නකුල ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ද්වකනිපාතයේ ජාතක අංක 165, බ්‍රහ්මදත්ත රජු වාරාණසිය පාලනය කළ යුගයක් ගැන කියයි. බ්‍රාහ්මණ ගෘහයක උපත ලැබූ බෝධිසත්වයෝ, ඒ ගෘහයේ ජීවිතය හැරදා, හිමාලයේ ගැඹුරු වනාන්තර තුළ තාපසයෙකු ලෙස විසූහ. ඔහු වන පලතුරු හා මූල ආහාරයට ගෙන, වනයේ සෑම සතෙකුටම එකම ස්ථිර මෙත්තාව දැක්වූහ.

තාපසයාගේ පිසිවිල් කුටියට ළඟින් මහත් ජම්බු ගසක් වැඩී තිබිණි. ඒ මුල් ළඟ වූ උළහාලකයක විෂ සර්පයෙක් වාසය කළ අතර, කඳේ ඉහල කොහොලන් ගැබක තියුණු දත් ඇති මූසිකාරියක් (නකුල) වාසය කළේය. ඒ සතුන් දෙදෙනාගේ වර්ග දෙක අතර තම ම සතුරුකම දරාගත් තරම් පැරණි විය, එකිනෙකා ගේ මාර්ග තණබිමෙහි හමුවන සෑම අවස්ථාවකම දත්දිගු කර, පහර දීමට උදම් වුහ.

ඔවුන්ගේ නිරතුරු ගැටුම නිරීක්ෂණය කරමින්, බෝධිසත්වයෝ සර්පයාටත් මූසිකාරියටත් සෙමින් කතා කළහ. ඔහු නැවත නැවතත් එකම නිහඬ ඉගැන්වීමටම පැමිණියේය. සෑම ජීවියෙකු කෙරෙහිම අහිංසාව, පැරණි සතුරෙකු ජය ගැනීමටවත් කිසි විටෙකත් සමාන කළ නොහැකි මිහිරිබවක් ගෙනදෙයි, හුදු පුරුද්දක් වශයෙන් තබාගත් ද්වේශයක් කිසිවෙකුටවත් වැඩක් නැත, එයාරකුම දරා සිටින අයට වඩා වැඩි කිසිවෙකුටවත්.

තාපසයාගේ ඉවසීම්කාරී වදන්වලින් සිත් ඇදී, සර්පයාත් මූසිකාරියත් අවසානයේ තම ම පැරණි සතුරුකම ඉවතලූහ. දත්දිගු කරනවාවත් කාචයවත් එකිනෙකාට විරුද්ධව ඔසවනවාත් රහිතව තණබිම බෙදාගැනීමට ඔවුන් එකඟ වූහ. ටික කලක්, දෙදෙනාම තම බෙදාගත් භූමිය තරණය කළේ, පෙර ඔවුන්ගේ මාර්ග සෑම හමුවීමක්ම ලකුණු කළ ගැටුම නොතිබී, තාපසයා බලාපොරොත්තු වූ ආකාරයටම.

එක් සවසක, සර්පයා තම ගැබේ ගැඹුරින් විශ්‍රාම ගනිමින් සිටිය දී, බෝධිසත්වයෝ මූසිකාරිය සුරිය එළියේ ශාඛාවක දිගාසු වී, පෙනුමට සැනසිලියෙන් සිටිනු දුටුවහ. එහෙත් ඇය නිදාගත්තේ තම දිලි ඇරගෙන, ළඟ වියළි කොළයක් සෙමින් සැලුනු හිමාද ශරීරය කැළඹෙන ලෙස, ඇගේම කිසියම් කොටසක් තම දිනබෝගත් ඔවුන් රැකගත් සාමයට සැබවින්ම කිසි විටෙකත් එකඟ වී නොතිබූ ආකාරයෙන්.

මූසිකාරිය වෙත ළඟා වී, තම පැරණි සතුරා සමඟ මිත්‍රත්වයට ගිවිස ගත් සතෙකු තවමත් ඕනෑම මොහොතක ප්‍රහාරයක් අපේක්ෂා කරන ලෙසින් නිදාගන්නේ මනින්ද යි බෝධිසත්වයෝ ඇසීය. ඇගේ එළිකරන ලද දත්වලටත් සැලුන දිලටත්, දිවා කාලයේ හැසිරීම රහසිගත ලෙස සඟවාගත් බයක් ප්‍රකාශ විය.

