පාදඤ්ජලි ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ, ලාලුදායි නම් භික්ෂුවක් ගැන, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 247 වදාළහ. ලාලුදායි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේම ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයන් ලාලුදායි තමාම පැහැදිලිව නොදැරූ ගුණාත්මකතා වෙනුවෙන් ප්‍රශංසා කිරීමේදී පවා, ඔහු අසන සෑම දෙයකටම එකම උසස් ස්වභාවයකින් සරදම් කරන පුරුද්දක් තිබිණි. එවන් හිස් පිළිකුල් පුරුද්දක් වරක් ගෙනා තැන පෙන්වීම සඳහා, වාරාණසියේ පැරණි කථාවක් බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළහ.

එම පෙර ජීවිතයේ, බ්‍රහ්මදත්ත රජු යුක්තියෙන් වාරාණසිය පාලනය කළේය, බෝධිසත්වයන් ඔහුගේ රාජගුරුවරයා ලෙස උපදෙස් දෙමින්, රජු මියගිය විට, ඇමතිවරු රැස්ව මළගම් ශාසනා සංවිධානය කරමින් ඔහුව අනුව කවුරුන් පාලනය කළ යුතුද යි සලකා බැලූහ. මියගිය රජුගේ එකම පුතු, කුමාර පදංජලි, ප්‍රසිද්ධව ප්‍රතිඵලරහිත හා අලසයෙකු විය. ඇමතිවරු, ඔහුගේ හිස මත කිරුළ තබනවට පෙර ඔහුගේ විනිශ්චය පරීක්ෂා කිරීමට තීරණය කළහ, මෝඩයෙකු විසින් පාලනය කරන රාජ්‍යයක්, කිසි රජෙකුවම රහිතව ඉතිරි වූවක් මෙනි නියතව බිඳී වැටෙනු ඇතැයි තර්ක කරමින්.

ඇමතිවරු දේපළ විවාදයක් කුමාරයා ඉදිරියේ ගෙනාවේය, ප්‍රධාන විනිශ්චයකරු සම්පූර්ණයෙන්ම යහපත් හා නිවැරදි තීරණයක් ලබා දුන්නේය. එය ප්‍රකාශ වූ විට, පදංජලි කිසිවක් පැවසීය නැත. ඔහු තම පාදය ඔසවා, ඇගිලුව ඉදිරියට ගෙනයමින්, ඔහුගේ පහත ඇල්ල කැබගෙනම, මෙතරම් අසාමාන්‍ය ඉඟියක් දුන්නේය, කිහිප රාජසභා උපාධිකාරීන් සොඳරාගැසූවා ඔහු සාමාන්‍ය මිනිසුන්ට අනුගමනය කළ නොහැකි තරම් ගැඹුරු විනිශ්චයක සූක්ෂ්මතාවකට ඉඟි කරනවා ඇති.

බෝධිසත්වයෝ රාජසභාවට, හිස්කම ගැඹුරක් ලෙස වරදවා වටහාගැනීමට විරුද්ධව, සරලවම අනතුරු ඇඟවූහ, කුමාරයාගේ අමුතු ඉඟිය සැබවින්ම කිසි අර්ථයක් ගෙනයාද යි දැකගැනීමට, විවිධ තත්ත්වයන් යටතේ ඔහුව එක් වාරයක් ඉතිරිව පරීක්ෂා කරන ලෙස යෝජනා කළහ.

ඇමතිවරු දෙවන අවස්ථාවක් සංවිධානය කළහ, මේ වාරයේ හිතාමතාම දූෂිත, එහිදී විනිශ්චයකරු නිරපරාධ මිනිසෙකුගේ උරුම පලතුරු උයන, ප්‍රසිද්ධ වංචාකරුවෙකුට පිරිනමා ගත්තේය. මේ බරපතල අසාධාරණ තීරණය ප්‍රකාශ වූ විට, පදංජලි හරියටම පෙර ලෙසම ප්‍රතිචාර දුන්නේය. ඔහු එම ම පාදය ඔසවා, එම ම ඇගිලුව ඉදිරියට, එම ම ඇල්ල කැබගෙනම, යහපත් තීරණයත් වංචාකාරී එකත් අතර කිසි වෙනසක් ඔහු නිරීක්ෂණය කළ බවට කිසි ලකුණක් නොදක්වමින්.

