පුප්ඵරත්ත ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයේ භික්ෂුවක්, ගෘහස්ථ ජීවිතය අත්හැර පැවිදි වී සිටියද, තමා අතහැර දැමූ බිරිඳ ගැන නැවතත් තම සිත ආශාවෙන් පිරී ගියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ අරගලය දැක, ඒ ස්ත්‍රියම මීට පෙර, ඔවුන් දෙදෙනාම අද සිහි නැති එක් ජීවිතයක, ඔහුට හානියක් කළ බව වදාළ සේක. ක්ෂුද්‍රක නිකායේ ජාතකත්ථවණ්ණනාවේ එකනිපාතයේ 147 වැනි ජාතකය වන පුප්ඵරත්ත ජාතකය ලෙස සංරක්ෂිත මෙම කතාව, එම හානිය කුමක් දැයි පෙන්වයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සංඝයා අතර එක් භික්ෂුවක්, පැවිදි වීම පිණිස ගිහිගෙය හැර දමා සිටියද, තමා අතහැර දැමූ භාර්යාව පිළිබඳ ආශාවෙන් නැවතත් පීඩාවට පත් විය. ඔහුගේ අරගලය දුටු බුදුරජාණන් වහන්සේ, ඒ කාන්තාව පෙර වෙනත් ජාතියක දී ද ඔහුට හානි කළ බවත්, ඒ ජීවිතය දෙදෙනාම දැන් මතක තබා නොගන්නා බවත් වදාරා, එම හානිය කුමක්ද යන්න ඔහුට පෙන්වීම පිණිස, එකනිපාතයේ 147 වන ජාතකය ලෙස ආරක්ෂා වී ඇති පුප්ඵරත්ත ජාතකය වදාළ සේක.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස පාලනය කළ සමයේ, දුප්පත් පුරුෂයෙක් සහ ඔහුගේ භාර්යාව, සමස්ත නගරය මෙන්ම, සරත් ඍතුවේ පුර පසළොස්වක දින මනාව සමරනු ලබන මහා කාර්තික උත්සවයට සහභාගී වීමට සූදානම් වූහ. එය ආලෝක පූජා, බෙර හඬ සහ සෑම වීථියක්ම පුරවන ජනකායක් සහිත උත්සවයකි. භාර්යාව ප්‍රකාශ කළේ, ධනවතුන් සඳහා වෙන් කර ඇති තද රතු පැහැති කුසුම්භ සායමෙන් රං කළ වස්ත්‍රයක් නොලැබෙන තුරු තමා නොයන බවයි. ඇය ඒ වස්ත්‍රය උරහිස් මත හා අත්වල යට පැළඳ, ඔහු සමග ජනකාය මැදින් ගමන් කිරීමට අවශ්‍ය බව කීවාය. පුරුෂයා ඒ වස්ත්‍රය මිලදී ගැනීමට තමන්ට කිසිදු ක්‍රමයක් නොමැති බව විරෝධය දැක්වුවත්, ඇය නොනැමිණි. අවසානයේ ඇය යෝජනා කළේ, කුසුම්භ පැළෑටි ආරක්ෂාව යටතේ වැවෙන රජුගේම උයන තුළ තමන්ට අවශ්‍ය සියලු සායම් මල් ඇති බවයි.

ඇගේ නොසන්සුන් ඉල්ලීමෙන් වෙහෙසට පත් වූ ද, ඇගේ කලකිරීමට මුහුණ දීමට අකැමැති වූ ද පුරුෂයා අවසානයේ එකඟ විය. අඳුර යටතේ ඔහු රජුගේ උයන් වැටය බිඳ ගියේ, ඇගේ ඉතා ආශාවට පත් මල් සොරකම් කිරීමටය. වැට බිඳ ගනිමින් සිටි ඔහුව රජුගේ මුරකරුවන් අල්ලා ගත් අතර, ඔහුගේ දෑත් පිටුපසට බැඳ, අලුයම රජු ඉදිරියට ඇදගෙන ගියහ. රජ උයනින් අනවසරයෙන් ඇතුළු වීම හා සොරකම් කිරීම නිසා, රජු ඔහුව නගරයෙන් පිටත උලක් මත තබා මරන ලෙස අණ කළේය.

