මකස ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 44 (ධර්මික පාඩමක් ඉගැන්වීම සඳහා කියනු ලබන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පෙර භවයන් පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික උපත කතාවක්) බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගධ රාජ්‍යයේ ගම්මානයක් සම්බන්ධයෙන් වදාළ සේක, එහි වනයේ වැඩ කරන අතර මදුරුවන්ගේ සමූහයන්ගෙන් කරදරයට පත් ගම්වාසීන්, කෘමීන් මත ගැසීම සඳහා දුන්නුන් හා ඊතල ගත්හ. එතරම්ම කුඩා හා ඉක්මන් ඉලක්කයන් සපා ගැසීමට ඊතලය පිට ඊතලය එලන ලද ගම්වාසීන් එකිනෙකාව පමණක් තුවාල කර, සහනයක් ගෙනදීමට අදහස් කළ සැලසුමක් මගින් තමන්ම අබ්‍යන්ග කරගත්හ. ප්‍රඥාවකින් තොරව ලබා දෙන උපකාරයේ මෝහකම ඔවුන්ට පෙන්වීම සඳහා, බුදුරජාණන් වහන්සේ කාසි රාජ්‍යයේ පැරණි කතාවක් මතක් කළ සේක.

කාසි රාජ්‍යයේ මායිම් ගමකක වැඩිහිටි, හිස රැුළි, පැහැත් වූ වෑස් කරුවෙක් ජීවත් විය, ඔහු එක් දහවලක තම ම වැඩමුළුවේ දණ්ඩක් මුවහත් කරමින් සිටියේය. දිනය උනුසුම් විය, ඔහු වැඩ කරන අතරතුර ඔහුගේ හිස් හිස මත ඩහදිය එකතු විය, ඉක්මනින් එහි නතර වී ඔහුට තාර්ෂ්ණ්‍යව සපාගත් විශාල මදුරුවෙකුගේ අවධානය ආකර්ශණය කරගනිමින්.

වෑස් කරුවාගේ පුතා, ඔහුගේ පියාව ගැඹුරින් ආදරය කර, ඔහුට ප්‍රයෝජනවත් වීමට වඩා කිසිවක් ආශා නොකළ, යුතුකමට විශ්වාසවන්ත නමුත් සරල සිතැති දරුවෙකි, ආසන්නයේ සිටියේය. ස්පර්ශයට කෝපයෙන් තම පියා අඬගා සිටි බව ඇසූ විට, දරුවා එසැණින් කරදරකාරියාව තම ම ඉවතට පදවා, මෙම කුඩා සේවයෙන් තමන් කොතරම් සැලකිලිමත්ද යෑයි පෙන්වීමට උනන්දු විය.

කෘමියා තම දෑතින් පහසුවෙන් වලාගැනීම වෙනුවට, දරුවා ආසන්නයේ තිබූ බරිත ගෙඩි ගන්නට ගැසීමේ කෙටුව වෑත්තියකට ළඟා වූයේය, තම පුහුණුව නැති මනසෙහි, එවැනි ස්ථිර කරදරකාරියෙකුට තිරණාත්මක පිළිතුරක් හිමිවිය යුතු බව තර්ක කරමින. ඔහු තම පියාට පසුපසින් සිටගත්තේය, වැඩිහිටියාගේ කණ් අතර නවතින මදුරුවා මත ඇස් තබාගත්තේය, හා තම දෑත්වල සම්පූර්ණ ශක්තියෙන් කරට පහර දුන්නේය.

බරිත වෑත්තිය එහි ඉලක්කයට සෘජුව වැටුණේය, එම ම මොහොතේ වෑස් කරුවාගේ ජීවිතය තම විෂයට ගත් ඉරණමකි, කුඩා, සපාගසන කෘමියාට තමාම කිසි දිනක ජනනය කළ නොහැකි ඉරණමක්. මදුරුවා, එයට අදහස් කළ පහරෙන් අනුරාධ නොවී, හානිකරවිණ පියාසර කර ගියේය, දරුවාගේ හොඳ අරමුණු කිසි දිනක ආපසු හැරිය නොහැකි ශෝකයක් ඉතිරි කරමින.

