ඉන්දසමානගොත්ත ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේදී මේ කථාව වදාළ සේක. එය අවවාද නොඅසන, මුරණ්ඩු භික්ෂුවක් ගැන වේ. මේ සිදුවීමේ පසුබිම ගිජ්ඣ ජාතකයේ (ගිජිඳු ඉපදීම, අංක 427) ඇත. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ගුරුවරුන්ගේ හා සගයන්ගේ මඟපෙන්වීම නොඅසන භික්ෂුවක් දුටු සේක. ඔහු ඔවුන්ගේ කරුණාබර නිවැරදි කිරීම්වලට, තමාට කුමක් හොඳදැයි තමා දන්නා බව පවසමින් පිළිතුරු දුන්නේය. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ, පුරාණ කාලයේදීත් මේ භික්ෂුව මුරණ්ඩු බව හා නුවණැත්තන්ගේ අවවාද ගැන නොසැලකිලිමත් බව නිසා උමතු ඇතෙකු විසින් පාගා මරණයට පත් වූ බවයි. ජාතක සංග්‍රහයේ අංක 161 ලෙස සටහන් වී ඇති ඒ පුරාණ කථාව වදාළ සේක.

බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රජ කළ කල්හි බෝසතාණන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන් සේක. වැඩී වියපත් වූ කල්හි ලෞකික ගෘහ ජීවිතය හැර ආගමික ජීවිතය ආරම්භ කළ සේක. කලක් ගත වූ විට හිමාල ප්‍රදේශයේ එකට වාසය කළ තවුසන් පන්සියයක කණ්ඩායමේ නායකයා බවට පත් වූ සේක.

මේ තවුසන් අතර ඉන්දසමානගොත්ත නම් මුරණ්ඩු, උපදෙස් ගැනීමට අකමැති තවුසෙක් විය. ඔහු පාලිත ඇතෙකු තබාගෙන සිටියේය. බෝසතාණන් වහන්සේ මෙය දැනගෙන ඔහුව කැඳවා, ඇත් පැටවෙකු ඇත්තටම පෝෂණය කරන්නේද කියා ඇසූ සේක. ඉන්දසමානගොත්ත ඔව් කියා පිළිතුරු දුන්නේය. එය මව මිය ගිය ඇත් පැටවෙකු විය.

බෝසතාණන් වහන්සේ ඔහුට පැහැදිලිව කීවේ, ඇතුන් වැඩුණු කල්හි ඔවුන් ඇතිදැඩි කළ අයවලුන් පවා මරා දමන බවයි. ඒ සත්ත්වයා තවදුරටත් නොතබා ගන්නා ලෙස ඔහු උපදෙස් දුන්නේය. ඉන්දසමානගොත්ත පිළිතුරු දෙමින් කීවේ, තම ඇතා නැතිව ජීවත්විය නොහැකි බවයි. බෝසතාණන් වහන්සේ වදාළේ, “හොඳයි, ඔබ ඒ ගැන පසුතැවිලි වනු ඇත” කියායි. අවවාදය පැහැදිලි වූ අතර කරුණාවෙන් දෙනු ලැබුවද, එයට සවන් නොදෙන ලදී.

තවුසා ඒ සත්ත්වයා දිගටම ඇතිදැඩි කළ අතර, කලක් ගත වූ විට එය විශාල ප්‍රමාණයට වැඩුණේය. කථාවේ ඇතා ක්‍රූර ලෙස විස්තර කර නැත. එය තමාගේ සත්ත්වයා ආදරය කළ මිනිසෙක් ගැනත්, එවැනි ආදරය අවසානයේදී කුමක් ගෙන එයිද යන්න දැන සිටි ගුරුවරයෙක් ගැනත් විස්තර කරයි. ආදරය සමඟ අනතුරද දිනෙන් දින වර්ධනය විය.

දිනක් සියලු තවුසන් මූල හා ඵල එකතු කිරීමට වනාන්තරය තුළ බොහෝ දුරට ගියහ. ඔවුන් දින කිහිපයක් ගතවී ගියහ. දකුණු සුළඟේ පළමු හුස්මෙන්ම ඇතා මදයට වැටුණි. ජල-භාජනය බිඳීමට, ගල් පුටුව පෙරළීමට, ඇඳ ඉරා දැමීමට ඇතා සිතුවේය. තවුසා මරා දමා පසුව යාමටත් ඇතා සිතුවේය. එය ජංගලයට දිව ගොස් තවුසන් ආපසු එන තුරු බලා සිටියේය.