උල මත එල්ලී මරණාසන්නව සිටියදී, හුස්ම නික්මීමට පෙර පවා කපුටන් ඔහුගේ හිස මත වාඩි වී ඔහුව කොටන්නට පටන් ගත්තේය. එහෙත් ඔහුගේ සිත තුළ තමාගේම වේදනාව පිළිබඳ කිසිවක් නොවීය. ඔහුගේ එකම සිතුවිල්ල භාර්යාව පිළිබඳ විය. ඔහු තම අවසාන ශක්තියෙන් ගාථාවක් කීවේය: උලෙන් විදීම ඔහුට සැබෑ දුක නොවේ, නමුත් ඔහු අල්ලා ගැනීම නිසා කුසුම්භ වස්ත්‍රයෙන් වංචිත වූ ඔහුගේ භාර්යාව, ඔහුගේ බාහු ඇය වටා නොමැතිව උත්සවය ගෙවා දමනු ඇති බව ය. ඔහු තම මරණය ගැන නොව, භාර්යාවගේ කලකිරීම ගැන ශෝක කරමින් මිය ගියේය; ඔහුගේ අවසාන වචන, ඔහු කිසි දිනක නොදකින උත්සවය වටා සම්පූර්ණයෙන්ම සැකසී තිබුණි.

භාර්යාවගේ ඉල්ලීමේ සිට පුරුෂයාගේ ඝාතනය දක්වා සම්පූර්ණ සිද්ධිය වායු ආත්මයක් දුටුවේය. ආශාව මගින් ඇති කරන අන්ධභාවය පිළිබඳ උගන්වීමක් ලෙස කථාව ඉදිරියට ගෙන ගියේ මෙම ආත්මයයි: මිනිසෙකුට ශරීරය හරහා උලකින් ජීවිතය නැති කර ගත හැකි වුවද, ඔහුගේ අවසාන හුස්මේදී පවා තමාගේ මරණය නොව, අන් අයගේ මග හැරුණු උත්සවයක් ගැන ශෝක කළ හැකිය.

බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය මෙම කථාව නෙක්ඛම්ම, එනම් නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පාරමිතාව නිදර්ශනය කරන කථා අතර වර්ග කරයි. එයට හේතුව මරණාසන්න පුරුෂයා නොකරන දේය. ඔහුට තම අවසාන මොහොතේ තමාගේම වේදනාව ගැන සිතීමට, ඔහුව එහි ගෙනාවා වූ සොරකම ගැන පසුතැවීමට, හෝ මරණයෙන් පසු කුමක් සිදුවේද යන්න දෙසට සිත හැරවීමට සියලු හේතු තිබුණි. ඒ වෙනුවට ඔහුගේ අවධානය සම්පූර්ණයෙන්ම පිටතට, භාර්යාවගේ සුවය සහ ඔහු ජීවත්ව නොදකින උත්සවයේ ඇගේ ප්‍රීතිය කෙරෙහි ස්ථිරව පවතී. ආශාව වෙනත් දිශාවක් බැලීමට සියලු හේතු ඇති මනසක්, පුද්ගලයෙකුට ඒ සඳහා ලැබෙන අවසාන මොහොතේදීවත්, කොතරම් සම්පූර්ණයෙන් අල්ලා ගත හැකිද යන්න ශ්‍රාවකයා දැකීමට කථාව ඉල්ලා සිටී.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, භික්ෂුවගේ පූර්ව භාර්යාව සහ කථාවේ භාර්යාව බොහෝ ජීවිත තුළ එකම පුද්ගලයෙකු බව හෙළි කිරීමෙන් කථාව අවසන් කළ සේක. ඔවුන් මරණයෙන් මිදීමට වඩා ආශාවෙන් බැඳී මිය යන පුරුෂයා නැරඹූ වායු ආත්මය තමන් වහන්සේ බව ද වදාළ සේක. මෙම ආශාවම එක් වරක් පුරුෂයෙකුගේ ජීවිතය වියදම් කළ බවත්, ඒ ගැන ශෝක කිරීමට පවා පැහැදිලි බුද්ධියක් ලබා නොදුන් බවත් සිහිපත් කළ විට, භික්ෂුවගේ පූර්ව භාර්යාව කෙරෙහි තිබූ ආශාව ලිහිල් වීමට පටන් ගත්තේය. ජාතකයේ අනතුරු ඇඟවීම නැවත සිහියේ තබාගෙන ඔහු තම පිළිවෙතට ආපසු ගියේය.