ජාවසකුණ ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ 308 වැනි ජාතකය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් කෘතඝ්නත්වයේ විශේෂ අනතුර නිරූපණය කිරීම පිණිස වදාරන ලදී, එහි සිංහයා පසුව උන්වහන්සේගේම කරදරකාරී ශිෂ්‍යයා වූ දේවදත්ත සමඟ හඳුනාගනු ලබන පැරණි කතාවක් ගෙනහැර දක්වමින්. මෙම කතාව පෙන්වන්නේ, සැබෑ කරුණාවේ එක් ක්‍රියාවක් ප්‍රතිඵලයක් වෙනුවෙන් කිසිවක් නොඉල්ලන බවත්, එයින් බේරාගත් කෙනා එම ණය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළත් එය තමාගේම පූර්ණත්වයේ රැඳී සිටින බවත්ය.

හිමාලය වනාන්තරයේ, සිංහයෙක් වනබිම් ඌරෙකු එතරම් ආහාරශීලී වේගයකින් විදුරුවේ, කියුරු ඇටයක් ඔහුගේම උකුළයටම ගැටලූවේ, ඔහුගේ ගිලීම් නාළයේ මොළොක් මාංසයට ගැඹුරට විදුරුවේ. තුවාල ඔහුට ජලය ගිලගැනීමටවත් කිසි ඇහැරක් ග්‍රහණය කරගැනීමටවත් නොහැකි තරමටම ගිලීය, දින ගණනාවක් ඔහු වනාන්තරය තුළ නිහඬ වදනාවකින් ඇවිද ගියේය, වැළැක්වීමට කිසිවක් කළ නොහැකි මරණයක් බලාපොරොත්තු වෙමින්.

බෝසතාණන් (අනාගත ජීවිතයක බුදුබව ලබන සත්ත්වයා) එම එකම වනාන්තරයේ ජවසකුණ නම් මහ කවුඩ ලේනියෙකු ලෙස උපත ලැබූහ, වනාන්තරයේ කුරුල්ලන් අතර ඔහුගේ දීප්තිමත් පිහාටු සහ වෙනත් තත්ත්වයකින් ඔහුව දඩයම් කරනු ඇති සත්ත්වයින්ටත් විහිද ගිය යහපත් බව නිසා ප්‍රසිද්ධ විය. දුක්විඳින සිංහයාට ඉහළින් ශාඛාවක සිටි, ජවසකුණ තම ඉදිරියේ ඇති විශාල දඩයම්කාරයා මියයමින් සිටින බව එසැණින් දුටුවේය, හා ඔහුව එතරම් පහතට ගෙන ආ දුක කුමක්දැයි විමසීමට කිසි පසුබැසීමක් දැනුනේ නැත.

ඇටයක් තම උකුළයේ ගැටලූ බවත් මරණය ඉක්මනින් එහි පසුපසින් එන බවත් සිංහයා හුළ ගනිමින් පැවසීය, හා තම අසරණ බවේදී ඔහු, වේදනාවෙන් නිදහස් කරනු ලැබේ නම්, එලෙසින් කොටළිහිණියාට අනාගත සෑම ග්‍රහණයකම භාගයක් පොරොන්දු විය. ජවසකුණ අනතුර පැහැදිලිව තේරුම් ගත්තේය: ඇටයට ළඟා වීමටම, ඔහුට සිංහයාගේ උකුළය ක්ෂණික ස්පාස්මයෙන් ඔහු වට වී වහාම ඔහුගේ ජීවිතයම අවසන් කළ හැකි එම එකම මුහුණේම තම හිස තබන්ටම සිදුවනු ඇත.

ඉකමනින් ක්‍රියා කරනවාට වඩා, කොටළිහිණියා මුලින්ම ස්ථිර කොළ ශාඛාවක් සොයා, සිංහයාගේ ඉහළ හා පහළ උකුළ අතර එය සිටගෙන, කුමන වේදනාවක් සිංහයාගේ සිරුර හරහා ගියත් එය ඇවිරීමට නොහැකි තරමටම මුඛය විවෘතව තබමින් තෙරපීය. එයින් පසුව පමණක් ඔහු විවෘත මුඛය තුළට පැන, ඔහුගේ තියුණු බිලකින් ගැටලූ ඇට විදුරමින් වැඩ ආරම්භ කළේය, එය ලිහිල්ව එය ග්‍රහණය කර තිබූ උකුළයෙන් බිම වැටෙන තුරු.

