මාලුත ජාතකය

බුද්ධ හිමියන් වහන්සේ පාලි තිපිටකයේ ජාතක අංක 17 වන මේ කතාව වදාළේ, ජීවිතයේ පසු කාලයක පැවිදි වූ, ප්‍රජාව තුළ අඳුර ස්ථවිරයා සහ එළිය ස්ථවිරයා ලෙස හඳුන්වනු ලබන වැඩිහිටි භික්ෂූන් දෙදෙනා ගැනයි. ශීත ඍතුව සැබවින් පැමිණෙන්නේ කවදාදැයි යන්න ගැන ඔවුන් නොනිමි විවාදයක පැටලුණහ. අඳුර ස්ථවිරයා අව පක්ෂයේ, එනම් සඳ ක්ෂය වන අඳුරු භාගයේ ශීතය පැමිණෙන බව අවධාරණය කළ අතර, එළිය ස්ථවිරයා සමාන දැඩි විශ්වාසයෙන්, පුර පක්ෂයේ, එනම් සඳ වැඩෙන දීප්තිමත් භාගයේ එය පැමිණෙන බව ප්‍රකාශ කළේය. තමන් අතර ප්‍රශ්නය විසඳා ගත නොහැකි වූ ඔවුන් එය බුද්ධ හිමියන් වහන්සේ වෙත ගෙන ගියහ. බුද්ධ හිමියෝ මෙය ඔවුන් වෙනුවෙන් තමන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන් පළමු අවස්ථාව නොවන බව පවසා, එය කෙසේදැයි පෙන්වීම පිණිස පෙර ජාතියක කතාවක් වදාළ සේක.

හිමාල පර්වතයේ පාමුල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ගැඹුරු ප්‍රඥාවෙන් යුත් තාපසයෙකු ලෙස නිශ්ශබ්ද අසපුවක වාසය කළ සේක. ඒ අසල, පර්වත අතර ලෙනක, ස්වභාවයෙන්ම විලෝපිකයන් වුවද, තම ආහාර හා නිවාසය සැබෑ ස්නේහයෙන් බෙදාගත් සිංහයෙකු සහ ව්‍යාඝ්‍රයෙකු වන සමීප මිතුරන් දෙදෙනෙක් වාසය කළහ. ඔවුන් ප්‍රතිවාදීන්ට වඩා සහෝදරයන් මෙන් විය.

චණ්ඩ ශීත රාත්‍රියක, පර්වත මත හිම වැටී තිබියදී, මිතුරන් දෙදෙනා විවාදයට වැටුණහ. ව්‍යාඝ්‍රයා ප්‍රකාශ කළේ ලෝකය වෙත සීතල බැස එන්නේ අව පක්ෂයේදී, එනම් සඳ ක්ෂය වී අහස කළු වන විට බව ය. සිංහයා සමාන විශ්වාසයෙන් අවධාරණය කළේ දරුණුතම සීතල පැමිණෙන්නේ පුර පක්ෂයේදී, සඳ සම්පූර්ණ තේජසින් බබළන විට බව ය. කිසිවෙකු නැමීමට සූදානම් නොවූ අතර, ඔවුන්ගේ තර්කය දිගුකාලීන මිත්‍රත්වයට තර්ජනයක් වන තරමට තියුණු විය.

තර්කයෙන් පමණක් මෙය විසඳා ගත නොහැකි වූ බැවින්, සිංහයා සහ ව්‍යාඝ්‍රයා තම විවාදය තාපසයාගේ අසපුවට ගෙන ගොස්, ඔහු ඉදිරියේ නමස්කාර කර තම ප්‍රතිවිරෝධී ස්ථාන ඉදිරිපත් කළහ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, එදා මෙදා තුර නැවත නැවත කියවෙන ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන් සේක: මාසයේ ආලෝක භාගයේ හෝ අඳුර භාගයේ, සුළඟ හමන සෑම විටම සීතල වේ, මන්ද සීතලට හේතුව සුළඟ බැවිනි; සඳ පිට වරදක් පැවරීමෙන් දෙදෙනාම වැරදි වූහ. මෙය අසා, සිංහයා සහ ව්‍යාඝ්‍රයා තම උඩඟුකම බැහැර කර, තමන් අතර තිබූ ප්‍රශ්නයේ කුඩාකම ගැන එකට සිනාසී, යළි ප්‍රේමයෙන් තම ලෙන වෙත ආපසු ගියහ.

