වරණ ජාතකය

ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයේ වැඩවසන අතර, ගෘහපතියෙකුගේ පුත් වූ තිස්ස ස්ථවිරයා සම්බන්ධයෙන් මෙම කතාව වදාළහ. ළමා කාලයේ සිට මිතුරන් වූ සැවැත් නුවර තරුණයන් තිහක් එකට පැවිදි වී, වසර පහක් පුහුණුව ලබා, පසුව තනිව භාවනා කිරීමට භාවනා විෂයක් ලබා ගත්හ. සිත් දුබල වූ, රසවත් ආහාරට අධික ලෙස ඇලුම් කළ තිස්ස, මාර්ගය මැදදී ආපසු හැරී, අනෙක් සියල්ලන් සමඟ වනාන්තර නිවෙසට කිසි විටෙකත් ළඟා නොවීය. ඉතිරි භික්ෂූහු ඉදිරියට ගොස්, එහි වස් කාලයේ රහත් බවට පැමිණ, ශාස්තෲන් වහන්සේට වන්දනා කිරීමට ආපසු ගොස්, එම ම වනාන්තර ස්ථානයට නැවත යෑමට අවසර ඉල්ලා සිටියහ. එදින රෑ, තම පෙර අසමත්වීමෙන් තැති ගත් සහ වහාම තම පුහුණුව ආරම්භ කිරීමට අධිෂ්ඨාන කරගත් තිස්ස, විවේක ගැනීම වෙනුවට තම පුවරු ඇඳ අසල කෙළින් වාඩි වී, මධ්‍යම යාමයෙන් පසු ළඟදීම වී වැටී, තම කලවයේ ඇටය කැඩී ගියේය. එහෙයින් අනෙක් භික්ෂූන්ට සැලසුම් කළ පිටවීම වෙනුවට පසුබැස සිට ඔහුට සුරතල් කිරීමට සිදු විය. ශාස්තෲන් වහන්සේ තම ශිෂ්‍යයන්ට ප්‍රමාදය ඇති වූයේ මනින්දැයි දැන ගත් විට, මෙය තිස්සගේ ම ඉක්මන් ස්වභාවය නිසා මුළු සමූහයක්ම මහත් මිලක් ගෙවූ පළමු අවස්ථාව නොවන බව වදාරා, මෙම ලක්ෂණය කෙතරම් පැරණිදැයි පෙන්වීම සඳහා පෙර ජීවිතයක මෙම කතාව වදාළහ.

පාලි ත්‍රිපිටකයේ මෙම ජාතකය කියනුයේ, බෝසතාණන් වහන්සේ තක්ෂිලා නුවර මහා ආචාර්‍ය ශාලාවේ ප්‍රසිද්ධ ගුරුවරයා ලෙස, රට පුරා සිට පැමිණි තරුණ පුරුෂයන් පන්සියයක් ශාස්ත්‍රයෙහිත් ලෞකික දක්ෂතාවයෙහිත් තම අධ්‍යාපනය යටතේ වාසය කළ කාලයක් ගැනය.

මේ පන්සියය අතර, ආචාර්‍ය ශාලාව පුරා ඔහුගේ අලසකම ප්‍රසිද්ධ වූ තරුණයෙක් සිටියේය. සෑම රාජකාරියකටම එක් සමාවක් ඔහුට තිබුණි. එහෙත් ආහාර දෙන සෑම විටම ඔහු කිසි දා මග හැර නොතිබුණි.

ගරු ආගන්තුකයන් වෙනුවෙන් ළඟදීම පැවැත්වීමට නියමිත දානයක් සඳහා, මුළුතැන්ගෙයි තිබූවාට වඩා බොහෝ වැඩි දාහයක් අවශ්‍ය වන බව නේවාසික කෝකියා අනතුරු ඇඟවීය. බෝසතාණන් වහන්සේ ශිෂ්‍යයන් පන්සියයම මුහුළ හා දුන්න ගෙන, වියළි දර ගෙන ඒමට අවට වනයට යැවූහ.

අලස ශිෂ්‍යයා කුඩා දුරක් ගමන් කර, විශාල වරණ ගසක් යට, සිසිල් මොස් මත තම ඇඳුම විදහා, වැඩ ආරම්භ කිරීමට පෙර එක් මොහොතක් විවේක ගන්නෙමි කියා තමාටම පැවසීය. එම එක් මොහොත ගැඹුරු, නොබිඳුණු නින්දක පැය ගණනකට දිග්ගැස්සුණේය.

තම සහචරයන් හාර අනූනවයයක් තම දර මිටි බැඳගෙන නිවසට පෙළපාලි කරමින් යන හඬින් අවදි වූ ශිෂ්‍යයා, අත ළඟ වැටුණු එක් අතු කැබැල්ලක්වත් සොයා ගත්තේ නැත. හිස් අතින් පැමිණීමට අකමැති ඔහු, වරණ ගසටම නැග, ජීවමාන අතු බලෙන් උදුරා ගැනීමට පැටලුණේය.

