මූලපරියාය ජාතකය

බ්‍රහ්මදත්ත රජු වාරාණසිය පාලනය කළ කාලයේ, බෝධිසත්වයෝ බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපත ලබා, ත්‍රිවේදය සම්පූර්ණයෙන් මාස්ටර් කර වැඩුණහ. ඔහු ලෞකික ඉගෙනුමේ ප්‍රසිද්ධ ගුරුවරයෙකු බවට පත්ව, එම යුගයේ උගතුන් විසින් අගය කළ ව්‍යාකරණය, යාගශාස්ත්‍රීය ගාථා, හා විද්‍යාවන් උගැන්වීමට, කිසිවක් වසා නොතබා, දුර අසල සිට පැමිණි තරුණ බ්‍රාහ්මණයන් පන්සීයක් ඔහු ළඟ ඉගෙනුම ලැබූහ.

ශිෂ්‍යයෝ ප්‍රවීණ වෙත්ම, ඔවුන් තුළ භයානක සිතුවිල්ලක් මුල් බැස ගත්තේය: "අපගේ ගුරුවරයා දන්නා සියල්ල දැන් අපි දන්නෙමු; ඔහුට හා අපට අතර ඉතිරිව ඇති වෙනසක් නැත." කෘතවේදීත්වය වෙනුවට, මේ සිතුවිල්ල අහංකාරය නිපදවීය. ඔවුන් ගුරුවරයෙකුට සුමුහුණයෙන් ගෞරවය පිරිනැමීම නැවැත්වූහ, ශිෂ්‍යයන් සම්ප්‍රදායානුකූලව ස්වාමියාට රැකගත් කුඩා දෛනික සේවා අත්හැරියහ, ඔහුව සමානයෙකු ලෙස, නැතහොත් ඊටත් වඩා නරකම, තවදුරටත් ගෞරවයට සුකුරුවක් වශයෙන් සැලකීමට පටන් ගත්හ.

එක් දිනක බෝධිසත්වයෝ තම පෙර ශිෂ්‍යයන් කොළ-ගසක් මුලෙහි රුම්බනාව, ඔහුව එළිපිට සරදම් කරමින් එකතුව, ඔහුගෙන් තව දේ උගෙනීමට ඉතිරිව කිසිවක් නැතැයි විශ්වාසයෙන් සිටිනු දුටුවහ. කෝපයෙන් ඔවුන් වැරදියෙහි නොවදාරා, ඔවුන්ගේම තර්කනය තුළින්, ඔවුන්ගේ ඉගෙනුම තවමත් සැබෑ ප්‍රඥාවට කොතරම් දුරින් තියෙනවාද යන්න ගුරුවරයා ඔවුන්ට පෙන්වීමට තීරණය කළේය. ඔහු ඔවුන්ව එකතු කර, ගාථා ප්‍රහේලිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය, එය කිසි පමණක් වේදීය පුනරුච්චාරණයකින් මතකයෙන් පිළිතුරු දිය නොහැකි එකක්ය.

ඔහු ඔවුන් ඉදිරියේ තැබූ ප්‍රහේලිකාව මෙසේ විය: "කාලය සියල්ල ගසා ගනී, කාලයම පවා. කාලය ගසන්නා ඔහුම ගසා ගන්නේ කවුරුන්ද—කියමු!" ශිෂ්‍යයන් මතකයට ගත් වේදයන්ට වඩා ඉදිරියට යන, ඔවුන්ගේ සාමාන්‍ය ඉගෙනුම කිසි විටෙකත් ඔවුන්ගෙන් සිතන්නට නොඉල්ලූ ගැඹුරු ප්‍රතිපත්තියකට ස්පර්ශ වන ප්‍රශ්නයක් විය. ත්‍රිවේදයට පිටින් කිසිවක් පිළිතුරු දිය නොහැකි ප්‍රශ්නයක් මෙයයි ගුරුවරයා සරලවම ඔවුන්ට පැවසීය, ඔවුන් එය විසඳිය හැකි නම්, ඔවුන් සැබවින්ම ඔහුව ඉක්මවා ගිය බව ඔහු පිළිගනු ඇත.

