ਸਵਯੇ (ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ)

ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਰਚਨਾ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਸਵੱਯੇ।

ਮੈਂ ਸ਼ਰਾਵਕਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਘਰ ਫਿਰ ਕੇ ਦੇਖਿਆ। ਸੂਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਸੁਧ ਅਤੇ ਸੁਧਾਦਿਕ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਘੁੰਮ ਕੇ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਣਪਤੀ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਾ ਦਿਸਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਰਤੀ ਵੀ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ) ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਜਰ-ਜਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁੰਦਰ, ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ। ਕਰੋੜਾਂ ਘੋੜੇ ਹਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲਦੇ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ। ਭਾਰੀ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇੰਨੇ ਕੁਝ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ।

ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਫਿਰਦਾ, ਢੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਦੇ। ਸੁੰਦਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੋੜੇ ਹਿਣਸਦੇ। ਭੂਤ, ਭਵਿਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸ੍ਰੀ ਪਤੀ, ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭਜਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਅੰਤ ਦੇ ਧਾਮ (ਮੌਤ) ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ, ਦਇਆ, ਦਮ, ਦਾਨ, ਸੰਜਮ, ਨੇਮ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਬੇਦ, ਪੁਰਾਣ, ਕਤੇਬ, ਕੁਰਾਨ, ਜ਼ਮੀਨ, ਜ਼ਮਾਨ — ਸਭ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਕੇ। ਹਵਾ-ਭੋਜੀ ਜੋਗੀ, ਜਤ-ਧਾਰੀ — ਸਭ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਭਜਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਰਤੀ ਵੀ (ਮਹੱਤਤਾ) ਨਹੀਂ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ।

ਸ਼ੁੱਧ ਸਿਪਾਹ, ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਕਵਚ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਭਾਰੀ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ-ਵਰਗੇ ਪੰਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦੇ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਮੱਤਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿੱਟਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਸ੍ਰੀ ਪਤੀ, ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਭ ਜਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬੇਅੰਤ ਬੀਰ, ਵੱਡੇ ਬਰਿਆਰ, ਜੋ ਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਭਖਦੇ। ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਮੱਤਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿੱਟਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ (ਭਗਵਾਨ), ਸਭ ਦਾ ਸਿਰਨਾਇਕ — ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਜਾਚਕਾਂ (ਭਿਖਾਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਇੱਕ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਦੈਂਤ, ਦੇਵਤਾ, ਸਰਪ, ਰਾਖਸ਼, ਭੂਤ, ਭਵਿਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ — ਸਭ ਜਪਣਗੇ। ਜਲ, ਥਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਪੁੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਧੇਗਾ, ਜੈ-ਧੁਨ ਗੂੰਜੇਗੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਗੇ। ਸੰਤ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ) ਦੇਖ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

ਮਨੁੱਖ-ਇੰਦਰ, ਗਜ-ਇੰਦਰ, ਨਰਪਤੀ — ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰੋੜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ, ਅਨੇਕ ਸੁਅੰਬਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਇੰਦਰ — ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਮ ਦੇ ਫਾਹੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੀ ਪਤੀ (ਭਗਵਾਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ (ਚਰਨ) ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੇ।

ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ? ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਕੇ ਫਿਰਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਗਵਾ ਲਿਆ? ਬਿਖਿਆ (ਵਿਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ, ਐਸੇ ਹੀ ਬੈਠ-ਬੈਠ ਕੇ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ ਸਭ — ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾਇਆ।

ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਧਰਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਗਲ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਇਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ। ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ-ਬੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ, ਕੋਈ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੌੜਦਾ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ, ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭੇਦ ਨਾ ਪਾਇਆ।