පරෝසත ජාතකය

ජේතවනයේ භික්ෂූහු වරක් ස්ථවිර සාරිපුත්තයන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කෙටිම වදන්වලින් සම්පූර්ණ අර්ථය උකහා ගැනීමේ දායාදය ගැන ප්‍රශංසා කරමින් සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය අසා, සාරිපුත්ත මෙම දායාදය පෙන්වූයේ මෙය පළමු වතාව නොවන බවත්, පෙර ජීවිතයකදීද අනෙක් සිය දෙනෙකු වසර ගණනාවක් තරයේ උත්සාහ කළද නොතේරුණු දෙයක් ඔහු එක මොහොතින් වටහාගත් බවත් වදාළ සේක. මෙය ක්ෂුද්‍රක නිකායේ ජාතකත්ථවණ්ණනාවේ සංරක්ෂිත 101 වැනි ජාතකය වන පාරෝසත ජාතකයයි. එහි නම අර්ථවත් වන්නේ සියයකටත් වැඩි මෝඩයන් යනුවෙනි. දහසක් ශිෂ්‍යයන් සමඟ එකම කතාව කියන පාරෝසහස්ස ජාතකයට මෙය සහගාමී කතාවකි.

ජේතවනාරාමයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කෙටිම දේශනාවල සම්පූර්ණ අරුත ගෙන දීමේ හැකියාව නිසා ස්ථවිර සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රශංසා කිරීමට පටන් ගත්හ. ඒ කථාව ඇසූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, මෙම ගුණය සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ පළමු වරට පෙන්වන්නක් නොවන බව වදාළ සේක. අතීත භවයකදීද ඔහු, වසර ගණනාවක් තිස්සේ අනෙක් සියයක් වටහා ගැනීමට අසමත් වූ දෙය එක් මොහොතකින් වටහා ගෙන තිබුණි. මෙය ජාතක අංක 101, පරෝසත ජාතකය වන අතර, එය ඛුද්දක නිකායේ ජාතකට්ඨවණ්ණනාවේ ආරක්ෂා වී ඇත. එහි නමෙහි අර්ථය 'සියයකට වඩා මෝඩයන්' යන්නයි. එය, සියයක් වෙනුවට ශිෂ්‍යයන් දහසක් සමඟ එම කථාවම කියන පරෝසහස්ස ජාතකයේ සහචර කථාවකි.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස් නුවර රජකම් කළ කාලයේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ගිහි ජීවිතය අත්හැර ගිය බ්‍රාහ්මණ තවුසෙක් විය. තරුණ වියේදී තක්සලාවේ ශිල්ප ඉගෙන ගත් සේක, හිමාලයේ වාසය කරමින් ශිෂ්‍යයන් පන්සියයක් සමඟ සිටියහ. පඤ්ච අභිඥා සහ අෂ්ට සමාපත්ති ප්‍රගුණ කළ ගුරුවරයෙක් වූහ. මරණය ආසන්න වූ කල ශිෂ්‍යයෝ ඔහු වටා රැස්වූහ. එහෙත් ඔවුන් අතරින් වැඩිම ජ්‍යෙෂ්ඨත්වයක් හා වැඩිම විශ්වාසයක් ඇති ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා එවේලේ ඈත තැනක සිටියේය.

ඉතිරි ශිෂ්‍යයන් ගුරුවරයාගෙන් ඔහු කුමක් ලබාගෙන ඇත්දැයි විමසූ විට, වයෝවෘද්ධ ගුරුවරයා 'නත්ථි කිඤ්චි', මම කිසිවක් ලබා ගෙන නැත, යන්න පමණක් පිළිතුරු දුන්නේය. ඔහු මෙය ඉතා නිශ්චිතව අදහස් කළේය: ඔහු 'ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය' නම් වූ, කිසිවක් නොමැති බවට වූ විඤ්ඤාණය පිහිටි අරූප සමාපත්තියට ඇතුළු වී සිටියේය. එහෙත් ඔහුගේ සයනය අසල රැස් වී සිටි ශිෂ්‍යයෝ ඔහුගේ වචනවල සරල අර්ථය පමණක් ඇසූ අතර, තම ගුරුවරයා ජීවිත කාලය පුරා පිළිවෙත් පිරූ නමුත් කිසිවක් ලබා නොගෙන මිය ගියේය යන නිගමනයට පැමිණියහ. ශෝකය හා ව්‍යාකුලතාව නිසා, සමාපත්තියකින් මිය ගිය ගුරුවරයෙකුට සිරිත් පරිදි දිය යුතු ගෞරවය ඔවුහු ඔහුට නොදුන්හ.

ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා ආපසු පැමිණ සිදුවූ දේ දැනගත් විට, ගුරුවරයාගේ අදහස ඔහු වහාම තේරුම් ගත්තේය. කිසිවක් ලබා නොගැනීම මගින්ම උත්තරීතර ලාභය ලැබී ඇති බවත්, ඇලීමක් ඇති සෑම වස්තුවක්ම 'කිසිවක් නැත' යන සංඥාවෙහි විලයනය වූ බවත් ඔහු ඔවුන්ට පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කළේය. නමුත් ඔහු එය නැවත නැවතත් පැහැදිලි කළද, අනෙක් ශිෂ්‍යයෝ එක් එක් තමන්ගේම අර්ථ නිරූපණයට දැඩි ලෙස බැඳී සිටි නිසා ඔවුන් චලනය නොවීය. තමන්ගේ අර්ථ නිරූපණය ගැන විශ්වාසයෙන් සිටි එකසිය දෙනෙකුට, එක් මනසකට එකවර පැමිණි එකම අවබෝධය කරා ගෙන යා නොහැකි විය. එකම ගුරුවරයා යටතේ වසර ගණනාවක් එකට පිළිවෙත් පිරීම ඔවුන්ට එකම වචන මත තර්ක කිරීමට ඉඩ දුන්නේය, එහෙත් එකම අන්තර්දෘෂ්ටිය ලබා දුන්නේ නැත. එබැවින් ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා දුටුවේ, ඔහුගේම එක් වරක් ඇසීමෙන් ක්ෂණිකව ග්‍රහණය කළ දෙය, නැවත නැවතත් කීමෙන් පමණක් සම්ප්‍රේෂණය කළ නොහැකි බවයි.

ඔහු මිය ගිය සමාපත්තිය නිසා, ගුරුවරයා බ්‍රහ්ම ලෝකයේ මහා බ්‍රහ්මයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහුගේ අවසාන වචන ගැන ශිෂ්‍යයෝ තවමත් බෙදී සිටින බව දැක, ඔහු එම ලෝකයෙන් ඔවුන් ඉදිරියෙහි පෙනී, කාරණය තමන්ම විසඳීය. ඔහු ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයාගේ අවබෝධය ප්‍රශංසා කර, ජාතකයට එහි නම ලබා දෙන ගාථාව වදාළේය: “මෝඩයන් සියයකට වඩා සියවසක් තිස්සේ සිතුවද, ඇසූ සැණින් අරුත එකවර වටහා ගන්නා තැනැත්තා ඔවුන් හා සමාන නොවෙති.” මිය ගිය ගුරුවරයාගේම මුඛයෙන් මෙය ඇසූ විට, ශිෂ්‍යයෝ අවසානයේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා ඔවුන්ට සැමවිටම කී දෙය පිළිගත් අතර, තවුසන්ගේ ආශ්‍රමය බෙදූ ආරවුල නිම විය. එතැනින් පසුව පමණක් ඔවුන් වළක්වා තැබූ ගෞරවය දැක්වූ අතර, ගුරුවරයාගේ අවසාන වචන පරාජයක් නොව, ඔහුගේ මාර්ගයට දිය හැකි ගැඹුරුම සාක්ෂාත්කිරීම ප්‍රකාශ කළ බව අවසානයේ වටහා ගත්හ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම දේශනාව නිමා කරමින්, කථාවේ මහා බ්‍රහ්මයා එම භවයේ තමන්ම වූ බවත්, මිය ගිය ගුරුවරයාගේ වචන තනිව වටහා ගත් ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේම බවත් හෙළි කළ සේක. සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ මෙම පසු ජීවිතයට ද අරුත ගෙන දීමේ එම දායාදය රැගෙන ආවේය. වසර ගණනාවක් එම වචන වටා කැරකෙමින් සිටි අනෙක් සියයට ඒ දක්වා නොපැමිණිය හැකි අරුත එයයි. වර්තමානයේ සාරිපුත්තගේ ප්‍රඥාව ප්‍රශංසා කරමින් සංවාදය ආරම්භ කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා, මෙම දායාදය හදිසි දක්ෂතාවක් නොව, එය මෙම ජීවිතයට නම දීමට බොහෝ කලට පෙර, බොහෝ ජීවිත හරහා රැගෙන ගොස්, පිරිසිදු කර, සනාථ කළ දෙයක් බව වටහා ගත්හ.