නන්ද ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ, ජේතවනාරාමයේදී සම්පූර්ණ යටහත්පහත්කමින් හැසිරෙන නමුත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට ගමන් කරන විට අහංකාර හා ගැටුම්කාරී වන, ශාරිපුත්‍ර තෙරුන්ගේ ශිෂ්‍යයෙකු ගැන, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 39 මේ කථාව වදාළහ. මේ අස්ථිරභාවය එළිදරව් වූ විට, එකම තෝරාගත් අහංකාරයේ රටාව පෙර එක් වාරයක් දැනටමත් ක්‍රියාත්මක වූ, පෙර ජීවිතයක කථාවක් මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේ එය පැහැදිලි කළහ.

වාරාණසි නගරයේ, වයස්ගත, සමෘද්ධ ගෘහපතියෙක් ජීවිතයේ පසුකාලීනව පුතෙකු බිහි කළේය. ඔහුගේ තරුණ බිරිඳ ඔහුගේ මරණයෙන් පසු නැවත විවාහ විය හැකි බවත්, පියවරු-පියෙකු දරුවාගේ උරුමය නාස්ති කළ හැකි බවත් බියට පත්ව, වයස්ගත මිනිසා තම ධනය එළිපෙහෙළියෙහි තබනවා වෙනුවට සැඟවීමට තීරණය කළේය. ඔහුගේ විශ්වාසවන්ත, ජීවිත කාලය පුරාම සේවය කළ වහලා වූ නන්ද සමඟින, ඔහු දහස් ගණන් ස්වර්ණ හා රිදී කාසි ගැඹුරු වනයකට ගෙනගොස්, තණබිම් කෙළවරක් යටට වළ දමා, දරුවා වයසට පැමිණි පසු ඒ ස්ථානය පුතුට හෙළි කරන ලෙස නන්දට උපදෙස් දුන්නේය. ටික කලකට පසු, වයස්ගත මිනිසා මියගියේය.

වසර ගණනක් ගතවී, පුතා තරුණයෙකු බවට වැඩී, ඔහුගේ මාතාව ඔහුව තම උරුමය ආපසු ලබාගැනීම සඳහා නන්ද වෙත යැවූවාය. නන්ද ආහාර හා පිහිනුම් ගෙන ඔහුව කැමැත්තෙන් වනයට ගෙන ගියේය. ඔහු වළ දමන ස්වර්ණය ළඟ සෘජුව සිටගත් එසැණින්ම, ඔහු හදිසි පිළිකුලකින් තරුණ උරුමක්කාරයාට හැරී, අපහාස සෙදාගසා, ඔහුව වහල් කාන්තාවකගේ වටිනාකමක් නැති පුතෙකු ලෙස හැඳින්වීය. කම්පිත හා වින්දිත, තරුණයා හිස් අතින් ගෙදරට ආපසු ගියේය. සතියකට පසු නන්ද පාගලයක් ලෙස පාපොච්චාරණය කර, ඔහුව නැවතත් වනයට ගෙන ගියේය, එහෙත් එකම ස්ථානයට ඔහු සිටගත් මොහොතේම එකම දර්ශනය නැවත සිදු විය.

ව්‍යාකූල වූ තරුණයා, තම ම පියාගේ මිත්‍රයා වූ ප්‍රඥාවන්ත ගෘහපතියෙකු වූ බෝධිසත්වයන් වෙත තම ගැටලුව ගෙනගියේය. ප්‍රවේශමෙන් සවන් දී, බෝධිසත්වයෝ නන්ද සම්පූර්ණයෙන්ම පාගලයක් නොවූ බව පැහැදිලි කළහ. පහත් ස්වභාවයක්, විශාල සැඟවුණු ධනයක් ළඟින් සෘජුව සිටගත්ම, එහි ආධිපත්‍යයේ හදිසි හැඟීමකින් උස්සීම අත් විඳින්නේය, එය කිසි විටෙකත් වෙනත් ලෙස නොදරන ස්වාධිපත්‍ය හැඟීමක්, වළ දමන ධනයට ළඟින් සිටීම එය කෙරෙහි ඇති හිමිකමක් ලෙස වරදවා වටහාගනිමින්. නන්ද තම අයහපත්ම අපහාස සෙදාගසන ලද එම ම ස්ථානයම, ධනයේ නියම ස්ථානය බවට නිසැක යි බෝධිසත්වයෝ වදාළහ. නන්ද නැවතත් තම අපහාස කියූ පසු, ඔහුව එක් පසෙකට තියා, තම ම පාද සලකුණු යටට කැපීම කරන ලෙස ඔහු තරුණයාට උපදෙස් දුන්හ.

