වීණාථූණ ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ වීණාථූණ ජාතකය, ජාතක අටුවාවේ 232 වැනි ජාතකය (විද්වතුන් විසින් ජේ.ii.224 ලෙස උද්ධෘත කරනු ලැබේ), බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනයේදී දේශනා කළේ සාවත්ථි නුවර ධනවත් වෙළෙඳෙකුගේ දියණියක් කුබ්ජයෙකු සමඟ පලා ගිය පසුවය. බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට පැවසූ පින්වත් කරුණ නම්, මෙය ඇය එසේ කළ පළමු අවස්ථාව නොවන බවත්, පුදුම සහගත ලෙස සමාන තත්ත්වයක් තුළ ඇය මීට පෙර ජීවිතයකදීද එක් වරක් කුබ්ජයෙකු සමඟ පලා ගිය කතාවක් මෙනෙහි කළ බවත්ය.

එම පෙර ජීවිතයේ බෝධිසත්වයෝම ධනවත් වෙළෙඳෙකු වූහ. උන්වහන්සේගේ පුත්‍රයා විවාහ වයසට පත් වූ විට, බෝධිසත්වයෝ ඔහුගේ විවාහය බරණැස් වෙළෙඳෙකුගේ දියණිය සමඟ තීරණය කළහ. එසේම පවුල් දෙකම මංගල උත්සවය සඳහා සූදානම් විය.

විවාහයට පෙර, තරුණිය තම දෙමාපියන්ගේ ගෙදරම වෘෂභයෙකුට මහත් සම්මානයක් ලැබෙනු දැකීම අනුව, සතෙකුට එවැනි ගරුත්වයක් දක්වනුයේ ඇයිද යනුවෙන් තම හෙවිසියගෙන් විමසුවාය. හොඳ ශරීර හැඩයක් හා බරසට පුරුෂයෙකු බවක් ඇති වෘෂභයා ඔහුගේ ශක්තිය නිසා ගරු කරනු ලබන බව ඇසීමෙන් පසු, ඇය කිසිවකුට නොකියා, එබඳු ම ශරීර හැඩයක් ඇති පුරුෂයෙකුට පමණක් තම හදවත දෙන බවට රහසිගතව තීරණය කළාය.

ටික කලකට පසු මහමඟ කුබ්ජයෙකු දුටු තරුණිය, ඔහුගේ නැඟී සිටින විකෘති කොන්ද එබඳු පුරුෂයෙකුගේ පළල් උරහිස් ලෙස වරදවා වටහාගෙන, එම එක් බැල්මෙන්ම ඔහු කෙරෙහි ආශාව ඇති කරගත්තාය. ඇය තම හෙවිසිය ට ත්‍යාගයක් දී, තම ආභරණ එකතු කරගෙන, රාත්‍රියේම කුබ්ජයා සමඟ රහසිගතව ගියාය. උදෑසනදී දෙපවුලටම මනාලිය අතුරුදහන් වී ඇති බව දැනගැනීමට සිදු විය.

මේ ආරංචිය ඔහුට ලැබුණු විට, බෝධිසත්වයෝ තම ස්ථානයට සේවකයින් නොයැවූහ. උන්වහන්සේ සේවක පිරිසක් රැස්කරගෙන, එම යුවළ ගිය මඟ අනුගමනය කරමින්, තම පුතුගේ මනාලිය ගෙදර ගෙන ඒම සඳහා තමන්ම අශ්වයෙකු පිට බරණැස වෙත පිටත් වූහ.

කුබ්ජයා හා තරුණිය රාත්‍රිය පුරා ගමන් කළත්, අලුයම වන විට ඔහුගේ ශක්තිය ගිලිහී ගියේය. උදර වාතයෙන් හා කොන්දේ දැඩි වේදනාවකින් වික්ෂිප්ත වූ ඔහු මහමඟම වැතිර වී, තව දුරටත් යෑමට නොහැකි විය. තරුණියට ඔහු අසළ වී හිඳගැනීම මිස කළ හැකි වෙනත් කිසිවක් නොවීය.

මෙම තත්ත්වයේදීම බෝධිසත්වයන්ගේ පිරිස ඔවුන් දෙදෙනා සොයා ගත්හ. වැතිර සිටි කුබ්ජයා අසළ වැඩහුන් තරුණිය දුටු බෝධිසත්වයෝ ගාථාවකින් ඇයට චෝදනා කළහ—

තම වරදේ වටිනාකම දැන් පැහැදිලිව වටහාගත් තරුණිය, ඔහුට තම ම ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්නාය—

පාලි භාෂාවෙන් ඇගේ ගාථාව chinnatanti yathā vīṇā — "බිඳුණු තත් ඇති වීණාවක් සේ" — යන වචනයෙන් අවසන් වේ. මෙම උපමාවම ජාතකයට වීණාථූණ, එනම් "වීණාවේ බිඳුණු ඇණය" යන නම ලබා දී ඇත.

තරුණියගේම පාපොච්චාරණය ඇසූ බෝධිසත්වයෝ ඇයව නහවා අලංකාර කරවා, තම රථයෙන්ම ඇයව ගෙදර ගෙන ආහ. එමගින් පාහේ අතරමග අත්හැරුණු විවාහය මුලින් සැලසුම් කළ ලෙසම ඉදිරියට යෑමට හැකි විය.

රැස්ව සිටි භික්ෂූන්ට එම ජන්මය හඳුන්වා දෙමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනාව අවසන් කළහ: සාවත්ථියේ තරුණිය සහ බරණැස් කතාවේ තරුණිය ජීවිත දෙකම පුරා එකම පුද්ගලයා වූහ, එසේම පුතුගේ මනාලිය පාහේ නැති වී ගිය බරණැස් වෙළෙන්දා, ඒ බෝධිසත්වයෝම වූහ.

විවාහ දෙකම පාහේ විනාශ කළේ කිසි විටෙකත් බලය හෝ ද්වේෂය නොවේ, නමුත් ළමා කාලයේ සම්මානයට පත් වූ වෘෂභයෙකු එක් වරක් දැකීමෙන් ඇති වූ, කිසි විටෙකත් විමසා නොබැලූ එක් හැඟීමක් ජීවිතයෙන් ජීවිතයට වෙනසක් නැතිව නැවත නැවතත් මතු වීමයි. කුබ්ජයාගේ විකෘති කොන්ද ඔහුගේ ගුණාංග හෝ සැබෑ සහකරුවෙකු වීමට ඇති සුවසුතාව පිළිබඳ තරුණියට කිසිවක් නොකීවේය; එය එක් බැල්මකින් ඇය සතෙකු තුළ පෙරදී ප්‍රශංසා කරනු දුටු ශක්තියක් හා සමාන පෙනුමක් දුන්නේ පමණි. වීණාවක බිඳුණු ඇණයකට, එම භාණ්ඩයේ අනෙකුත් කොට්ස් කෙතරම් දක්ෂ ලෙස සාදා තිබුණද, තත් දැඩිව තබා ගත නොහැක, එලෙසම මෙබඳු වැරදි හේතුවකින් තෝරාගත් සහකරුවෙකු ද විවාහයක් එලෙසම අසාර්ථක කරයි.