රැස්වීම දෙසට හැරී, බෝධිසත්වයෝ පැහැදිලි කළහ, ජනයා අතික්‍රමණීය දක්ෂතාවක් ලෙස වරදවා වටහාගෙන ඇත්තේ, කිසි විටෙකත් සාධාරණ තීරණයක් අසාධාරණ එකකින් වේන්කර නොගත් ප්‍රතිචාරයක්, ධර්මිකව හේතුවක් දුෂ්ට හේතුවකින් වේන්කර නොගත් එකක්. පදංජලිගේ ඉඟියේ කිසි විනිශ්චයක් කිසි විටෙකත් නොතිබිණි යි ඔහු ඔවුන්ට පෙන්වූහ, මක්නිසාද සැබෑ විනිශ්චයකරුවෙකු යහපත හා අයහපත හඳුනාගනී, එහෙත් හිස් භාජනයක් හුදෙක් එයට වත් කරනු ලබන දේ කුමක්ද යන්න නොතකා එකම චලනය පුනරුච්චාරණය කරයි.

බෝධිසත්වයන්ගේ නිරූපණයෙන් විශ්වාස කරගෙන, ඇමතිවරු පදංජලිව එක් පසෙකට තබා, ඔහු වෙනුවට බෝධිසත්වයන්ම රාජාසනයට ඔසවා තැබූහ. ඔවුන් විශ්වාස කළේ, සත්‍ය තීරණයක් අසත්‍ය එකකින් වේන්කර ගත හැකි බව සනාථ කළ ඇමතිවරයෙකුව, කිසි විටෙකත් එම ම විචක්ෂණ බුද්ධිය පෙන්වූවේ නැති කුමාරයෙකුට වඩා.

කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු ලාලුදායි කුමාර පදංජලි සමඟ හඳුන්වා දුන්හ. සාධාරණ තීරණයකටත් දූෂිත එකකටත් එකම පිළිකුලෙන් එක් වාරයක් පිළිගැණවූ එම ම හිස් පිළිකුල, ලාලුදායි තවමත් තමා විසින් උපයාගැනීමට කිසිවක් නොකළ ප්‍රශංසා කෙරෙහි දරා ගත් එකම පුරුද්දමය.

අවසානයේ පදංජලිව එළිකළ දේ, වචන හිඟයක් කිසි විටෙකත් නොවූවේය, මක්නිසාද නිශ්ශබ්දතාවම, පූර්ණ හෝ හිස් මනසක් ගැන කිසිවක් සනාථ කරන්නේ නැත. එය අස්ථිරභාවය ගැන සරල පරීක්ෂණයක් විය. ඉදිරියේ ඇති සත්‍යය නිවැරදිද වැරදිද යන්න නොතකා, ස්ථිරව පුනරුච්චාරණය වූ ඉඟියක්, අවසානයේ, කතාවට ඉක්මවූ ප්‍රඥාවක් හෙළි කළේ නැත. එය කිසි ඉඟියකටත් බොහෝ කල් වසා ගත නොහැකි හිස්බවක් විය, කෙනෙකු අවසානයේ එය දෙවර පරීක්ෂා කිරීමට සිතූ විට පමණක්. එකම පරීක්ෂණය ලාලුදායිගේම සරදමටද ස්ථිරව යෙදිනි, එය ප්‍රශංසාව සුදුසුද නැද්ද යන්න නොතකා, එකම අවස්ථාව එකම පිළිකුලෙන් පිළිගත්තේය. ඔහුගේ පිළිකුල, කුමාරයාගේ නිශ්ශබ්දතාව මෙන්ම, කිසි විටෙකත් කිසිවක් සැබවින්ම විනිශ්චය කර නැත. එයට ප්‍රතිචාර දක්වන දෙයෙහි සත්‍යයට අනුව කිසි විටෙකත් වෙනස් නොවන ප්‍රතිචාරයක්, එයට පිටත ඇති කිසිවක් විනිශ්චය කිරීම නැවතී, ඒ වෙනුවට, එහි සැබෑ විචක්ෂණ බුද්ධියක් දැරූ ඕනෑම අවස්ථාවකින් බොහෝ කල් පසු, හුදු ප්‍රතීප්‍රතියෙන් පුනරුච්චාරණය වන ස්ථිර පුරුද්දක් බවට පත් විය.