිරිපත් කළේය. නයෙකු අනුභව කිරීමට උපත ලද මසුන්, ඔවුන් ගොදුරු කිරීමට පැමිණි ඒ ම නයාට ආපසු හැරී දෂ්ට කිරීම කෙසේ නිවැරදි විය හැකිද?

මැඩියා පිළිතුරු දුන්නේ කිසිම ජීවියෙකු සෑම තැනක ම සෑම විට ම තම වාසිය දරා සිටින්නේ නැති බවයි. නයෙක් තම භූමියට නොසැලකිලිමත්ව ඇතුළු වන ඕනෑ ම මසෙකු අනුභව කරයි. එම ම මිනුමෙන්, මසුන්ගේ තදින් පිරුණු රැකවරණයට ඇතුළු වීමට මෝඩකම් කරන ඕනෑ ම නයෙකු, ආරාධනා නොලත් ඕනෑ ම ගොදුරුකරුට ඔවුන් මුණ ගැසුණු ආකාරයට ම, යටත් වීමෙන් නොව සංඛ්‍යාව සහ දත් මගින් මුණ ගැසෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ යුතුය. මැඩියා කීවේ, හැකි තාක් කල් ලැබිය හැකි ඕනෑ ම දෙයක් ලබා ගන්නා අය, තමන් අන් අයට ප්‍රයෝග කළ ම ගින්න, ආපසු හැරී ඔවුන් වෙත ම ප්‍රයෝග වන විට පුදුම නොවිය යුතු බවයි.

නයාගේ තුවාල ඒවා ම එකතු කළ හැකි ඕනෑ ම දෙයක් තරම් ම එහි ම පිළිතුර විය. අන් සත්වයෙකුගේ තදින් පිරුණු රැකවරණයට සරල ඝාතනයක් අපේක්ෂා කරමින් ඇතුළු වී, ඒ වෙනුවට තුවාල ලැබූ පාර්ශ්වය ලෙස පිටව ගොස් ඇති බව සාධාරණත්වය පිළිබඳ කිසිදු තර්කයකින් මකා දැමිය නොහැකිය. මැඩියාගේ සන්සුන් පැහැදිලි කිරීම වේදනාව මකා දැමුවේ නැත; නමුත් එය නයාට එය සමඟ ම රැගෙන යා යුතු සත්‍යයක් ලබා දුන්නේය. යම් තැනක වාසිය ලබා ගනිමින් ජීවත් වන ඕනෑ ම අයෙකු, කලින් හෝ පසුව, එය ආපසු ලබා ගැනීමට එම තරම් ම ඉදිරිපත් වන අයෙකු හමු වේ යැයි අපේක්ෂා කළ යුතුය.

යුද්ධයේ රජෙකුගේ වාසනාව ඉහළ යාම හා පහළ යාම, නයෙකුගේ දඩයම් වාසනාව ඉහළ යන හා පහළ යන එම හේතුව නිසා ම වේ: දෙකම ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමට අතිශය දුර්වල හෝ සංඛ්‍යාවෙන් අඩු ප්‍රතිවාදියෙකු සොයා ගැනීම මත රඳා පවතී; දෙකම අවසානයේ, එසේ නොවන ප්‍රතිවාදියෙකුට එරෙහිව පරීක්ෂාවට ලක් වේ. අජාතශත්‍රු තම මාමාට එරෙහිව භූමිය ලබා ගත් සෑම අවස්ථාවක ම ඔහුගේ ප්‍රීතිය, සහ එම භූමිය නැවත නැති වූ සෑම අවස්ථාවක ම ඔහුගේ විෂාදය, වෙනම පැහැදිලි කිරීම් අවශ්‍ය වූ වෙනම මනෝභාව නොවීය. ඒවා නයා දැනටමත් වේවැල් උගුලේදී කර තිබූ එම ම වැරැද්දේ මුහුණු දෙකක් විය: එම මොහොතේ වාසිය, එය ආපසු හැරවීමට සියලු හේතු හා මාර්ග ඇති ප්‍රතිවාදියාට එරෙහිව, අනිශ්චිත කාලයක් තුළ පවතිනු ඇතැයි උපකල්පනය කිරීම.

කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ තුවාල ලත් දිය නයා අජාතශත්‍රු රජු ම යැයි හඳුනා ගත් සේක. තම මාමා සමඟ තම දිගු තරගයේ ජයග්‍රහණයේ ප්‍රීතිය සහ පරාජයේ දුක අතර ඔහුගේ ම දෝලනය, නයා තමා ගොදුරු කරමින් සිටි ජීවීන්ට, සුදුසු තත්වයන් යටතේ, හැරී තම ම රුධිරය ගලවා ගත හැකි බව සොයා ගැනීමේ එහි කම්පනය හරියටම පිළිබිඹු කළේය. ගඟ ඉවුරේ මැඩියා ලබා දුන් පාඩම, මහා ජනාකීර්ණ උගුලක් පහසු ආහාරයක් යැයි වරදවා ගත් නයාට එය අදාළ වූවාක් මෙන් ම, යුද්ධයේ රජෙකුගේ තමාගේ ම වාසනාවට ද එය එසේ ම නිශ්චිතව අදාළ වන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කළ සේක.