ඇටය ඉවතට ගිය පසු, ජවසකුණ සිංහයාගේ මුඛයේ දොරටුව වෙත ආපසු පැන, තම පාදයෙන්ම එම රැකවරණ ශාඛාව ඉවතට තට්ටු කළේය. ඔහුව මරාගෙන එනවාක් වූ වේදනාවෙන් අවසානයේ නිදහස් වූ සිංහයා, සුව වී මුළුමනින්ම නැඟිටියේය. කොටළිහිණියා එම මොහොතේ කිසිවක් ඉල්ලා සිටියේ නැත, එයට බලය තිබූ දුකක් නිම කිරීමෙන් සෑහීමට පත්ව.

දින කිහිපයකට පසු, ජවසකුණ සිංහයා අලුතින් මරාගත් ගවයෙක් මත ආහාරශීලීව සිටිනු දුටුවේය. අසරණ බවේදී පොරොන්දු වූ කෘතවේදී බව සැපයෙහි දිවිගැලවෙනුද බැරෑරුම්ව පරීක්ෂා කිරීමට කැමතිව, ඔහු, වරක් සිංහයාගේ ජීවිතය බේරාගත් වෛද්‍යයා ලෙස, ආහාරයේ කුඩා කොටසක් ඉල්ලා සිටියේය. සිංහයා ආහාර ගැනීම නැවැත්වී, රතු ඇසකින් කුරුල්ලා ස්ථිරව බැල්මක් එළවීය. කොටළිහිණියා සිංහයෙකුගේ දළ අතර සිටගෙන දිවි ගැලවීම පමණක් වාසනාවක් ලෙස සැලකිය යුතු බව ඔහු බුරුකමින් කීවේය. තවදුරටත් කිසි ත්‍යාගයක් ණයගැති නැත, ඔහු පැවසීවිලෙස, කුරුල්ලාගේ ජීවිතය දෙවැනි වතාව අත්හැරීමෙන් දැන් ඔහු සම්පූර්ණයෙන් ආපසු ගෙවූ දයාවකට.

ජවසකුණ තම කරුණ තරවරුකමකින් තර්ක නොකළේය හෝ සිංහයාගේ පිළිකුල ගැන ශාප කළේ නැත, සැබවින්ම කෘතඝ්න කෙනෙකුට සේවය කිරීම, කැපවෙන තරමකින් වුවද කිසිවක් නොදෙන, ගල් මතට බීජ වියන්නාක් මෙනි යෑයි හඳුනාගනිමින්. ඔහු හුදෙක් වනාන්තර පැළඳියාවට නිහඬව නැඟී ඉදිරියට පියාසර කළේය, එක් වතාවක් තම ජීවිතම අවදානමට ලක් කර බේරාගත් එම එකම සත්ත්වයාට විරුද්ධව ද්වේශයක් හෝ පළිගැනීමක් ගැන කිසි ආශාවක් රැගෙනයාමකින් තොරව.

කතාව අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෘතඝ්න සිංහයාව දේවදත්ත සමඟත්, කරුණාවන්ත කොටළිහිණියාව උන්වහන්සේම සමඟත් හඳුනාගත්හ. සැබෑ කරුණාව, ඔහු ඉගැන්වූයේ, එහි ලාභියාගෙන් කිසිවක් ඉල්ලන්නේ නැත. කෘතඝ්නත්වයට ප්‍රඥාවන්තම ප්‍රතිචාරය තුන්මනාව හෝ තවදුරටත් අයැදීම නොව, ජවසකුණ හානියකින් තොරව හා උරණවීමකින් තොරව පියාසර කරගෙන ගිය එම එකම නිහඬ සමතුලිතභාවයමයි.