ඔහුගේ කලබලකාරී අතේ දඟර කාරී හරිත අත්තක් ආපසු හැපී, තියුණු කටුවක් ඍජුවම ඔහුගේ ඇසට ඇන්නේය. රුධිරයෙන් සහ වේදනාවෙන් පිරුණ විටම, ඔහු කරපු විහිළුවෙන් උදුරාගත් තෙත්, පත්‍රවලින් පිරුණ දරවලින් මිටියක් එකතු කර, ලිහිල් ලෙස බඳින්, අනෙක් සියල්ලන් හා එක් වීමට දිව ගියේය. තම තෙත් මිටිය මුළුතැන්ගෙයි කලින් සූදානම්ව තිබූ වියළි දර ගොඩ උඩින් වැළි දැමීය.

පසුදා අරුණෝදයට පෙර, කෝකියෝ ගොඩේ ඉහළින්ම, අලස ශිෂ්‍යයා පෙරදා සවස තම හරිත අතු තැබූ ඒ ස්ථානයෙන්ම දර ගත්හ. ඔවුන් පැය ගණනක් නිරිඳුන් මත පිඹුවත්, එය සිස් වී දුම් පමණක් ඉතිරි කර, කිසිවිටක ඇවිලෙන්නේ නැත. හිරු ඉහළට නැඟෙන විටත්, ශුද්ධ බත් තවම පිසීමක් නොවූ අතර, ගරු ආගන්තුකයෝ බඩගිනි සහිතව ආපසු ගියහ.

දානය කඩා වැටුණේ මන්දැයි බෝසතාණන් වහන්සේ විමර්ශනය කළ විට, මුළු අනුපිළිවෙළම හෙළි විය. වැඩ වෙනුවට නින්දක් ගනු ලැබ තිබුණි. භීතියක් වැරදි දරට ළඟා වූයේය. ඔහුගේ මුහුණ ළඟට කිසි දා පැමිණීමට අවශ්‍ය නොවූ කටුවකින් ඇසක් තුවාල වී තිබුණි. මුළුතැන්ගෙයි ගින්න නිසි ලෙස ඇවිලීමට අවස්ථාවක් ලැබීමට පෙරාතුව විනාශ වී තිබුණි.

රැස්ව සිටි ආචාර්‍ය ශාලාව ඉදිරියේ, කථාවට එහි ස්ථිර හැඩය ලබා දුන් ගාථාව බෝසතාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. කළ යුතු දෑ මුලින්ම කල් දමා, එකොළොස්වන පැයේදී පමණක් ඉක්මන් කරන්නා, මෙම තරුණයා හැඬූ ආකාරයෙන්ම හඬනු ඇත. ඔහු ජීවමාන ගසෙකින් හරිත අතු උදුරා, දානය තවමත් නොකළේම එම ම ආතුරිත ක්‍රියාවෙනින් තම ම ඇස අඳ කර ගත්තේය.

තුවාල වූ ශිෂ්‍යයා එදින සිට තම අලසකම අත්හැර දැමූ අතර, ආචාර්‍ය ශාලාවේ අනෙක් සියල්ලන්ද මෙම පාඩම තමන්ගේම කර ගත්හ. එක් සවසක් කල් දැමීම, එක් තරුණයෙකුගේ ඇස ද පන්සිය කුටුම්භයන්ගේ පොරොන්දු වූ දානයද ගනු ලැබීය. මුළු ප්‍රතිඵල දාමයම කිසි විටෙක ආරම්භ වීම වළක්වා ගත හැකි වියළි දර මිටියකට වඩා ඉතා වැඩි මිලක් එයින් ගෙවිණි.

එම උදෑසන දර එකතු කළ සෑම ශිෂ්‍යයෙකුම එම ම වනයටත්, එම ම රස්නයටත්, එම ම රාජකාරියටත් මුහුණ දුන්හ. එහෙත් ඔවුන් අතරින් එක් කෙනෙකු පමණක් තම රාජකාරියේ කොටසට තුවාල වූ ඇසකින් හා කඩා වැටුණු දානයකින් ගෙවීය. ඔහුව අනෙක් හාර අනූනවයයයෙන් වෙනස් කළේ කාරිය තනිවම කිසිදා නොවේ. එය ඔහු අවසානයේ ආරම්භ කිරීමට තෝරාගත් මොහොතයි. වේලාවේ මෙම එක් වෙනස, අනෙකුත් සෑම තත්ත්වයක්ම එකට එකතු කළාටත් වඩා වැඩි වැදගත්කමක් දැරූ බවයි කථාවේ ස්ථිර කරුණ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ කතාව අවසන් කළ පසු, එහි සිටි එක් එක් චරිතය කවුරුන්ද යන්න හෙළි කළහ. හරිත අත්තක් උදුරා තම ම ඇසට තුවාල කර ගත් අලස ශිෂ්‍යයා පෙර ජීවිතයේ මෙම ම තිස්ස වූ බවත්, තම දර වේලාසනින් එකතු කළ අනෙක් හාර අනූනවයය දෙනා දැන් උන්වහන්සේගේ දේශනාවට සවන් දෙන එම ම භික්ෂූහු වූ බවත්, කඩා වැටුණු දානය එක් උදෑසනක ප්‍රමාදයක් දක්වා සොයා ගත් තක්ෂිලා ආචාර්‍ය ශාලාවේ ගුරුවරයා ශාස්තෲන් වහන්සේ ම වූ බවත් වදාළහ. මෙම ජීවිතයේ එම ම නොගැළපෙන ඉක්මන් ක්‍රියාවෙන් තම ම කලවය කඩා ගත් තිස්ස, මේ පාඩම නැවතත් හදවතට ගත්තේය.