කපි ජාතකය

ජේතවනාරාමයේදී භික්ෂු සංඝයා තම සහෝදර භික්ෂුවක් සැලසුම් සහගත කුහකකමක යෙදී සිටින බව දැනගත්හ. ඔහු තමා භක්තිමත් හා විනයගරුක අයෙකු ලෙස ඉදිරිපත් කළ අතර, ඔහුගේ පෞද්ගලික හැසිරීම ජනතාව ඉදිරියේ ඔහු පෙන්වූ සංයමයට කිසිසේත් ගැළපුණේ නැත. මෙම කරුණ සත්‍ය ශාලාවේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ තබන ලද විට, මෙම විශේෂිත භික්ෂුව ශුද්ධ බව පිළිබඳව බොරු ස්වරූපයක් පළමුවරට පෙන්වූවේ නොවන බව උන්වහන්සේ රැස් වූ භික්ෂූන්ට වදාළහ. දුර අතීත ජාතියක එම රටාව නැවත සිදුවන බව පෙන්වීමට, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 250 වන කපි ජාතකය උන්වහන්සේ විස්තර කළහ.

පෙර යුගයක, බරණැස නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රජ කරන කාලයේ, බෝධිසත්වයන් ගිහිගෙය අතහැර හිමාල පාමුල තාපසයෙකු ලෙස වාසය කළහ. උන්වහන්සේ සමඟ උන්වහන්සේගේ තරුණ පුත්‍රයාද සිටියේය. පියා සහ පුත්‍රයා සරලව ජීවත් වූහ. මුල් සහ ඵල එක්රැස් කරමින්, කුඩා ගින්න රැකගනිමින්, දින ධ්‍යානයට කැප කරමින් ගත කළහ. ඔවුන්ගේ ආශ්‍රමය වටේ ඇති වනයෙන් දෙදෙනෙකුගේ නිහඬ ජීවිතයට අවශ්‍ය වූ දේට වඩා කිසිවක් ඉල්ලුවේ නැත.

වැසි කාලයක, නොනවතින වර්ෂාව ඇද හැලුණු අතර, වනයේ දැඩිම සත්ත්වයන්ටත් කරදර වන තරම් සීතල දරුණු වූයේය. කුණාටුව හරහා තෙතබරිත වී වෙවුලමින් සිටි වඳුරෙක් මියගිය තවුසෙකුගේ අත්හැර දැමූ පැල්පත හමුවිය. එහි තවුසාගේ ඉහළ හා පහළ වල්කල වස්ත්‍ර, ගෙන යන දණ්ඩක් සහ ජල භාජනයක් ඔහු දුටුවේය. තමාම උණුසුම් කර ගැනීමට ක්‍රමයක් දැක, වඳුරා මියගිය තවුසාගේ වස්ත්‍ර හැඳ, සැරිසරන තවුසෙකු ගෙන යන ආකාරයටම දණ්ඩ සහ භාජනය ගෙන, තවුසාගේ ගින්නේ දිලිසීම වෙත ගමන් කළේය.

බෝධිසත්වයන්ගේ තරුණ පුත්‍රයා ඉහළට බලා, ඔවුන්ගේ මිදුලේ දාරයේ ගෞරවනීය තවුසෙකු ලෙස පෙනෙන කෙනෙකු වැසියෙන් තෙත් වී, වර්ෂාවේ වෙවුලමින් සිටගෙන සිටිනු දුටුවේය. විපතට පත් පූජනීය වැඩිහිටියෙකු ලෙස ඔහු සිතූ දෙය කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් පෙළඹුණු කුමාරයා, ආගන්තුකයා වහාම ඇතුළට පිළිගන්නැයි පියාට අයැද සිටියේය. සාමයට හා සංයමයට තමා කැප කළ අයෙකුට හිමි ගෞරවය ගැන ඔහු කථා කළ අතර, ඔවුන්ගේ දොරකඩ කුණාටුවේ දුක් විඳිමින් සිටින අයෙකු ගැන ද ඔහු සඳහන් කළේය.

