වණ්ණුපථ ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කථාව දේශනා කළේ සැවැත් නුවරදීය. ජාතක අට්ඨකථාව එය ජාතක අංක 2 ලෙස ගණන් කරයි. භික්ෂුවක් ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් භාවනා කර්මස්ථානයක් ලබාගෙන, වැසි කාලයේ මාස තුන වනයේ ගත කළේය. ඔහු දැඩි වෑයම් කළත්, කිසිදු අවබෝධයක් ඇති නොවීය. තමා ගැළවිය නොහැකි අයෙකැයි නිගමනය කළ ඔහු, පා ගමනින් විහාරය වෙත ආපසු ගියේය. සහෝදර භික්ෂූහු ඔහු හිස් අතින් ආ බව දැක සතුටු නොවී, ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියට ගෙන ගියහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට දොස් නොකීහ. ඒ වෙනුවට, වැලි බහුල කාන්තාරයක එක් ගැල් පිරිසක් වෙනුවෙන් තමාගේම උත්සාහයෙන් තනිව ජලය සොයාගත් අයම මේ භික්ෂුව නොවේද කියා විමසූහ. භික්ෂූහු මෙම ප්‍රකාශය තේරුම් නොගත් බැවින්, එය පැහැදිලි කරන ලෙස ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. එවිට උන්වහන්සේ දුරාතීත අතීතයේ කථාවක් වදාරා පිළිතුරු දුන් සේක.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස් නුවර රජකම් කළ සමයෙහි, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ගැල් නායකයෙකු ලෙස උපත ලැබූහ. උන්වහන්සේ බර පටවන ලද ගැල් පන්සියයක් සමඟ ගමන් කළ අතර, යොදුන් හැටක් පළලැති කාන්තාරයක් තරණය කළ යුතු විය. එහි වැලි එතරම් සියුම් වූ බැවින්, ඒවා කුඩු මෙන් ඇඟිලි අතරින් ගලා ගියේය. හිරු පායන පසු වැලි දැවෙන අඟුරු මෙන් රත් වූ අතර, කිසිවෙකුට එය මත ඇවිදිය නොහැකි විය. ඒ හේතුවෙන් වෙළෙන්දෝ තමන්ගේ ජලය හා දර රැගෙන ගියහ. ඔවුහු රාත්‍රියේ ගමන් කර, දහවලේ ගැල්වල සෙවණෙහි විවේක ගත්හ.

අවසානයේදී ගැල් පිරිස කාන්තාරයේ දුර කෙළවරට ආසන්න විය. නායකයා තීරණය කළේ තව එක් රාත්‍රියක ගමනින් ඔවුහු එයින් මිදෙනු ඇති බවයි. ඔහු තම මිනිසුන්ට ගැල් සැහැල්ලු කිරීම සඳහා ඉතිරි ජලය හා දර බැහැර කරන ලෙස අණ කළේය. මඟපෙන්වන්නා ඉදිරියෙන් වාඩි වී, ගවයන් මෙහෙයවීමට තරු කියවමින් සිටියේය. ඔහු බොහෝ රාත්‍රීන් තිස්සේ නින්දක් නොලබා සිටි බැවින්, අඳුරේදී ඇස් මිට වී නින්දට වැටුණේය. ගවයෝ හැරී, පැමිණි මාර්ගය ඔස්සේ සෙමින් ආපසු ගියහ.

දිවා ආලෝකය පැමිණි විට මඟපෙන්වන්නා අවදි වී, ගැල් පෙර දින කඳවුරු බැඳි ස්ථානයේම තිබෙන බව දුටුවේය. ඔහු බියෙන් හඬ නඟා කෑගැසීය. ජනයාට ජලය නැත, දර නැත, ආහාර පිසීමට ක්‍රමයක් නැත. ඔවුහු ගැල්වල සෙවණෙහි වැතිරී, බලාපොරොත්තු සුන්වීමට බාර වූහ. ඔවුන් සියල්ලෝම එම වැලි තුළ මැරෙනු ඇතැයි විශ්වාස කළහ.

