සුසීම ජාතකය

බුද්ධ හිමියෝ ජේතවනාරාමයේ දී මෙම කථාව වදාරන ලදී. එය සැවැත්නුවර වැසියන් පූජා එකතු කර, ඒවා ප්‍රතිවාදී ගුරුවරුන්ගේ අනුගාමිකයන්ට දිය යුතුද නැතහොත් බුද්ධ ශ්‍රාවකයන්ට දිය යුතුද යන්න පිළිබඳව විවාද කළ පසුවය. ඡන්දය බුද්ධ හිමියන්ට පක්ෂව වූ විට, දින හතක් පුරා පූජා මහත් ලෙස පිරිනමන ලද අතර, පසුව භික්ෂූන් වහන්සේලා, මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන් ජනතාව ඉවතට ගැනීමට කළ උත්සාහය මැද ද බුද්ධ හිමියෝ ජයග්‍රහණය කළ ආකාරය ගැන විස්මයෙන් කතා කළහ. මෙවැනි බාධා මීට පෙර ද අසාර්ථක වී ඇති බව බුද්ධ හිමියෝ ඔවුන්ට වදාරා, දීර්ඝ කාලයකට පෙර ජාතියක කථාව ද ඉදිරිපත් කළහ.

පුරාණ බරණැස නුවර සුසීම නම් රජෙක් එක් කාලයක රජ කළේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රාජකීය පුරෝහිතයාගේ භාර්‍යාවගේ එකම පුත්‍රයා ලෙස ඉපදුණහ. පුරෝහිත පවුලට රජුගේ මහා ඇත් උත්සවය පැවැත්වීමේ පුරාණ පරම්පරාගත අයිතියක් තිබුණි; එම උත්සවය පැවැත්වෙන සෑම වාරයකම කහවණු කෝටියක් ලැබුණේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේට වයස අවුරුදු දහසය වූ විට ඔහුගේ පියා මිය ගියේය. එවිට රාජසභාවේ සිටි ප්‍රතිවාදී බමුණෝ තමන්ගේ අවස්ථාව දුටුවහ. ඊළඟ ඇත් උත්සවය ළං වෙද්දී, ඔවුන් සුසීම රජුට ඒත්තු ගැන්වූයේ, පුරෝහිතයාගේ තරුණ පුත්‍රයාට මෙතරම් පූජනීය චාරිත්‍රයක් ඉටු කිරීමට අවශ්‍ය ඉගෙනීම නැති බව ය. ඒ නිසා රජු දරුවාගේ උරුමය නතර කළේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ මව, සැමියා සහ පවුලේ පුරාණ තනතුර යන දෙකම අහිමි වීම ගැන ගැඹුරු ශෝකයට පත් වූවාය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මෙම අලාභය නිශ්ශබ්දව පිළිගැනීමට කැමති නොවීය. ශෝකයෙන් සිටි තම මවට ඔහු ප්‍රකාශ කළේ, ප්‍රකට අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථානය වන තක්සලාවට යොදුන් දෙදහසක් දුර ගමන් කරන බවයි. එහිදී ඔහු ත්‍රිවේදය සහ ඇත් උත්සවයන්ගේ සම්පූර්ණ ශාස්ත්‍රය, එය ඉගෙනීමට කොපමණ කාලයක් ගත වුවත්, උත්සවය සඳහා නැවත පැමිණීමට හැකි වන පරිදි ප්‍රගුණ කරන බවයි.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ එක් දින ගමනකින් තක්සලාවට ළඟා වී, නගරයේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ආචාර්‍යවරයා වෙත තමන්ම ඉදිරිපත් වී, උගත්කම සඳහා කහවණු දහසක් ගෙවීය. සාමාන්‍ය ශිෂ්‍යයන්ට වඩා වැඩි තියුණු බුද්ධියෙන්, සාමාන්‍යයෙන් වසර දොළහක් තුළ උගන්වන සියල්ල ඔහු එක් රැයකින් ප්‍රගුණ කළ අතර, තම අධ්‍යයනය අතරතුර ඔහුගේම ආචාර්‍යවරයාගේ වැරදි කිහිපයක් පවා නිවැරදි කළේය.