ධර්ම දේශනාව නිමා කරමින් බුද්ධ හිමියෝ ජීවිත දෙකම පුරා චරිත හඳුනා ගත් සේක. අඳුර ස්ථවිරයා අව පක්ෂයට දොස් පැවරූ ව්‍යාඝ්‍රයා වූ අතර, එළිය ස්ථවිරයා පුර පක්ෂයට දොස් පැවරූ සිංහයා වූ අතර, බුද්ධ හිමියන් වහන්සේ ම ඔවුන්ගේ මේ ප්‍රශ්නයටම පෙර එක් වරක් පිළිතුරු දුන් තාපසයා වූ බව, ඔවුන් දෙදෙනාට දැන් මතක තබා ගත නොහැකි ආකාරයකින් වදාළ සේක. මෙය ඇසූ වැඩිහිටි භික්ෂූන් දෙදෙනා තම නැවත නැවත ඇතිවන විවාදයේ ස්වභාවය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලැබ, අවසානයේ එය අත්හැරියේ යැයි කියනු ලැබේ.

මෙම ජාතකය විශේෂ වන්නේ සීතලේ සැබෑ හේතුව පිළිබඳ නිවැරදි කිරීම පමණක් නොවේ. එහි රාමුව තුළ ගෙන යන අර්ථයයි: එකම මනස් දෙක, අකල්පනීය කාල පරාසයක් පුරා, සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් ආකාර වලින්, පළමුව සත්ත්වයෙකු ලෙසත් පසුව මනුෂ්‍යයෙකු ලෙසත් නැවත ඉපදී, ඔවුන් අතර එකඟ නොවීම බොහෝ දුරට නොවෙනස්ව රැගෙන ගියේය; එක් එක් අය තවමත් අනෙකා පැහැදිලි සත්‍යයක් මඟ හැරියේ යැයි විශ්වාස කළහ. බෞද්ධ අටුවා මෙම අඛණ්ඩතාව, ස්ථාවර මතයක් මනසට කෙතරම් ගැඹුරින් බැඳී යා හැකිද යන්න පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස කියවයි; එය විශේෂ වෙනස් වීමෙන් සහ යුග ගෙවී යාමෙන් පවා ජීවත් වන තරම් ගැඹුරට ය. පැහැදිලි පිළිතුරක්, දෙවන වරට ඉවසීමෙන් ලබා දුන් විට පමණක්, කිසිදු ජීවිතයක තර්කයෙන් පමණක් විසඳා ගත නොහැකි වූ දෙය අවසානයේ දියවී යාමට ඉඩ ඇත.

තාපසයාගේ ගාථාව කැපී පෙනෙන්නේ විවාදකරුවන්ගෙන් එක් අයෙකු නිවැරදි සහ අනෙකා වැරදි යැයි සරලව ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන නිසාය. සිංහයා සහ ව්‍යාඝ්‍රයා දෙදෙනාම ඔවුන් කැමති මාසයේ භාගයේ සීතල විශ්වාසදායී ලෙස පැවතීම වැනි සැබෑ දෙයක් නිරීක්ෂණය කර තිබුණු නමුත්, දෙදෙනාම එහි හේතුව වැරදි හඳුනාගෙන, චන්ද්‍රාලෝකය සමඟ නිතර ඇතිවන සම්බන්ධය සැබෑ වගකිව යුතු දෙය ලෙස වරදවා ගෙන තිබුණි. ජාතකය මෙය ආරාවුල් නිරාකරණයේ හොඳම ආදර්ශයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරයි; එක් පාර්ශ්වයක අත්දැකීම අනෙකට වඩා සනාථ කිරීමෙන් නොව, පාර්ශ්ව දෙකම සැබවින් දුටු දෙය පැහැදිලි කරන, නොසලකා හරින ලද සාධකය සොයා ගැනීමෙනි. ස්ථාවර ස්ථාන දෙකක් අතර තරගයක් ලෙස පමණක් රාමු කරන ලද ආරාවුලක් කලාතුරකින් මෙවැනි විසඳුමක් පිළිගනී. සිංහයා සහ ව්‍යාඝ්‍රයාට මෙන්ම, ශතවර්ෂ ගණනාවකට පසුව වැඩිහිටි භික්ෂූන් දෙදෙනාට ද තමන් අතර එය විසඳා ගත නොහැකි වූ හේතුව මෙයයි; ජෝඩු දෙකටම, ඔවුන් ඉදිරියේ ඇති පාර්ශ්වයක් තෝරා ගැනීමට වඩා, සීතලට සැබවින් හේතු වූයේ කුමක්දැයි විමසීමට කැමති තෙවන හඬක් අවශ්‍ය වූයේ එබැවිනි.