බෝධිසත්වයා (අනාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ, මෙම පෙරපැවති භවයේ), එම ම ගමේ වෙළඳෙකු, එදින තම ම පරිහරණය සඳහා දර්ශණ පරික්ෂා කිරීමට පැමිණ තිබුණේය. නිවේසනයේ ශෝක නාද ආරම්භ වූ විටම ඔහු වැඩමුළුවට ළඟා වූයේය, ප්‍රඥාවකින් තොරව ආදරය එහි රැුස්ව සිටි පවුලට ගෙවූ වගාව එසැණින් දැනගත්තේය.

සිදු වී ඇති දේ විමසමින්, බෝධිසත්වයා වෑස් කරුවා ම අමතකවී යෑමෙන් බොහෝ කලකට පසුවවත් මෙම කතාව ඉදිරියට රැුගෙන යන වදන් වදාළේය: ප්‍රඥාවක් ඇති සතුරෙකු, ප්‍රඥාවක් නැතිව ක්‍රියා කරන මිතුරෙකුට වඩා බෙහෙවින් සුරක්ෂිතය. චින්තනයෙන් බරිත සතුරෙකු තවමත් තර්කයෙන් නැවතුම් කළ හැකියි, එහෙත් ආදරයෙන් බූ මෝඩයෙකු, පමණක් උපකාර කිරීමට ආශා කරමින්, ද්‍රෝහීභාවයම කිසි දිනක අදහස් නොකළ විනාශයක් ගෙනා හැකියි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ශ්‍රාවකයන් ඔවුන්ගේම ඊතල හා ඔවුන්ගේම තුවාල වෙත ආපසු ගෙන එමින් කතාව අවසන් කළ සේක. මදුරුවෙකුගේ සපාගැසීමකට දුන්නකින් පිළිතුරු දීමට උත්සාහ කළ මාගධ ගම්වාසීන්, එක්ම කුඩා කරදරයකට ගෙඩි ගැසීමේ වෑත්තියකින් වරක් පිළිතුරු දුන් දරුවාගේ එම ම මාර්ගයම, ඔවුන් එක් එක් ම ආකාරයෙන්, ඇවිද ගියහ. අවස්ථා දෙකම තුළ, හානිය ජනනය කළේ කිසි දිනක ද්‍රෝහීභාවය නොව, කර්මයේ අනතුරට සැබවින්ම ගැළපෙන ප්‍රතිචාරය දැනගැනීමේ ප්‍රඥාවකින් තොරව ආශාව පමණි.

මාගධයේ විශේෂිත මදුරුවන් හා කාසියේ විශේෂිත මදුරුවා දෙකම අමතකවීමෙන් බොහෝ කලකට පසුවවත්, එම ම වෑස් කරුවාගේ වැඩමුළුවේ බෝධිසත්වයා මුලින්ම ඇඳගත් සසඳනය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රයෝජනවත් ව පැවතේ. ළඟාට ඇති ඕනෑම ආයුධයකට ළඟා වීමට පෙර, සූදානම් කරන ප්‍රතිචාරය සැබවින්ම ඉක්මන් කිරීමට අදහස් කරන කරදරයට සුදුසුද යෑයි විමසීම වටිනවා. හොඳ අරමුණු පමණක්, කොතරම් අවංක වුවද, ආයුධය දරණ අත කපටි දරුවෙකුගේ වුවද හෝ සම්පූර්ණ බියගැති අසල්වාසීන්ගේ ගමක වුවද, ඔවුන්ගේම ඉක්මන් බව මගින් ඇති කරන හානියකට කිසි දිනක ස්ථිරවක්ම නොවූයේය.