උපාහන ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 231 බුදුරජාණන් වහන්සේ දේවදත්තගේ නීච අකෘතඥතාව සම්බන්ධයෙන් වදාළ දේශනාවයි. එවැනි අකෘතඥතාවේ රටාව කොතෙක් පැරණි දැයි පෙන්වීමට, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇත් පුහුණුකරුවෙකු ගැනත්, තමාගේම පුතෙකු මෙන් එක් කලෙක පිළිගත් ගෝලයෙකු ගැනත් වූ කථාව සිහිපත් කළ සේක.

බරණැස් නුවර බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ප්‍රසිද්ධ දක්ෂතාවයෙන් යුත් රාජකීය ඇත් ආචාර්‍යවරයෙක් වූ සේක. දුරස් ගමකින් තරුණයෙක් මෙම ශිල්පය ඉගෙනීමට යදින් පැමිණි කල, බෝසතාණන් වහන්සේ ඔහුව පිළිගත් සේක. ශිල්පයේ කිසිදු රහසක් නොසඟවා, සෑම මන්ත්‍රයක්, ක්‍රමෝපායක් සහ අණක් ඔහුට උගන්වා, රාජසභාවට ඉදිරිපත් කිරීමටද සැලසුම් කළ සේක.

පුහුණුව අවසන් වූ පසු, ගෝලයා අහංකාරය සහ ලෝභය තමා තුළ ඇති වීමට ඉඩ හැර, තම නව දක්ෂතාව නිසා ගුරුවරයා ලබන රාජකීය වැටුපටම තමාටද හිමිකම් ඇතැයි තීරණය කළේය. අත්දැකීමේ කොටසකට සමාන වැටුප් සැපයීම බෝසතාණන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කළ විට, ගෝලයා රජු ඉදිරියේම ඇත් දක්ෂතාව පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධ තරඟයකට ඔහුව අභියෝග කළේය; තමාගේ හැකියාව දැන් සෑම අතකින්ම ගුරුවරයාගේ හැකියාවට සමාන යැයි විශ්වාස කරමින්.

තමා කටයුතු කරන්නේ කුමන ස්වභාවයක පුද්ගලයා සමඟ දැයි හොඳින් දැන සිටි බෝසතාණන් වහන්සේ, තරඟයට පෙර සන්ධ්‍යාව තම ඇතා සෑම අණකටම ප්‍රතිවිරුද්ධව පිළිතුරු දෙන පරිදි නිහඬව නැවත පුහුණු කිරීමට ගත කළ සේක. ඉදිරියට යන ලෙස අණ කළ විට එය දණ නමයි, පසුපසට යන ලෙස අණ කළ විට එය ඉදිරියට පායි, අල්ලා ගන්නා ලෙස අණ කළ විට එය බිම සමතලව වැතිරෙයි.

නියමිත දින, රජු සහ නගරය නැරඹීමට රැස් වී සිටි විට, ගෝලයාගේ ඇතා සාමාන්‍ය ලෙස ඔහුට කීකරු විය; ඉදිරියේ සිදු වන දෙය පිළිබඳ කිසිදු ඟිගුවක් නොදෙමින්. බෝසතාණන් වහන්සේ තම ඇතාට හරියටම ප්‍රතිවිරුද්ධ අණ දුන් විට, සතා ඔහුගේ අධිපතිට විරුද්ධ වන්නා සේ පෙනිණ; ගෝලයා ගුරුවරයාගේ සියුම් බව ගැළපීමට පමණක් ඇති යැයි විශ්වාස කරමින්, ඒ ක්‍රියාව අනුකරණය කිරීමට ඉක්මන් විය. ඔහුගේ තමන්ගේම ඇතා, කිසිදා නැවත පුහුණු කර නොතිබූ නිසා, ඔහුගේ අවුල් වූ අණ වචනයෙන් වචනයට පිළිපැද, ඔහුව එහි පිටෙන් විසි කර, මුළු සභාව ඉදිරියේ දූවිල්ලේ වැටී සිටීමට හැර ගියේය.

