මුණික ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ පාලි තිපිටකයේ ජාතක අංක 30 වන මෙම කථාව දේශනා කළ සේක. එහි එක් භික්ෂුවක් රූමත් කාන්තාවක් කෙරෙහි දැඩි ආශාවට පත්ව, ඇය නිසා පැවිදි ජීවිතය අත්හැරීමේ අවදානමක සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කළේ, ඒ එකම කාන්තාව ඈත අතීතයේ නොදැනුවත්ව සත්වයෙකුගේ මරණය ඇති කළ බවත්, භික්ෂුව දැන් හේතුවක් නැතිව ඉරිසියා කරන ඒ සත්වයා එම මරණයට හේතු වූ බවත්ය. ඉරිසියාව කොතරම් මුළා කරවන්නේද යන්න පෙන්වීමට මෙම කථාව දේශනා කළ සේක.

සරුසාර ගොවි ගමක බෝසතාණන් වහන්සේ මහා ලෝහිත (විශාල රතු) නම් ශක්තිමත් නගුල් ගොනකු ලෙස උපන් සේක. ඔහුගේ බාල සහෝදරයා චූළ ලෝහිත (කුඩා රතු) නම් විය. දෙදෙනාම තම හිමිකරු වෙනුවෙන් වෙහෙසෙමින් වැඩ කළහ. ගල් බහුල කෙත්වල නගුල් ඇද, වනයෙන් දර ගෙනාවෝය. ඔවුන්ගේ අවංක වැඩ සඳහා ලැබුණේ වියළි පිදුරු සහ රළු තණකොළ පමණි. එක් දිනක ගොවියා මුණික නම් කුඩා ඌරු පැටියකු ලබාගත්තේය. ගොනුන් විස්මයට පත්වන පරිදි, ගෙදර අය ඌරාට කිසිම වැඩක් නොපැවරූ අතර, දිනපතා ඔහුට රසවත් රතු සහල් බත් සහ ඝන කැඳ උදාර ලෙස ලබා දුන්හ. ඔවුන් දිනපතා වැඩ කරන අතරේ ඌරා සැනසිලිදායක ලෙස මඩ තුළ වැතිරී සිටීමට ඉඩ ලැබුණේය.

චූළ ලෝහිත මෙම විෂමතාව දිනෙන් දින දැක, සිත තිත්ත විය. ඔහු තම මහ සහෝදරයාට පැමිණිලි කළේ, මෙය නිර්දය ලෙස අසාධාරණ බව පෙනෙන බවයි. ඔව්හු දෙදෙනාම අරුණෝදයේ සිට සවස දක්වා ඉර යටතේ වියළි පිදුරු සඳහා වෙහෙසුණෝය, නමුත් එක කුරයක්වත් නොඔසවන කම්මැලි ඌරා සුවඳ ආහාරවලින් පෝෂණය විය. මහා ලෝහිත මෘදුව පිළිතුරු දුන්නේ, ඔහුගේ සහෝදරයා ඌරා ගැන කිසිසේත් ඉරිසියා නොකළ යුතු බවයි. මුණික ආහාරයට ගන්නා රසවත් ආහාර, සැබවින්ම මරණයේ ආහාර ය. ගොවියාගේ දියණිය අසල ගමක තරුණයෙකු සමඟ විවාහ වීමට පොරොන්දු වී සිටි බවත්, විවාහ අමුත්තන්ට මස් ලෙස දීමට පමණක් ඌරා තරබාරු කරන බවත් මහා ලෝහිත පැහැදිලි කළේය.

සති දෙකකට පසුව, ගම පුරා විවාහ තූර්ය නාද විය, උත්සවාකාර ඇඳුම්වලින් සැරසුණු අමුත්තෝ පැමිණියහ. ගොවියාගේ සේවකයෝ මුණික අල්ලාගෙන ඔහුව මරා, මහා ලෝහිත කලින් කී පරිදිම ඔහුගේ මස් භෝජනය සඳහා සූදානම් කළහ. ඔහුගේ සහෝදරයා මුණිකට කුමක් වූදැයි දැක ඇතිදැයි ඇසූ විට, චූළ ලෝහිත ගැහෙමින්, අවසානයේ වැටහීමට පත් විය. ඔහු හිස නමා, අවංකව උපයා ආරක්ෂාවෙන් අනුභව කරන තම නිහතමානී පිදුරු, මරණයේ දොරටුව අසලදී අනුභව කළ ඉතාම රසවත් ආහාරයට වඩා ගුණ සියයකින් වැඩි වටිනාකමක් ඇති බව කීවේය.