මුලින් විශ්වාසයෙන් සිටි ශිෂ්‍යයන් පන්සීයම, තම මනස් ගවේසනය කිරීමටත් එකිනෙකා සම්මුඛ කර ගැන්වීමටත්, තම මහත් ඉගෙනුම ඉක්මනින් පිළිතුරක් ලබා දෙනු ඇතැයි නිසැක ලෙස විසුරු වුහ. ගුරුවරයා ඔවුන්ට විසඳුමක් සොයාගැනීමට දින සතක සම්පූර්ණ කාලයක් ලබා දුන්නේය. ඔවුන් එකිනෙකා අතර විවාද කළහ, තමන් උගත් සෑම ගාථාවක්ම සූත්‍රයක්ම පෙරළා බැලූහ, ලබ්‍ය සෑම තර්ක මාර්ගයක්ම උත්සාහ කළහ, එහෙත් පන්සීය දෙනාගෙන් එක් අයකුට පවා ප්‍රහේලිකාව සෑහීමකට පත් කරන පිළිතුරක් නිපදවිය නොහැකි විය.

සතිය අවසන් වී ශිෂ්‍යයන් හිස් අතින් ආපසු පැමිණ තම පරාජය පිළිගත් විට, බෝධිසත්වයෝ ඔවුන්ට සරලවම පිළිතුර ලබා දුන්නේ නැත. ධර්මය ඔවුන් තුළ තවදුරටත් ගැඹුරට ගෙනයෑමට ඔහු දෙවන ප්‍රහේලිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය: "හිස් ගෙලවල් මත වැඩෙයි, හිස් මත කෙස් වැඩෙයි: කී හිස්වලට කන් ඇත්ද, දැනගැනීමට කැමතියි." ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩ වික්ෂිප්තිකම දැක, "ඔබ මෝඩයෝ ය; ඔබට බිඳක් ඇති කන් තිබේ, එහෙත් ප්‍රඥාවක් නැත" ඔහු සරලවම ඔවුන්ට පැවසීය, පසුව පමණක් ප්‍රහේලිකා දෙකම සම්පූර්ණයෙන් ඔවුන්ට විස්තර කළේය.

විසඳුම් අසා, ඔවුන්ගේ විශ්වාසය ඔවුන්ගේ අවබෝධය කොතරම් දුරට ඉක්මවා ගියාද යන්න වටහාගෙන, ශිෂ්‍යයන් පන්සීයම ලජ්ජාවෙන් මුළාවූහ. "අපගේ ගුරුවරු සැබවින්ම මහිමාන්විතයි!" ඔවුන් කෑගැසූහ, බෝධිසත්වයන් ඉදිරියේ වැටී තම අශික්ෂිතකමට සමාව ඉල්ලූහ. එදිනින් පසු ඔවුන් තම අහංකාරය නිවා, සේවයේ හා ගෞරවයේ සුදුසු යුතුකම් නැවත ඉලාගත් අතර, ආඩම්බරය වෙනුවට යටහත්පහත්කමින් නැවත ඉගෙනුමට යෙදුනාහ.

උක්කට්ඨ නගරය ළඟ, සුභගවනයේ වාසය කරන අතරතුරදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ම අනුගාමිකයන් අතර අද්‍යමාන්ව සමාන සිදුවීමක් නිසා මේ පැරණි කථාව වදාළහ. වේදයන් මාස්ටර් කර, බුදුරජාණන් වහන්සේ යටතේ ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ශාස්ත්‍රයේ සම්ප්‍රදායික කොටස් තුන) ඉගෙනීම දිගටම කළ බ්‍රාහ්මණයන් පන්සීයක්, තම ඉගෙනුමින් උදම්ව, "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නේ ත්‍රිපිටකය පමණි, එසේම අපිත්; ඔහුට හා අපට අතර ඉතිරිව ඇති වෙනසක් කුමක්ද?" සිතූහ. ඔවුන් බුදුරජාණන් වහන්සේට සුමුහුණයෙන් සේවය කිරීම නැවැත්වූහ, තම ම අනුගාමිකයන් රැස්කර ගනිමින් ගියහ.