බෝසතුන් වහන්සේ අන් අය මෙන් අධෛර්‍යයට පත් නොවීහ. උදෑසන සිසිලසේ ඇවිද ගිය උන්වහන්සේ කුස තණ පිඹුරක් දුටුහ. මෙම තණ පොළොව යට ජලය ඇති ස්ථානවල පමණක් වැඩෙන බව උන්වහන්සේ දැන සිටියහ. ජනයාට උදැල්ල ගෙනැවිත් කැණීමට නියම කළහ. රියන් හැටක් ගැඹුරට කැණීමෙන් පසු, උදැල්ල දැඩි ගලකට ගැටුණි. එම මොහොතේම සියලු දෙනාම ධෛර්‍යය නැති වී, නතර වීමට කැමති වූහ.

බෝසතුන් වහන්සේ තමන්ම වළට බැස ගලට කන තබා ශබ්දය ඇසූහ. බොහෝ පහළින් ජලය ගලා යන හඬ ඇසුණි. උන්වහන්සේ නැගී ඒ, එක් තරුණ සේවකයෙකු කැඳවූහ. ඔබ අධෛර්‍යයට පත් වුවහොත් අප සියල්ලෝම විනාශ වන බැවින්, හිත සැනසී නිර්භීතව සිටිය යුතු බව උන්වහන්සේ ඔහුට පැවසූහ. පසුව යකඩ මිටියක් දී ගල පහර දීමට ඔහු වළට බැස්සවූහ. මුළු කඳවුරම අධෛර්‍යයට පත්ව තිබුණද, එම සේවකයා අධෛර්‍යයට පත් නොවීය. ඔහු ළිඳට බැස තම සියලු බලයෙන් මිටිය පහළට වැදුවේය.

ගල ද්වි බවට බිඳී වැටුණි. පහළින් ජලය නැගී, තල් ගසක උස තෙක් ඉහළ ගියේය. ජනයා ජලය පානය කර, නහා, අතිරේක රෝද අක්ෂවල සහ යොක්කුවල දර භාවිතයෙන් සහල් පිසූහ. ගවයන්ටද ආහාර දුන්හ. හිරු බැස ගිය විට, අනෙකුත් අය සොයාගත හැකි වන පරිදි ළිඳ අසල කොඩියක් ඔසවා, ඔවුහු ඉදිරියට ගියහ. ඔවුහු තම ගමනාන්තය වූ නගරයට ළඟා වී, විශාල ලාභයක් ලබමින් භාණ්ඩ විකුණා, ආරක්ෂිතව නිවෙස් වෙත ගියහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ චරිතවල නම් හෙළි කරමින් කථාව අවසන් කළහ. අධෛර්‍යයට පත් නොවූ තරුණ සේවකයා, උන්වහන්සේ ඉදිරියේ වාඩි වී සිටි අධෛර්‍යයට පත් භික්ෂුවම විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුගාමිකයෝ ගැල් පිරිසේ ජනයා වූහ. ඔවුන් මෙහෙයවූ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේම විය. ඉන් පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ චතුරාර්‍ය සත්‍යයන් දේශනා කළහ. දේශනාව අවසානයේ, තම පිළිපැදීම අත්හැර දැමූ භික්ෂුව අර්හත්ඵලය ලැබීය.

මෙම කථාවට අනුබද්ධ ගාථාව කියන්නේ, ප්‍රාඥයෝ නොවෙහෙසී තවදුරටත් කැණීම් කර, වැලි තුළ ජලය සොයා ගන්නා බවයි. එබැවින් ඔවුන්ගේ සිත සන්සුන් වන තුරු ප්‍රාඥයෙකු වෙහෙසීමෙන් හෝ පසුබැසීමෙන් වැළකිය යුතුය. ජාතක අට්ඨකථාව මෙය බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ පාරමිතාවන් අතුරින් එකක් වන වීර්‍ය, එනම් දැඩි උත්සාහයේ උදාහරණයක් ලෙස සලකයි. මෙම කථාව වාසනාව ගැන නොවේ. ජලය සැමවිටම එහි තිබුණි, නමුත් එය රියන් හැටක් ගැඹුරින් ඇති වැලි සහ එක් දැඩි ගලක් යට විය. අවසාන පහර වදින්නට කැමැති වූයේ එක් අයෙකු පමණි. අද දවසේත් බොහෝ භක්තිකයෝ තම භාවනා පුහුණුවේ වියළි කාලයක් මුණගැසී, කාර්‍යය අසාර්ථක වී ඇතැයි සිතති. මෙම ජාතකය පිළිතුරු දෙන්නේ, උල්පත ගලට යටින්ම තිබිය හැකි බවත්, තවත් එක් ස්ථාවර පහරක් ලබා දීම වටිනා බවත්‍ය.