ਵਾਹਿਗੁਰੂ
ਅਦਭੁਤ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਵਿਉਂਤ ਇੱਕ ਸਰਵ-ਉੱਚ ਸਿਰਜਣਹਾਰ (ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ (ਨਿਰੰਕਾਰ), ਕਾਲ-ਰਹਿਤ (ਅਕਾਲ) ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ (ਵਾਹਿਗੁਰੂ) ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ: ਵਾਹ ਅਤੇ ਗੁਰੂ
ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ, ਦੋ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: ਵਾਹ, ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ, ਭਾਵ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ। ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਮੂਰਤ ਮੂਲ-ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈਰਾਨ ਭਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਉਚਾਰਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲੇਬਲ ਦੇ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਉਚਾਰਨ ਉਸ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦਾ ਉਭਾਰ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਭਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੱਦਣ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੰਤਰ, ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਮੰਤਰ, ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਅਭਿਆਸ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਕਲਨਾ ਵੇਲੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਿੱਚ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਮੰਤਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਸੱਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਿਆਨ-ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਹੈਰਾਨੀ-ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਭਕਤੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਗੁਰਮੰਤਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਸ ਮੁਢਲੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ।
ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ: ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਾਨ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ, "ਇੱਕ ਸਿਰਜਣਹਾਰ", ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਸਿੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਹੀ, ਅਖੰਡ, ਸਰਵਉੱਚ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੱਚੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਇਸ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਦੇਵਤਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਇੱਕ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਸੱਦੀ ਗਈ, ਉਹ ਅਨੁਭਵੀ ਨਾਮ ਜਿਸ ਵੱਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਤਤਵਮੀਮਾਂਸਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਕਾਲ: ਨਿਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਾਰ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਭਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਨਿਰੰਕਾਰ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ, ਕਾਲ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ। ਇਕੱਠੇ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ, ਅਵਤਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ ਜਾਂ ਕਾਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਸਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਿਮਟਦਾ। ਨਿਰੰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਅਕਾਲ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਆਨੰਦਮਈ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕੋ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਸਦੀਵੀ ਇੱਕ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸੱਦਣਾ ਕਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।
ਪਾਰ ਵੀ, ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਸਦਾ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਸਿਰਜੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਨੇੜਿਓਂ ਵਸਦਾ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨਾ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਸੁਲਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਜਿੰਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਬਾਹਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ
ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਕਤੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਦਿਵਯ ਨਾਮ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ ਯਾਦ, ਸਾਹ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ, ਨਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨੀ ਫਾਰਮੂਲਾ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਿਤਨੇਮ, ਸਾਂਝੇ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਧਿਆਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਉਸ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੱਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਧੁਨੀ ਕਿਉਂ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਸੁਭਾਅ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਿਸੇ ਕਲਪਿਤ ਰੂਪ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਜਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਵਜੋਂ ਕਿਉਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿੱਖ ਭਕਤੀ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਕੰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ। ਇਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ
ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੱਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਦਲੀਲ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਤਕਨੀਕ ਵਜੋਂ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਜੋ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਵਸਦੀ ਵੀ, ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਵਸਦੀ ਵੀ। ਜੋ ਦਲੀਲ ਨਿਪਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਯਾਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬਹਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿਸੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਇੱਕ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਬਰਵਾਨ, ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਮੋੜ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਇੱਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸੱਦਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
"ਵਾਹਿਗੁਰੂ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ
“ਵਾਹ” (ਅਦਭੁਤ) + “ਗੁਰੂ” (ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਤਾ) – ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਹੈ।
ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ “ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ” (ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। “ਵਾਹਿਗੁਰੂ” ਨੂੰ ਗੁਰਮੰਤਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਾਰਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਪਣ ਯੋਗ ਮੰਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਨਿਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਕਾਲ
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ “ਨਿਰੰਕਾਰ” (ਬਿਨਾਂ ਰੂਪ) ਅਤੇ “ਅਕਾਲ” (ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਦਾ।
ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਿਰਫ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ (ਸ਼ਰਧਾ) ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਤਰਕ ਜਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਯਾਮੀ (ਅੰਦਰੂਨੀ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ।
Guru Nanak Dev Ji
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