ඉන්දසමානගොත්ත තම ඇතා සඳහා ආහාර රැගෙන පළමුවෙන් ආපසු ආවේය. ඇතා දුටු විට, සියල්ල හොඳයි කියා සිතාගෙන ඔහු ඉක්මනින් ළඟට ගියේය. එවිට ඇතා ගහ ගොමුවෙන් පිටතට දිව ආවේය. එය ඔහුව හොඬවැලෙන් අල්ලා බිමට ගසා දැමීය. හිසට පහරක් දී ඔහුගේ ජීවිතය අවසන් කළේය. ඉන්පසු එය උමතු ලෙස හඬ නඟා වනාන්තරයට දිව ගියේය. කථාව මේ සිදුවීම කෙටියෙන් හා විස්තර නොකර කියයි.

අනෙක් තවුසන් මේ ආරංචිය බෝසතාණන් වහන්සේ වෙත ගෙන ආහ. බෝසතාණන් වහන්සේ වදාළේ, “අයහපත් අය සමඟ අපට කිසිදු ගනුදෙනුවක් නොතිබිය යුතුයි” කියායි. ඉන්පසු ගාථා දෙකක් වදාළ සේක. පළමු ගාථාවේ වදාළේ, යුතුකම කුමක්දැයි දන්නා යහපත් අය අයහපත් සමඟ මිත්‍රත්වයෙන් වැළකිය යුතු බවයි; මන්ද නපුරු සහචරයෝ ඉක්මනින් හෝ පසුව හානි කරනු ඇත, ඇත තම ස්වාමියා මරා දැමූ ආකාරයටම. දෙවන ගාථාවේ වදාළේ, ගුණය, ප්‍රඥාව සහ ඉගෙනීමෙන් සමාන වූ මිතුරෙකු තෝරා ගත යුතු බවයි; මන්ද යහපත් මිතුරන් සහ ආශීර්වාද එකට යයි. මේ ආකාරයට බෝසතාණන් වහන්සේ තම තවුසන් කණ්ඩායමට පෙන්වා දුන්නේ, මුරණ්ඩු වීමට වඩා නැමෙන සුළු වීම උසස් බවයි. ඉන්පසු බෝසතාණන් වහන්සේ ඉන්දසමානගොත්තගේ අවමංගල්‍ය කටයුතු ඉටු කළ සේක. පාරමිතා වඩමින් අවසානයේ බ්‍රහ්ම ලෝකය වෙත පැමිණි සේක.

දේශනාවෙන් පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ ජාතිය හඳුනා දුන් සේක: “මේ අනුශාසනයට නතු නොවන මිනිසා එකල ඉන්දසමානගොත්ත වූ අතර, මම තවුස් මණ්ඩලයේ ගුරුවරයා වීමි.”

ඉන්දසමානගොත්ත ජාතකය, අංක 161, ඉතා සරල උගැන්වීමක් සහිත කෙටි කථාවකි. එහි පළමු ගාථාව අයහපත් සහචරත්වය ගැන වේ. මෙහි ඇතා තවම තම ස්වභාවය පෙන්වා නොමැති විට හානිකර නොවන හා ආදරණීය යැයි පෙනෙන දෙයක් නියෝජනය කරයි. දෙවන ගාථාව උගැන්වීමේ අනෙක් භාගය ලබා දෙයි: මනුෂ්‍යයෙකු ගුණ, ප්‍රඥාව සහ ඉගෙනීමෙන් තමාට සමාන මිතුරෙකු සෙවිය යුතුය. කථාව මූලික කථා රාමුවේ මුරණ්ඩු භික්ෂුව ගැනද කල්පනා කරයි. ඔහු කරුණාවන්ත ගුරුවරුන්ගෙන් මඟපෙන්වීම ලබා ගැනීමට නොහැකි විය; එම පුරුද්ද කලකට පෙර ඔහුගේ ජීවිතය ද වියදම් කළ බව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට පෙන්වා දුන් සේක. කාරණය ඇතාට ද්වේෂ කළ යුතු බව නොවේ. වැඩි දුර දුටු කෙනෙකුගේ අවවාදය දායාදයකි; ඇසීමට නොහැකි තරම් මුරණ්ඩුව ආදරය කරන කෙනෙකු තමාට ඉතාම වටිනා දේ නැති කර ගත හැකිය.