ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ
ਇਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਭਜਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਅਨੰਦੁ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਹੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ! ਮੈਨੂੰ ਅਨੰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈਂ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਵੱਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਗ ਰਤਨ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾਓ ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਅਨੰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਹਰੀ ਨਾਲ ਰਹੁ। ਹਰੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਉਹ ਤੇਰਾ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਵਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲੇਂ? ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਹਰੀ ਨਾਲ ਰਹੁ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਹੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ! ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੇਂ ਉਹ ਪਾਵੇ। ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤਿ ਸਲਾਹ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਵੱਸਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ! ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੁੱਖਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਤੋ! ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਧਰੋ। ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਉਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੰਜਾਂ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਲ ਰੂਪੀ ਕੰਟਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰੋਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ। ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵੱਜਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਹੇ ਵੱਡਭਾਗੀ ਜੀਵੋ! ਅਨੰਦ ਸੁਣੋ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਾ-ਵਿਸੂਰੇ ਉਤਰ ਗਏ। ਦੁੱਖ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਉਤਰ ਗਏ, ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ। ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਜਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੇ। ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ, ਅਨਹਦ ਤੂਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਤੀਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ (ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Guru Amar Das Ji · Sikh Guru (Third of the Ten) · 1479–1574 CE, Punjab
The third Sikh Guru, known for institutionalizing the langar (community kitchen open to all castes) and composing the Anand Sahib, a hymn of spiritual bliss recited in Sikh ceremonies to this day.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾਕਾਰ
ਇਹ 'ਅਨੰਦੁ' ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਪੰਨਾ 917-922) 'ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ।
ਬਣਤਰ
'ਅਨੰਦੁ' ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 40 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 40ਵੀਂ ਪਉੜੀ (ਅੰਤਿਮ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਰ ਪਉੜੀ 'ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ' ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹੱਤਵ
ਇਹ ਬਾਣੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ 'ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ' ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ (ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ) ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਗਾਇਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾ
ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ 'ਅਨੰਦੁ ਭਇਆ ਮੇਰੀ ਮਾਏ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮੈ ਪਾਇਆ' ਇਹ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਾਜੇ ਪੰਚ ਸਬਦ
ਪੰਜਵੀਂ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ 'ਵਾਜੇ ਪੰਚ ਸਬਦ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਣਹਦ ਨਾਦ (ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਧੁੰਨ) ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।