උත්සවයට නියමිත වේලාවට බරණැසට ආපසු පැමිණි බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, සුසීම රජුගේ ඉදිරියෙහි ඉදිරිපත් වී පියාගේ පරම්පරාගත තනතුරට තම හිමිකම ඉදිරිපත් කළහ. තරුණයාගේ ත්‍රිවේදය සහ ඇත් ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ සම්පූර්ණ ප්‍රගුණතාව රජු දුටු විට, එම පරම්පරාගත අයිතිය නීතියෙන් සහ ඉගෙනීමෙන් ම ඔහුටම අයත් බව රජු පිළිගත්තේය.

තනතුර තමන්ටම ගැනීමට කුමන්‍රණය කළ බමුණන් ඔවුන්ගේ දැනුම ඔහුගේ දැනුමට එරෙහිව පරීක්ෂා කිරීමට ඉදිරිපත් කරන ලද අතර, ඔවුන් අතුරින් කිසිවෙකුත් තක්සලාවේදී බෝධිසත්වයන් වහන්සේ එක් රැයකින් ප්‍රගුණ කළ දෙයට සමාන විය නොහැකි විය. එය දුටු රජු තවත් තර්කයකින් තොරව ඔහුව පියාගේ තනතුරට සම්පූර්ණයෙන් පත් කළේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ඔහුගේ පවුල සෑමවිටම කළ ආකාරයටම මහා ඇත් උත්සවය නිවැරදිව පැවැත්වූ අතර, සෑම චාරිත්‍රයක්ම නිරවද්‍යතාවයෙන් ඉටු කරමින් රජුගේ විවෘත ප්‍රශංසාව දිනා ගත්තේය. තනතුරේ ප්‍රතිඵලය වූ කහවණු කෝටියක් රැගෙන ඔහු ගෙදර ආපසු ගිය අතර, ඔහුගේ පියා ජීවතුන් අතර සිටි කාලයේ ලැබූ ආරක්ෂාව ඔහුගේ මවගේ නිවසට නැවත ලබා දුන්නේය.

දේශනාවේ අවසානයේ බුද්ධ හිමියෝ ජේතවනාරාමයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා කථාවේ චරිත හඳුනා දුන්හ. ඔහුගේම මව වූ මහාමායා මහත්මිය එම ජාතියේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ මව වූවාය. ඔහුගේ පියා වූ සුද්ධෝදන රජතුමා එම ජාතියේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ පියා වූවේය. ජාතකයට නම දී ඇති සුසීම රජු වූයේ ආනන්ද හිමියෝ ය, රජු කථාවේ සහායක භූමිකාව පමණක් ඉටු කළ ද. තක්සලාවේ ප්‍රකට ආචාර්‍යවරයා වූයේ සාරිපුත්ත හිමියෝ ය. බුද්ධ හිමියෝ ම, එම දුරස්ථ ජීවිතයේ, තම මවගේ ධනය ප්‍රතිවාදීන් විසින් ගැනීමට තැත් කළ දේ නැවත ලබා ගැනීමට යොදුන් දෙදහසක් ගමන් කළ තරුණ බමුණා විය.

මෙම ජාතකය, ඊර්ෂ්‍යාව සහ අපවාදය මගින් තර්ජනයට ලක් වූ උරුමයක් සැමවිටම නැති නොවන බව මතක් කරන ස්මාරකයක් ලෙස පවතී; එහෙත් එය අහිමි විය හැකි තැනැත්තා ඕනෑම චෝදනාවකට, විරෝධය පමණක් නොව සැබෑ, ප්‍රදර්ශිත ප්‍රවීණතාවයෙන් පිළිතුරු දීමට සූදානම් නම් එසේය. එය මෙම කථා නම් කරන ආකාරය පිළිබඳ නිහඬ පාඩමක් ද වේ. ජාතකයට නම ලැබී ඇත්තේ කථාංගයේ සුළු චරිතයක් වන රජු සුසීම ගේය; එහි සැබෑ නායකයා වන, උත්සාහවත් හා නම නොදක්වන තරුණ බමුණා, බුද්ධ බවට පත් වන්නා, ග්‍රන්ථවල සුරක්ෂිත කර ඇති කිසිදු පුද්ගලික නාමයකින් නොව, ඔහුගේ ක්‍රියාවලින් පමණක් සිහිපත් වේ.