ධර්ම දේශනය නිමා කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවිත දෙකෙහිම චරිත හඳුනාගත් සේක. වර්තමානයේ ඉරිසියාවෙන් ගිලී සිටි භික්ෂුව, ලාලනය කළ ඌරා වන මුණික වූ බවත්, ඔහු මුළා කළ කාන්තාව ජීවිත දෙකෙහිම එම ගොවියාගේ දියණිය වූ බවත් වදාළ සේක. ආනන්ද, බාල චූළ ලෝහිතයා වූ අතර, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම මහා ලෝහිත, විශාල රතු ගොනා වූ බවත් වදාළ සේක. ඔහුගේ ස්ථාවර වැඩ සහ පැහැදිලි දැක්ම, එක් කලෙක විශේෂ සැලකීමක් ලෙස පෙනුණු සුඛෝපභෝගය විනිවිද දුටු බවත් වදාළ සේක.

ජාතකයේ ඉගැන්වීම පදනම් වන්නේ, නගුල් ගොනුන් දෙදෙනා තමන්ගේ වටිනාකම ඌරාගේ වටිනාකමට මැනීම, එනම් ලැබෙන ආහාරයේ සම්පන්නභාවය පමණක් මත තක්සේරු කිරීම තුළය. එම සම්පන්නභාවය සැබවින් කුමක් මිලදී ගන්නේද යන්න ඔවුන් නොවිමසයි. බෞද්ධ අට්ඨකථා මෙය, කථා රාමුවේ කාන්තාවගේ රූපයෙන් මුළා වූ භික්ෂුවට සමානව අදාළ වන අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස කියවයි. තාවකාලික සතුට එහි ක්ෂණික මධුරභාවය අනුව පමණක් තක්සේරු කළ විට, එය ලබන්නාට සැබවින් කුමක් වියදම් කරවන්නේද යන්න එයින් හෙළි නොවේ. සුඛ පහසුව පමණක් අනුව මනින ජීවිතයකට, සැබෑ විශේෂ සැලකීම සහ වෙනත් අරමුණක් සඳහා තරබාරු කිරීම අතර වෙනස හඳුනාගත නොහැක.

මුණිකගේ ඉරණම ගැන මහා ලෝහිතගේ විශ්වාසය, ඔහුට පමණක් දුන් විශේෂ දැනුමක් ලෙස කිසිවිටෙක පැහැදිලි කර නොමැත. එය සාමාන්‍ය ගොවි ගෘහස්ථ ජීවිතයක් සහ ළඟා වන විවාහ උත්සවයක් මත පමණක් රඳා පවතී. ඌරෙකු තම තත්ත්වයට වඩා බොහෝ ඉහළ ආහාර හදිසියේ ලබන්නේ මන්දැයි විමසන ඕනෑම නිරීක්ෂකයෙකුට දැනගත හැකි කරුණු ඒවාය. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, චූළ ලෝහිතගේ ඉරිසියාව ඔහු දුටු දේ පිළිබඳ මතුපිටම නතර වූ අතර, ඒ ආහාර කුමක් සඳහාද යන්න නොවිමසා, කොටස්වල ප්‍රමාණ පමණක් සසඳා බැලීය. ජාතකය, මහා ලෝහිතගේ ප්‍රඥාව විශේෂ සංවේදනාවකට වඩා, ලබාදුන් සැනසීම කුමක් සඳහා සේවය කරන්නේද යන්න විමසීමේ සරල පුරුද්දකට ආරෝපණය කරයි. චූළ ලෝහිතට එම පුරුද්ද ලැබුණේ, පිළිතුර හැරී යා නොහැකි ආකාරයෙන් පැමිණෙනු ඔහු දැක ගැනීමෙන් පසුවය.

කථා රාමුවේ භික්ෂුව, මිනිසෙකු වීම නිසාත්, පුරාණ කථාවේ කිසිදු සතකුට වඩා ආත්මික මාර්ගයේ ඉදිරියෙන් සිටින බව සිතිය හැකි වුවත්, ගොනුන්ට වඩා සැලකිල්ලක් ලැබුවේ නැත. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු ගොනකු හා නොව, මුණික සමඟ සෘජුවම හඳුනාගැනීමෙන්, සංසන්දනය මෘදු කිරීමට ඉඩ නොදෙන සේක. භික්ෂුවගේ ආශාව, ජීවිතය රැකෙන ශ්‍රමයට නොව, එහි අවසානය නිවේදනය කරන සුඛෝපභෝගයට සමාන බව පෙන්වයි. මෙය, කාන්තාවගේ අවධානය ඔහුට ඇති කළ හැකි හානිය හැර වෙනත් යමක් ලෙස වැරදියට නොගන්නා ලෙස ඔහුව අවදි කිරීමට අදහස් කළ, හිතාමතාම ප්‍රශංසා නොකරන සමාන්තරයකි.