මතකභත්ත ජාතකය

ස්වාමින් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ මළවුන් සඳහා සත්කාර ගැන මෙම කතාව වදාළ සේක. එකල ජනතාව එළුවන්, බැටළුවන්, හා අනෙකුත් සතුන් තම මියගිය ඥාතීන් වෙනුවෙන් සත්කාරයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළහ. භික්ෂූහු මෙය දැක, ස්වාමින් වහන්සේගෙන් එයින් කිසියම් යහපතක් ලැබෙනු ඇත්දයි විමසූහ. පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතකට්ඨකථාව මෙම කතාව අංක 18, මතකභත්ත ජාතකය ලෙස සටහන් කරයි.

ස්වාමින් වහන්සේ වදාළේ, මළවුන් සඳහා සත්කාරයක් සැපයීම සඳහා ජීවිතයක් ගත්ත ද, කිසිදු යහපතක් ජනනය නොවන බවය. උන්වහන්සේ මතක් කළේ, පැරණි දිනවල ප්‍රාඥයින් ගුවනින් ම සත්‍යය ඉගැන්වූ බවත්, මෙම ක්‍රියාවේ දුෂ්ට ප්‍රතිඵල පෙන්වූ බවත්, සම්පූර්ණ මහාද්වීපයම එය අත්හැරියේය. දැන් ඔවුන්ගේ පෙර භවයන් ජනතාවගේ මනසෙහි ව්‍යාකූල වී, ක්‍රියාව නැවත මතු වී ඇති බවය. මෙම වදන්වලින් උන්වහන්සේ අතීත කතාවක් වදාළ සේක.

වරක්, බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස් රජ කරවූ කල, ත්‍රිවේදයන්හි ප්‍රවීණ හා ගුරුවරයෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ බ්‍රාහ්මණයෙකු, මළවුන් සඳහා සත්කාරයක් ඉදිරිපත් කරන්නට තීරණය කළේය. ඔහු එළුවෙකු ගෙනාහු, තම ශිෂ්‍යයන්ට එය ගංගාවට ගෙනයන්නට කීයේය. ඔවුන් එය නාවා, එහි උගුරේ මල් මාලාවක් එලවා, ධාන්‍ය බඳුනක් දී, එය ලාලිත්‍යකර ආපසු ගෙන එන්නට තිබුණි. ශිෂ්‍යයන් කියන ලද පිළිවෙළටම කළහ.

ගංගාව ළඟ ශිෂ්‍යයන් එළුවා නාවා ලාලිත්‍යකර, වෙරළේ තබන ලදී. එළුවා තම පෙර භවවල ක්‍රියා ගැන හදිසියේ දැනුවත් විය. එම ම දිනයේ තම සම්පූර්ණ දුක් විඳීමෙන් මිදෙනු ඇතැයි සිතීමෙන් එය අතිශයින් සතුටට පත් විය, හා එය කුට්ටම් කැඩෙනවා මෙන් ශබ්ද නඟා සිනාසුණේය.

ඉක්බිති එළුවා සිතුවේ, බ්‍රාහ්මණයා, එය ඝාතනය කිරීමෙන්, එය දරාගෙන තිබූ එම ම දුක් විඳීම තමාට ගනු ඇති බවය. එයට ඔහු ගැන ගැඹුරු කරුණාවක් දැනුණේය, හා ශබ්දයෙන් හැඬුවේය. තරුණ බ්‍රාහ්මණයෝ එහි ස්වරය සිනහව හා හැඬීම දෙකම තුළ ශබ්දාත්මක ව තිබූ බව කියමින්, එය ඇයින් සිනාසුණේද හා ඇයින් හැඬූවේද යෑයි ඇසූහ. එළුවා ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ ගුරුවරයා ඉදිරියේ තම ප්‍රශ්නය ඇසීමට කීවේය.

ශිෂ්‍යයන් එළුවා තම ගුරුවරයා ළඟට ගෙන ආහු, බ්‍රාහ්මණයා එම ම ප්‍රශ්නය එයට ඇසීය. තම පෙර භව මතක් කරන ශක්තියෙන්, එළුවා ඔහුට පිළිතුරු දුන්නේය. පෙර කාලවල, එය පැවසීය, එය ඔහු මෙන්ම වේදයන්හි ප්‍රවීණ බ්‍රාහ්මණයෙකු විය. මළවුන් සඳහා සත්කාරයක් ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා, එය එළුවෙකු ඝාතනය කර තිබුණි. එම එක් ක්‍රියාව නිසා, එයට පන්සියයක් වාරයකින් එකකින් හැර තම හිස අහිමි වී තිබුණි. මෙය එහි පන්සියවැනි හා අවසාන උපතයි, එය එම ම දිනයේම නිදහස් වනු ඇතැයි සිතීමෙන් සිනාසුණි.

එළුවා පැවසූවේ, බ්‍රාහ්මණයා ගැන සිතූ විට එය හැඬූ බවය. එළුවෙකු ඝාතනය කිරීම නිසා එයට පන්සියයක් වාරයකින් දුක් විඳින්නට විය, හා එය නිදහස් වීමට ළඟා වෙමින් සිටියේය. බ්‍රාහ්මණයා, එය ඝාතනය කිරීමේ දඬුවමක් ලෙස, එම ම ඉරණම පන්සියයක් වාරයකින් විඳින්නට විය යුතු වනු ඇත. එයට ඔහු ගැන කරුණාවෙන් හැඬුණි.

