අරක ජාතකය

ජාතක අටුවාව සටහන් කරන පරිදි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජාතක අංක 169 වදාළේ ජේතවනයේදී ය. අටුවාව කියන්නේ, එය මෙත් සූත්‍රය සම්බන්ධයෙන් වදාළ බවයි. උන්වහන්සේ, එම පුහුණුව භික්ෂූන්ට ලබාදිය හැකි දේ ගැන ඔවුන්ට කෙළින්ම කතා කිරීමෙන් ආරම්භ කළ සේක.

මෙත්තාව, සම්පූර්ණ භක්තියෙන් පුහුණු කර, වැඩි කර, දියුණුවේ වාහනයක් බවට පත් කර, ස්ථිර අරමුණක් කරගෙන, හොඳින් ආරම්භ කළ විට, ආශිර්වාද එකොළහක් ගෙනදෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකි බව උන්වහන්සේ වදාළ සේක. එවිට උන්වහන්සේ ඒවා එකින් එක නම් කළ සේක, එම ලැයිස්තුව සෙමින් කියවීම වටිනාය.

මෙත්තාව පුහුණු කරන කෙනෙකු සතුටින් නිදි අරගෙන සතුටින් අවදි වේ. ඔහුට නරක සිහින දැකගැනීමක් නැත. ඔහු අනුන්ට ප්‍රියජන වී, භූතයෝ ඔහුව ආරක්ෂා කරති. ගින්න, විෂ හා කඩුව ඔහුට ළඟා වන්නේ නැත.

ඔහුගේ සිත ඉක්මනින් සමාධියට පැමිණේ, ඔහුගේ මුහුණ ශාන්ත බවට පැමිණේ. ඔහු කලබලයකින් තොරව මරණයට පත් වේ. ඔහුට ඊටත් උසස් දෙයක් නොලැබුනත්, ඔහු භාවනාව හරහා ළඟාවන උසස් දිව්‍ය තලයක් වූ බ්‍රහ්ම ලෝකයට ගමන් කරයි. තම ම ආශාවන් ත්‍යාගශීලීව හැරදැමීම සමඟ මෙත්තාව පුහුණු කළ විට, මෙම ආශිර්වාද එකොළහ පැමිණේ යයි බුදුරජාණන් වහන්සේ එකතු කළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉනික්බිති, භික්ෂුවක් මෙම ධර්මය ජීවත් කරගත යුතු ආකාරය වදාළ සේක. ඔහුට එසේ කරන්නැයි විධිමත්ව කියනවා හෝ නොකියනවා වුවද, ඔහු සියලු සත්වයින්ට කරුණාව පෙන්විය යුතුය. ඔහු හිතවතුන්ට මිතුරෙකු විය යුතුය, හිතවතුන් නොවූවන්ටත් මිතුරෙකු විය යුතුය, උදාසීනයෝ ඉදිරියේත් මිතුරෙකු විය යුතුය. ඔහු සතුටේදීත් ශෝකයේදීත් සහවේදනාව පිරිනමා, සමාන සිතක් රැකගත යුතුය.

මෙසේ කිරීමෙන්, භික්ෂුවක් මාර්ග හෝ ඵල ලබා නොගත්තද බ්‍රහ්ම ලෝකයට යන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. වසර හතක් මෙත්තාව වැඩීම මගින්, පැරණි ප්‍රඥාවන්තයෝ, ජාවයන් හතක්, එකිනෙකම වැඩීම හා පහත්වීම යන කාල භාගයක් ඇති කාලයක්, බ්‍රහ්ම ලෝකයේ වාසය කළ බව උන්වහන්සේ එකතු කළ සේක. එවිට උන්වහන්සේ අතීත කතාවක් වදාළ සේක.

වරක්, පෙර යුගයක, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපන් සේක. හැදුණු විට, ඔහු තම ආශාවන් හැරදැම, ආගමික ජීවිතය වැළඳගත්තේය. ඔහු චතුර් බ්‍රහ්මවිහාර, එනම් මෙත්තා, කරුණා, මුදිතා හා උපේක්ෂාව, ලබාගත්තේය. ඔහුගේ නම ආරක විය.

ඔහු ආචාර්යවරයෙකු බවට පත්ව, විශාල අනුගාමික සමූහයක් සමඟ හිමාලය ප්‍රදේශයේ ජීවත් විය. ග්‍රන්ථය ආශ්‍රමය ගැන හෝ එය සිටි නිශ්චිත ස්ථානය ගැන විස්තරයක් ලබාදෙන්නේ නැත. එය ලබාදෙන්නේ ආචාර්යවරයාගේ ම ප්‍රකාශය වන අතර, එයම මෙම කතාවේ කරුණයි.

ආරක තම සෘෂිවර සමූහයට ආමුඛ වී, තාපසයෙකු ජීවත් විය යුතු ආකාරය ඔවුන්ට පැවසීය. තාපසයෙකු මෙත්තාව පෙන්විය යුතුය. ඔහු සතුටේදීත් ශෝකයේදීත් සහවේදනාවෙන් පිරිවතුව, උපේක්ෂාවෙන් පිරිවතුව සිටිය යුතුය. මෙම මෙත්තාවේ සිතුවිල්ල, ඔහු පැවසීය, අධිෂ්ඨානයෙන් ගෙනදුන් විට, බ්‍රහ්ම ලෝකය සඳහා කෙනෙකුව සූදානම් කරයි.