තරුණයා නන්ද සමඟින් වනයට ආපසු ගියේය, නැවතත් තම ස්ථානයට සිටගෙන හරියටම පෙර පරිදි අපහාස සෙදාගසන්නට පටන් ගත්තේය. මේ වාරයේ උරුමක්කාරයා ඔහුව උරහිස්වලින් අල්ලා, බිමට හෙළා, හරියටම නන්ද සිටගෙන සිටි ස්ථානයට ම තම පිහිටුව (බරක් ගෑරුකාවක් වන කැපූ උපකරණයක්) බිමට ගසා දමන ලදී. මොහොත් ගණනක් තුළම, ඵලයේ ඇති දාගැබක් වළලූ පෙට්ටියේ ලෝකඩ ආවරණයට ගැටුනි, තරුණයා ජයග්‍රහණයෙන් තම පියාගේ ධනය ගෙදරට ගෙනගියේය, බෝධිසත්වයන්ගේ දක්ෂතාව මහෝත්ස ප්‍රශංසාවෙන් ගරු කරමින්.

ඉගැන්වීම අවසන් කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවිත දෙකම හරහා චරිත හඳුන්වා දුන්හ. ශාරිපුත්‍රගේ අහංකාර ශිෂ්‍යයා, එක් තැනක යටහත්, තව තැනක අහංකාර, වහලා නන්ද වූයේය, බුදුරජාණන් වහන්සේම නන්දගේ වෙනස්වන අහංකාරය තුළ දක්ෂතාව ලබා උරුමක්කාරයාගේ උරුමය ආපසු ලබාගැනීමට ක්‍රියා කළ ප්‍රඥාවන්ත ගෘහපතියා වූහ.

නන්දගේ හැසිරීම සාමාන්‍ය නිරීක්ෂණයකින් හඳුනාගැනීම මෙතරම් දුෂ්කර කරන්නේ, එය ස්ථිර නොවීම ය. ඔහු තම ජීවිතයේ වෙනත් සෑම අවස්ථාවකම විශ්වාසයෙන් සේවය කරයි, ඔහුගේ පිළිකුල මතුවන්නේ විශේෂිත වනබිමක පේ ළඟ ස්වල්ප මායිමක් තුළ පමණි. බෝධිසත්වයන්ගේ දක්ෂතාව, මේ අස්ථිරභාවය පාගලකම හෝ අහඹු ක්‍රෝධයකට සමාන කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම මත සම්පූර්ණයෙන්ම රැඳී තිබේ—එවැනි සංසිද්ධි කිසි ප්‍රයෝජනවත් ඔහොරක් ලබා නොදෙනු ඇත—ඒ වෙනුවට, එය මෙතරම් පටු ස්ථානීයව පැවතීම නිසාම එය තොරතුරක් ලෙස කියවීම මත. තම ස්වාමියාට හැම තැනකම අපහාස කළ සේවකයෙකු, ධනය කොහේදැයි කිසිවක් ඉගැන්වන්නේ නැත; එක ස්ථානයක පමණක් ඔහුට අපහාස කරන සේවකයෙකු, ඒ පටුබවින් ම, කුඩින් කපා ගත යුතු ස්ථානයම හරියටම හෙළි කරයි.

රාමු කථාවේ භික්ෂුව ව්‍යුහාත්මකව එකම අස්ථිරභාවයක් පෙනුම් කරයි—විහාරයේ යටහත්, මාර්ගයේ අහංකාර. ජාතකය, වරක් බෝධිසත්වයෝ නන්දට යෙදූ එකම දැනුම්ගැනීමේ පුරුද්ද ඔහුට යෙදීම ආරාධනා කරයි. බෞද්ධ විවරණය මේ සමානත්වය කෙනෙකුගේ චරිතය සෑම පසුබිමකම ස්ථිරව එකම යයි උපකල්පනය කිරීමට විරුද්ධ අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස කියවයි. කෙනෙකුගේ හැසිරීම එක් ස්ථානයකින් තව ස්ථානයකට තියුණුව වෙනස් වන සෑම අවස්ථාවකම, ඒ ස්ථානය ගැන හරියටම කුමක් ද වෙනස්වීම ඇති කරන්නේ යි ඇසීම වටී, මක්නිසාද පිළිතුර දුරලාභයෙන් හුදු අස්ථිරභාවයක් නොවේ. එය බොහෝ විටම පුද්ගලයා අගයන, බයවන, හෝ, නන්දගේ අවස්ථාවේ මෙන්, මොහොතකට බලයක් ලබා ඇතැයි විශ්වාස කරන දෙයක් ගැන නියම ඔහොරකි.