බ්‍රාහ්මණයා එළුවාට බිය නොවන්නැයි කීවේය, ඔහු එය ඝාතනය නොකරනු ඇති බවය. එළුවා පැවසූවේ, ඔහු එය ඝාතනය කළත් නැතත්, එය එදින මරණයෙන් ගැලවීම කළ නොහැකි බවය. බ්‍රාහ්මණයා එය සමඟ ඇවිද ආරක්ෂා කරනු ඇති බව කීවේය. එළුවා පිළිතුරු දුන්නේ, ඔහුගේ ආරක්ෂාව දුබල හා එහි අයහපත් ක්‍රියාවේ ශක්තිය දැඩි බවය. බ්‍රාහ්මණයා එළුවා නිදහස් කර, කිසිවෙකුට එය ඝාතනය කිරීමට ඉඩ නොදෙන්නැයි තම ශිෂ්‍යයන්ට කීවේය, හා ඔහු තරුණයින් සමඟ සත්ත්වයාව සමීපව අනුගමනය කළේය.

නිදහස් වූ වහාම, එළුවා පර්වතයක් මුදුනේ වැඩෙන පඳුරක කොළ අනුභව කරන්නට තම උගුර ඔසවූවේය. එම ම මොහොතේදීම විදුලි පහරක් ගලට ගැසුණි. ගල් කුට්ටියක් ගැලවී එළුවා මත වැටුණි, එහි ජීවිතය අවසන් කරමින. ජනයා එකතුව පැමිණියහ.

එකල බෝධිසත්වයා එම ම ස්ථානයේ ගස් දෙවතාවෙකු ලෙස උපත ලැබූහ. තම දේව බලයෙන්, ඔහු සම්පූර්ණ සෙනඟ නරබන අතරතුර, ගුවනේම පල්ලන්කිවක් කරගෙන ආසනයක් ගත්තේය. ඔහු සිතුවේ, මෙම සත්ත්වයන් හුදෙක් දුෂ්කර්මයේ ඵලය දැනගත්තා නම්, ඔවුන් ඝාතනය කිරීම නැවතීමට හැකි බවය. ඔහුගේ මිහිරි ස්වරයෙන් ඔහු ඔවුන්ට ගාථාවක් ඉගැන්වූහ. එහි කියනුයේ, දඬුවම ශෝකයක උපතක් වනු ඇතැයි ජනයා දත්තේ නම්, ජීවීහු ජීවිතය ගැනීම හැර දමන බවත්, ඝාතකයාගේ ඉරණම දැඩි බවත්ය.

මහත් සත්වයා මෙසේ සත්‍යය දේශනා කර, තම ශ්‍රාවකයන් එවැනි ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵලයට බිය ගැන්වූහ. ජනයා එතරම්ම කම්පිත වූහ, ඔවුන් ජීවිතය ගැනීම අත්හැරියේය. බෝධිසත්වයා සෙනඟ ශික්ෂාපදවල ස්ථාපිත කර, තම ක්‍රියාවලට අනුව ගමන් කරන්නට පිටවී ගියේය. ජනයා ඔහුගේ ඉගැන්වීමෙහි ස්ථිරව රැුඳී, දාන හා අනෙකුත් හොඳ ක්‍රියාවල ජීවිතය ගත කර, අවසානයේ දේවතාවන්ගේ නගරය (දිව්‍ය දෙවියන්) තුළට රැුස් විය.

ස්වාමින් වහන්සේ තම පාඩම අවසන් කළ විට, උන්වහන්සේ සම්බන්ධය පෙන්වා ජාතිය හඳුන්වා දුන් සේක. එකල, උන්වහන්සේ වදාළ සේක, තමන්ම ගස් දෙවතාවා විය.

කතාව බ්‍රාහ්මණයාව, සවන් දීමට සූදානම්ව, එළුවාව බේරීමට කැමතිව සිටි එකාව, ගර්හා නොකරයි. එය පෙන්වන්නේ, මියගියවුන් වෙනුවෙන් කරන ලද ක්‍රියාවක් කරන්නාට හානියක් ගෙන ආ හැකි ආකාරයත්, එම හානියේ බිය සම්පූර්ණ ප්‍රජාවක් ජීවිතය ගැනීමෙන් හැරෙන්නට පෙළඹවිය හැකි ආකාරයත්ය. සිනාසීමත් කඳුළුත් එකම මොහොතේ එකම සත්ත්වයෙකුට අයත් වේ, තම ම මිදීම ගැන සහනයක් හා තමාට මරණය ගෙනා ඇත්තට අදහස් කළ මිනිසා ගැන කරුණාවක්. එම ම කරුණාව කතාවට එහි ස්ථිර බලය දෙයි. තම මිය ගිය අය ගරු කරන අය, ත්‍යාග හා හොඳ ක්‍රියා මගින් එසේ කරන්නට ඉල්ලන ලද අතර, ජීවිතයක් ගැනීම මගින් නොවේ.