එවිට ඔහු මෙත්තාවේ ආශිර්වාදය ගාථාවකින් පැහැදිලි කළේය. එක් ගාථාවක්, ඉහළ ස්වර්ගයේ, පහත් රාජ්‍යවල හා මැද පෘථිවියේ උපත ලැබූ හැම දෙයක්ම ගැන අසීම කරුණාවක් දැනෙන හදවතක් ගැන කතා කරයි. ඊළඟ ගාථාව, අසීම කරුණාවෙන් හා අසීම ත්‍යාගශීලී භාවයෙන් පුරවාගත් හදවතක් තුළ, සංකුචිත හෝ සීමිත කිසිවක් නැති බව කියයි.

මෙම ගාථා, සාමාන්‍ය යහපත් කැමැත්තෙන් මෙම පුහුණුව වෙනස් කරන්නේ කුමක් දැයි පැහැදිලි කරයි. ආරකගේ ආදරය ස්වල්ප දෙනෙකුට පමණක් ලබාදෙන්නේ නැත, එසේම එය තවත් කෙනෙකුට ගෝචර වන දෙයින් සීමා වන්නේ ද නැත. එය හැම රාජ්‍යයකම හැම සත්වයෙකු වෙතම ළඟා වේ. එවන් හදවතක් පිරිවතුව ඇති විට, කිසි සංකුචිතතාවක් ඉතිරි නොවේ.

මෙයම බුදුරජාණන් වහන්සේ හිතවතුන්ට, අහිතවතුන්ට හා උදාසීනයන්ට මිතුරෙකු වීම යයි හැඳින්වූවේ. මෙම ගාථා ආචාර්යවරයෙකු විසින් තම අනුගාමිකයන්ට උගැන්වූවේ, එබැවින් ඒවා හැඟීමක ප්‍රකාශයක් වනවාට සමාන්තරව ප්‍රායෝගික උපදෙසක් ද වේ. මෙම ආකල්පය එය සිතේම හැඩය බවට පත්වන තුරු ස්ථිරව වැඩීම ඉදිරිපත් වේ.

ජාතක අටුවාව කියන්නේ, ආරක මෙත්තාවේ පුහුණුව හා එහි ආශිර්වාද සම්බන්ධයෙන් තම ශිෂ්‍යයන්ට මෙසේ ඉගැන්වූ බවයි. තම ධ්‍යාන සමාධියේ මොහොතකටවත් බිඳීමක් නොමැතිව, ඔහු බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලැබීය. වැඩිවීමට හා පහත්වීමට කාලයක් ඇති ජාවයන් හතක්, ඔහු මෙම ලෝකයට ආපසු පැමිණියේ නැත.

මෙම විස්තරය, වසර හතක් මෙත්තාව වැඩූ පැරණි ප්‍රඥාවන්තයන් ගැන බුදුරජාණන් වහන්සේ කලින් කී ප්‍රකාශයට ගැළපේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙහි ආරකගේ ජීවිතය දිගු හෝ ආශ්චර්යජනක ලෙස ඉදිරිපත් කරන්නේ නැත. උන්වහන්සේ එය පුහුණුවේ ස්ථිර ගමන් මගක් වෙනුවට, නිහඬ, වාසනාවන්ත නැවත ඉපදීමක් ලෙස ඉදිරිපත් කරති.

පාලි ත්‍රිපිටකය කියවන්නෝ, අංගුත්තර නිකායේ ආරක සූත්‍රය නම් වූ වෙනම සූත්‍රයක් ද, ආරක නම් ආචාර්යවරයෙකු සිහිපත් කරන බව මතකයට ගෙනෙයි. එය, මිනිස් ජීවිතය කෙතරම් කෙටි හා දුබලද යයි, තණ ගැටයක් මත ඇති පින්තුව බිඳුවක් හා සසඳමින් විස්තර කරයි. එම සූත්‍රය මෙම ජාතකයෙන් වෙනස් පාඨයකි, එහි ම ධර්මයක් ඇත, එය මෙයට සංකලනය නොකළ යුතුය. අංක 169 හි කතාව මෙත්තාවේ පුහුණුව සම්බන්ධ වේ.

තම දේශනය නිමාකළ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ එම උපත හඳුන්වාදුන් සේක. එකල සෘෂිවර සමූහය, දැන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේම අනුගාමිකයෝ විය, ආචාර්ය ආරක තමන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ විය.

ජාතක අංක 169 කෙටි කතාවක් වන නමුත්, බොහෝ ජනයා ආත්මික පුහුණුවෙන් අපේක්ෂා කරන දෙය පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කරයි: හානියක් නොකරන, කෲරත්වයෙන් හානියක් කරගත නොහැකි හදවතක්. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙත්තාව වියුක්ත පරමාදර්ශයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළේ නැත. උන්වහන්සේ, ශාන්ත නින්ද, සන්සුන්කම හා අනුන්ගේ ප්‍රියත්වය වන, මෙම ජීවිතයේම එහි ප්‍රතිඵල නම් කළ සේක. උන්වහන්සේ ද මරණයෙන් ඔබ්බෙහි එහි ප්‍රතිඵලය කෙරෙහි දර්ශනය කළ සේක.

මෙම කතාව කිසි දුෂ්කරතාවක්, කිසි දුෂ්ටයෙකු, කිසි ආශ්චර්යයක් ලබා නොදෙයි. එය හුදෙක්, තමා පුහුණු කළ දේ කී ආචාර්යවරයෙකුත්, එය භාරගත් සවන්දෙන්නන් සමූහයකුත් පෙන්වයි. එයයි මෙම ජාතකයේ නිහඬ ශක්තිය. එය පාඨකයාට සිහිපත් කරවන්නේ, වැඩිය යුතු පළමු දේ කාටවත් එරෙහි කිසි දෘෂ්ටියක් නැති සිතක් බවත්, මෙය ඕනෑම තැනකම කළ හැකි බවත්ය.