ඔවුන්ගේම යහපත සඳහා මේ උදම යටහත් කිරීමට කැමතිව, බුදුරජාණන් වහන්සේ දැනුම්ගැනීමේ අවස්ථා අටෙන් සැරසුන, හේතු පෙළපත පිළිබඳ ගැඹුරු ප්‍රකාශයක් ඔවුන් ඉදිරියේ වදාළහ. වේදයන් හා ත්‍රිපිටකය මාස්ටර් කර තිබියදීත්, බ්‍රාහ්මණයන් පන්සීයට එයින් වචනයක් වත් තේරුම් ගත නොහැකි විය. සම්පූර්ණයෙන්ම පුනරුච්චාරණය හා මතකය මතම ගොඩනංවා තිබූ ඔවුන්ගේ උදම, මතකය වෙනුවට අවබෝධය ඉල්ලන ධර්මයක් ඉදිරියේ බිඳී වැටුනි, ගැඹුරු යටහත්පහත්කමක් ඔවුන්ගේ පෙර උදම වෙනුවට පැමිණියේය.

පසුව, වේසාලියේ චෙතියක, බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ම පරිච්ඡේදයම නැවත ගෙන, හික්මවූ බ්‍රාහ්මණයන් ඉදිරියේ විස්තර කළහ. ඔහු වදාරත්ම, ලෝක ධාතු දහසක් සැලුන බවත් ප්‍රකාශය මෙතරම් මහත් වූ බවත් කියති, බ්‍රාහ්මණයන් පන්සීයම, දැන් සැබවින්ම ග්‍රහණයට සුදානම්ව, එහි අවසානයේදී අර්හත්ත්ව ඵලය, සම්පූර්ණ මුක්තිය, ලබා ගත්හ. විහාරයේ භික්ෂූහු, මෙයින් විමතියට පත්ව, එකම ධර්මයකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ උදම්ව සිටි විද්වතුන් දෙවරක් යටහත් කළ ආකාරය ගැන එකිනෙකා අතර කතාබහ කළහ.

භික්ෂූහු තම කතාබහ ඔහුට වාර්තා කළ විට, ඔහු එවන් උදම යටහත් කළ පළමු අවස්ථාව මෙය නොවේ යි බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරා, ගුරුවරයාගේ හා ඔහුගේ කොළ-ගසේ පැරණි කථාව ඔවුන්ට වදාළහ. පසුව උපතේ හඳුන්වාදීම ඔහු ඔවුන්ට දුන්හ: දැන් යටහත් කරන ලද බ්‍රාහ්මණ භික්ෂූහු පන්සීය ම ඈත අතීතයේ උදම්ව සිටි ශිෂ්‍යයන් පන්සීය වූහ, බුදුරජාණන් වහන්සේම වාරාණසියේ ඔවුන් ඉදිරියේ පිළිතුරු දිය නොහැකි ප්‍රහේලිකාව තැබූ ඔවුන්ගේ බ්‍රාහ්මණ ගුරුවරයා වූහ.

මූල-පරියාය ජාතකය, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ද්වකනිපාතයේ (දෙකක් පිළිබඳ ග්‍රන්ථය) ජාතක අංක 245, එහි ප්‍රහේලිකා දක්‍ෂබවින් පමණක් තවමත් පිළිතුරු දිය නොහැකි නිසා පැවතේ. "කාලය සියල්ල ගසා ගනී; කාලය ගසන්නේ කුමක්ද?" සහ "කී හිස්වලට කන් ඇත්ද?" යනු මතකයෙන් විසඳිය හැකි ප්‍රහේලිකා නොව, තොරතුරු ප්‍රඥාව ලෙස වරදවා ගන්නා ඕනෑම අයෙකුට උස්සන ලද මිරර්ය. ජීවිත දෙකක් පුරා, එකම ගුරුවරයාත් එකම ශිෂ්‍යයෝත් එකම පාඩමකටම මුහුණ දුන්හ: යටහත්පහත්කමක් නැති ඉගෙනුම හුදෙක් ශබ්දයක් පමණි, දැනටම දන්නා බව කියන ධර්මය අසන්නට සමත් වන්නේ, යටහත් කිරීමට කැමති මනසක් පමණි.