මූසිකාරිය අවංකව පිළිතුරු දුන්නේ, එම සන්ධානය, එහි ක්‍රියාවල තුළ, ප්‍රමාණවත් ලෙස සැබෑ බවයි. එහෙත් සර්පයා, ඇගේම මනදෙකුම අනුව, ඔවුන් අතර ගනුදෙනු කර ගත් කිසි පොරොන්දුවක් නොතකා, ස්වභාවයෙන් සතුරෙක්ව පවතී. ප්‍රඥාවන්ත සතෙකු, ඔහුගේ ආරක්ෂාව, කිසි විටෙකත්, හික්මවූ සතුරෙකු ඉදිරියේ ආරක්ෂිතව පහත දැමිය නොහැක යි ඇය පැවසුවාය, කරලියක් සිදු වුවහොත්, එය ඉතාම වේගයෙන් එන්නේ, කිසි ප්‍රවේශමක් රහිතව ලබා දුන් ඒ විශ්වාසයෙන්ම යි.

මෙය අසා, බෝධිසත්වයෝ සර්පයකු හා මූසිකාරියකු අතර විශේෂිත කලහයට වඩා වැඩි කල් පවතින ඉගැන්වීමක් සමඟ පිළිතුරු දුන්හ. තම ප්‍රකාශිත මිත්‍රයාව තවමත් සැකයෙන් බලන, සම්පූර්ණයෙන් සාමයකට ගියෙන් ඇතුළත පවා තම ම සතුරාට තවමත් බයවන, සතෙකු සැබවින්ම ශාන්තියක් සොයාගෙන නැත. ඈතින් බලා සිටින ඕනෑම අයෙකුට එහි බාහිර හැසිරීම කොතරම් සාමකාමී පෙනුනාවත් මෙය සත්‍ය වේ.

තාපසයාගේ වදන්වලින් ශික්ෂිත වී, මූසිකාරිය තම බාහිර සන්ධානය යටින් තව දුරටත් දරා සිටි අභ්‍යන්තර භීතිය ඉවතලූවාය. සැකය යටින් තම ම පුද්ගලික දැඩිවීම තබන බාහිර පමණක් රැකගත් ශාන්තියක් වෙනුවට, බයක් නොමැතිව නිදාගත හැකි තරම් සැබවින්ම පැවතෙන මෙත්තාවක් අවසානයේ ඇය තෝරාගත්තාය.

එම වනයේ විශේෂිත සර්පයාත් විශේෂිත මූසිකාරියාත් දෙදෙනාම අමතක වී බොහෝ කල් ගතවූවද, තාපසයාගේ වෙනස්කම හරියටම එසේම ප්‍රයෝජනවත්ව පැවතුනි: හුදෙක් හැසිරීම වෙනස් කරන සන්ධානයක්, හදවතම සැබවින්ම වෙනස් කරන සාමයකට සමාන නොවේ. ප්‍රවේශමකාරී සුපරීක්ෂාව මගින් පමණක් එකට රැකගත් ඕනෑම සම්මුතියක්, එහි ප්‍රකාශිතව ඇති දෙය තවමත් බවට පත් වී නැත. තාපසයාගේ ම වනයෙහි තම සතුන් අතර එවන් අඩකින් නිම කළ සාම ස්ථාපනයන්ට හිඟයක් නොවීය, පැරණි සතුරන් යෙදියක් තම ම උරුම වූ සතුරුකම ඉවතලීමට, කොතරම් අවංකවවත්, ප්‍රථම වාරයක් උත්සාහ කරන සෑම විටම ඔහු මේ එකම වෙනස්කම වෙතට ආපසු හැරිණි.

දිලි ඇරගෙන නිදාගන්නා මූසිකාරියක් සාමයේ දී අසමත් වී නැත; ඇය එය සිදුකිරීම තවමත් නිම කර නැත. තාපසයාගේ යුක්තිකරණ හෙළයට අවශ්‍ය වූයේ, මූසිකාරිය ඇගේ දිවා හැසිරීම හා රැත් බිය අතර පවතින ඛණ්ඩනය දැකගැනීම හා, සන්ධානය මෙතෙක් ගෙනා එම ම මෙත්තාව තුළින්ම එය වසා ගැනීම පමණි.