සැබෑ දක්ෂතා තරඟයක් දැකීමේ අපේක්ෂාවෙන් රැස් වූ නරඹන්නෝ, ඒ වෙනුවට ගෝලයාගේ අහංකාරය විවෘත අවමානයක් බවට කඩා වැටෙනු දුටහ. ඔහු ප්‍රවීණතාවයක් ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ කළ වංචාව නිසා ඔව්හු කෝපයෙන් ඔහු වෙත හැරුණහ; ඒ දින ජනකායේ කෝපය, තරඟයේ දූවිල්ල පවා නිසලව නොවී සිටියදීම, එම තරුණයාගේ ජීවිතය බිලි ගත්තේය.

තමා පරිස්සමින් අටවා තිබූ උගුල හෙළි කළ දේ නිරීක්ෂණය කරමින්, බෝසතාණන් වහන්සේ කථාවට එහි නම ලබා දුන් ගාථාව වදාළ සේක. පාද සුවපත් කිරීමට සැබෑ මිලකට මිලදී ගත් පාවහන් යුගලක්ද, දුර්වල ලෙස නිර්මාණය වී ඇත්නම්, ඒවා ආරක්ෂා කිරීමට අදහස් කළ සම ම පීඩා කර ඉරා දැමීමට හැරෙයි. සැබෑ සැලකිල්ලෙන් හැදී, පුහුණු කරන ලද අකෘතඥ ගෝලයෙක්ද, අවසානයේ ඔහුට තමා දන්නා සියල්ල දුන් ගුරුවරයා පීඩාවට පත් කිරීමට හැරෙයි.

කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ද්‍රෝහී ගෝලයා දේවදත්ත සමඟ හඳුනා වදාළ සේක. එක් කලෙක පුහුණු කළ ඇතෙකු පිට සිටි ඇත් රැක්කරු, ඔහුට සියල්ල උගැන්වූ තැනැත්තාට එරෙහි කළ එම අකෘතඥතාවම, දේවදත්ත මේ ජීවිතයේ ඔහුට එමෙන්ම ඉවසිලිමත් ලෙස ඉගැන්වූ තැනැත්තා වෙත තවමත් රැගෙන සිටි අකෘතඥතාවයයි.

ආචාර්‍යවරයාගේ ගාථාව ග්‍රහණය කළ දේ කිසිදා පාවහන් හෝ ඇතුන් ගැන නොවීය. එය ම ස්වභාවය සකස් නොකර, යමෙකුගේ ශිල්පය වර්ධනය කිරීමේ විශේෂ අනතුර ගැන විය. කෘතඥ නොවන හදවතකට සම්පූර්ණයෙන් උගන්වන ලද ශිල්පය, ඉක්මනින්ම එය මුවහත් කළ ඒ අතටම එරෙහිව භාවිතා කරන තවත් මුවහත් ආයුධයක් මිස වෙන කිසිවක් නොවේ. බෝසතාණන් වහන්සේ තම ගෝලයාගෙන් ඔහු සැබවින් ඉගෙන ගත් දේ ගැන අවංකභාවය මිස කිසිවක් ඉල්ලූ සේක. ගෝලයා එම ටික පවා පිරිනැමීමට ප්‍රතික්ෂේප කිරීමම, ත්‍යාගශීලී ගුරුවරයාගේ කරුණාව, අවසානයේ ඔහුව අල්ලා ගත් ඒ උගුලම බවට හැරවීය. තමා දන්නා සියල්ල දෙන ගුරුවරයෙකුට පවා ශිල්පය තමා වෙත හැරීම වළක්වන එක් දෙයක් දිය නොහැක: ගෝලයාගේ තම හදවතේ තවමත් ගෝලයෙකු ව රැඳී සිටීමට ඇති කැමැත්ත.