ਕਾਲ
(काल)ਸ਼ਬਦਾਰਥ
ਸਮਾਂ; ਸਾਕਾਰ ਮੌਤ
ਵਿਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ 'ਕਾਲ' (ਸਮਾਂ) ਤੋਂ; ਕਬੀਰ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਸਮੇਤ ਸਮੁੱਚੇ ਦਿਸਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਸ਼ਾਸਕ, ਜਿਸਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾ ਹੀ ਅਮਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਚ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।
ਆਤਮਿਕ ਭਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਕਬੀਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਵਰਗੀ ਸੁੱਖ ਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਸਵਰਗ ਦੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।