බෝධිසත්වයන් ළඟා වෙමින් සිටි රූපය දෙස සූක්ෂ්මව බලා, එක් ක්ෂණයකවත් රැවටුණේ නැත. ඔවුන් ඉදිරියේ කිසිම පූජනීය තවුසෙකු නොසිටින බවත්, මියගිය මිනිසෙකුගේ වස්ත්‍ර හැඳගත් ලාමක හා ලෝභී වඳුරෙකු පමණක් සිටින බවත් උන්වහන්සේ තම පුත්‍රයාට පැහැදිලිව පැවසූහ. ඒ සත්ත්වයා තවුස් ජීවිතය කෙරෙහි ඇති ප්‍රේමයෙන් නොව, ගින්නේ උණුසුම නිසා පමණක් ආකර්ෂණය වී ඇත. තමා කී දෙය සත්‍ය බව ඔප්පු කිරීමට, බෝධිසත්වයන් දැවෙන ගින්නේ කොටයක් ගෙන රැවටිලිකරුව වැසි මැදට පලවා හැරියහ. වඳුරා පලා ගිය අතර, එම ආශ්‍රමයට ඒ වන විට නැවත කිසිදා කරදර කිරීමට නොපැමිණියේය.

ජේතවනයේ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් කථාවේ චරිත හඳුනා දෙමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ කථාව අවසන් කළහ. උණුසුම සඳහා මියගිය තවුසෙකුගේ වස්ත්‍ර පැලඳ සිටි කුහක වඳුරා, වේශය පසෙක දමා බැලීමට තරම් හොඳින් බැලූ එක් අයෙකුට හැර සියල්ලන්ට රැවටීම කළ බව දක්වා, එය මේ අතර ම අනාවරණය වූ කුහක භික්ෂුවමය. දෘශ්‍යමාන පෙනුම නිසා රැවටුණු භක්තිමත් පුත්‍රයා එම පූර්ව ජාතියේදීම රාහුල වූ අතර, සත්‍ය හඳුනාගත් එකම පුද්ගලයා වූ තවුස් පියා බුදුරජාණන් වහන්සේ වූහ.

ජාතකය පුත්‍රයාට ඔහුගේ කරුණාව නිසා දෝෂාරෝපණය නොකරයි, මන්ද දුක් විඳින ආගන්තුකයෙකු පිළිගැනීමට ඔහුගේ නැඹුර තමාම අගය කළ යුතු වූ අතර, කිසිසේත් අනතුරේ මූලය නොවීය. අනතුර සම්පූර්ණයෙන්ම තිබුණේ පූජනීයත්වයේ බාහිර ලක්ෂණ, එනම් වල්කල, දණ්ඩ, සැරිසරන තවුසෙකුගේ මනාව මනින ලද ගමන් විලාසය, ඒවා ම සත්‍යය යැයි වරදවා ගැනීමේ යථාර්ථයේ තිබුණි. පින් යනු පහසු වූ විට ඕනෑම කෙනෙකුට සරලව ඇඳගත හැකි වෙස් ඇඳුමක් නොවේ. පියාගේ මෘදු නිවැරදි කිරීම පුත්‍රයාට අනුකම්පාව නිසා දෝෂාරෝපණය නොකළ අතර, ඔහුගේ අනුකම්පාව ඒ ආකාරයෙන්ම ව්‍යාප්ත කරන ලෙස ඉගැන්වූයේ, ඔහු ඉදිරියේ ඇඳ සිටි ඕනෑම වස්ත්‍රයකට පළමුව තම විනිශ්චය භාර නොදී ය.

ජේතවනයේදී මෙම පෙර ජාතිය නැවත කියා පෑමට වටිනා වූයේ, වඳුරෙක් වරක් තවුසෙකු ලෙස ව්‍යාජ වේශ ගත් බැවින් පමණක් නොවේ. එම වෙස් ගැන්වීම එක් අයෙකුට හැර සියල්ලන්ට සාර්ථක වූයේය. ඒ එක් අයෙකුගේ විනය, පෙන්වන ලද දෙයක් නොව සැබෑ දෙයක් විය. බෝධිසත්වයන්ට වෙස හඳුනා ගැනීමට සංකීර්ණ පරීක්ෂණයක් අවශ්‍ය නොවීය. උන්වහන්සේගේ ස්ථිර පරිචය, ඒවා කෙතරම් ප්‍රවේශමෙන් ඇඳ වැසුවත්, නොසන්සුන්කම හා ලෝභය එක බැල්මකින් හඳුනා ගැනීමට උන්වහන්සේට ඉඩ දුන්නේය. භික්ෂූන් අතර අනාවරණය වූ භික්ෂුව, දැන් ජීවිත දෙකක් පුරා, පරිශුද්ධ ජීවිතයේ පෙනුම එහි සාරය ලෙස වරදවා ගෙන සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කථාව මගින්, මුළු ප්‍රජාවටම පෙනෙන්නට සැලැස්සුවේ, දෙක අතර පරතරය තමන්ම කිසිවිටෙක වසා නොගත් බවයි.