ਆਨੰਦ ਸਾਹਿਬ (ਮਹਲਾ ੩) (ਸੰਪੂਰਨ — 40 ਪਉੜੀਆਂ)

ਇਹ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅਨੰਦੁ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।

ਹੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਅਨੰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਹਜ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਗਾਓ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਮੈਨੂੰ ਅਨੰਦ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੁ। ਜੇ ਤੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਵਾਰੇਗਾ। ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰੱਥ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੁ।

ਹੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਜਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ?

ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੁੱਖਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵਡਿਆਈਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਸੰਤੋ, ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਧਰੋ। ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।

ਉਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਵਜਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਵਜਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਧਾਰੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੰਚ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਰੂਪੀ ਕੰਟਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਤੋਂ ਕਰਮ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਵਜਦੇ ਹਨ।

ਸੱਚੀ ਲਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਬੇਵਸ ਹੈ। ਲਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਬੇਚਾਰੀ ਸਰੀਰ ਕੀ ਕਰੇ? ਹੇ ਬਨਵਾਰੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਸਵਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਲਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਬੇਚਾਰੀ ਕੀ ਕਰੇ?

ਹਰ ਕੋਈ ਅਨੰਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੰਦ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਿਆਰਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਪ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਜਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਮੋਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸੱਚੇ ਨੇ ਸਵਾਰਿਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਅਨੰਦ ਹੈ, ਅਨੰਦ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਜਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੇ, ਹੋਰ ਬੇਚਾਰੇ ਕੀ ਕਰਨ? ਕੁਝ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਕੇ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਸਵਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਾਣਾ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੇ, ਉਹੀ ਜਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਓ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਸੰਤੋ, ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ ਕਰੀਏ। ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਕਿਸ ਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਤਨ, ਮਨ, ਧਨ ਸਭ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨੋ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਗਾਓ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਸੰਤੋ, ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ ਕਹੋ।

ਹੇ ਚੰਚਲ ਮਨ, ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਤੂੰ ਸੁਣ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ। ਇਹ ਮੋਹਣੀ ਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾਇਆ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੋਹਣੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਠਗਉਲੀ ਪਾਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲਾਇਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਚੰਚਲ ਮਨ, ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ। ਇਹ ਕੁਟੰਬ ਜੋ ਤੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਨਾਥ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਚਿੱਤ ਲਾਉਣਾ? ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਵੇ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ।

ਹੇ ਅਗੰਮ ਅਤੇ ਅਗੋਚਰ, ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਜੰਤ ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਹਨ, ਕੋਈ ਕੀ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਅਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਗਤ ਉਪਾਇਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਤੂੰ ਸਦਾ ਅਗੰਮ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

ਸੁਰ, ਨਰ, ਮੁਨੀ ਜਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖੋਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਜੰਤ ਤੂੰ ਉਪਾਏ, ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਪਰਖਣ ਆਏ। ਲੋਭ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਭਲਾ ਲੱਗਾ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਜਿਸ 'ਤੇ ਆਪ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਇਆ।

ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਿਰਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਿਰਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਔਖੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਭ, ਲਾਲਚ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਘੱਟ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਖੰਜੀਰ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਵਾਲ ਤੋਂ ਪਤਲੇ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਾ ਤਿਆਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰੀ ਵਾਸਨਾ ਸਮਾ ਗਈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਜੁਗ ਜੁਗ ਨਿਰਾਲੀ ਹੈ।

ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣੀਏ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਵੇਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਹਰੀ-ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਚਲਾਉ।

ਇਹ ਸੋਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸਦਾ ਦਾ ਸੋਹਿਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਆਇਆ। ਕੁਝ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਸੋਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਇਆ।

ਉਹ ਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਕੁਟੰਬ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ-ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਹਜ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਸਹਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਹਿਸਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਹਿਸਾ ਕਿਸੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ। ਸਹਿਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੈਲਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਜਾਵੇ? ਮਨ ਨੂੰ ਧੋਵੋ, ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗੋ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਲਾਓ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਹਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਹਿਸਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲੇ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਨਿਰਮਲ। ਜਿਹੜੇ ਬਾਹਰੋਂ ਨਿਰਮਲ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੋਗ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਰਨ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਭੁੱਲ ਗਏ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਨਹੀਂ, ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ।

ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਮਲ, ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਨਿਰਮਲ। ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਨਿਰਮਲ, ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਕਰਣੀ ਕਮਾਉਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਦੀ ਸੋਇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਸਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਰਤਨ ਕਮਾਇਆ, ਉਹ ਭਲੇ ਵਣਜਾਰੇ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਪਰਣੈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਸੰਤੋ, ਸੁਣੋ, ਉਹੀ ਸਿੱਖ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੇਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਮੁਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਬਿਬੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ। ਅਨੇਕ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਖੋ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਆਓ, ਹੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਿੱਖੋ, ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਗਾਓ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗਾਓ, ਉਹ ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਨਦਰੀ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਓ, ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਸਾਰਿਗਪਾਣੀ (ਹਰੀ) ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਸਦਾ ਇਹ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਗਾਓ।

ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਭ ਬਾਣੀ ਕੱਚੀ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਕੱਚੀ ਹੈ। ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਕੱਚੇ, ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਆਖ ਕੇ ਵਖਾਣਨ ਵਾਲੇ। ਰਸਨਾ ਨਾਲ ਹਰੀ-ਹਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਹਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮਾਇਆ ਨੇ ਹਿਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਬੋਲਣ ਲਗੇ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਕੱਚੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੀਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੜਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੱਗਾ, ਇਹ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਮਨ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਨੇ ਪਿਆਰ ਲਾਇਆ। ਆਪ ਹੀ ਹੀਰਾ ਅਤੇ ਰਤਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁੱਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਬਦ ਰਤਨ ਹੈ, ਹੀਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੜਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਆਪ ਹੀ ਹੁਕਮ ਵਰਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਵਰਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਗੁਰਮੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਕਰਤਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੀ ਬੀਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੈ, ਸੁੱਤੇ ਹੀ ਰਾਤ ਬੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜਨ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਤੱਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨਦਿਨ ਹਰੀ ਲਿਵ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਹੀ ਰਾਤ ਬੀਤਦੀ ਹੈ।

ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਵਿਸਾਰੀਏ? ਮਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਵਿਸਾਰੀਏ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਹਾਰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪੋਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਿਵ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲਿਵ ਆਪ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਸਮਾਲੀਏ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਵਿਸਾਰੀਏ?

ਜਿਵੇਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਅਗਨ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਅਗਨ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜੇਹੀ ਹੈ, ਕਰਤੈ ਨੇ ਖੇਲ ਰਚਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਣਾ, ਤਾਂ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ। ਲਿਵ ਛੁੱਟ ਗਈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਮਰ ਵਰਤਾਇਆ। ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਵਿਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੋਹ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਵ ਲੱਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਾਇਆ।

ਹਰੀ ਆਪ ਅਮੁੱਲਕ ਹੈ, ਕੀਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਕੀਮਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਲੋਕ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਸੌਂਪੀਏ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਉ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਆਪ ਅਮੁੱਲਕ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।

ਹਰੀ ਮੇਰੀ ਰਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਣਜਾਰਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਮੇਰੀ ਰਾਸ ਹੈ, ਮਨ ਵਣਜਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਰਾਸ (ਪੂੰਜੀ) ਜਾਣੀ ਗਈ। ਹਰੀ-ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਜਪੋ, ਜੀਅ ਨਾਲ ਲਾਹਾ ਖੱਟੋ, ਦਿਹਾੜੀ। ਇਹ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਆਪ ਭਾਣਾ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹਰੀ ਮੇਰੀ ਰਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਮੇਰਾ ਵਣਜਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਹੇ ਰਸਨਾ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਪਿਆਸ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹਰੀ ਦਾ ਰਸ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਦਾ ਰਸ ਪੱਲੇ ਪੈ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਇਹ ਹਰੀ ਦਾ ਰਸ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਸ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿ ਰੱਖੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਜਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਤੁਧ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿ ਰੱਖੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਜਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਮਾਤਾ, ਆਪ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੀਵ ਉਪਾਇਆ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਿਖਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬੁੱਝਿਆ, ਤਾਂ ਚਲਤ (ਕੌਤਕ) ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਚਲਤ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਜੋਤਿ ਰੱਖੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਜਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਉ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ। ਹੇ ਸਖੀ, ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਗਲ ਗਾਓ, ਘਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਸਖੀਓ, ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਗਲ ਨਿੱਤ ਗਾਓ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਦਿਨ ਸੁਭਾਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾਂ। ਅਨਹਤ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਾਣੀ, ਹਰੀ ਨਾਮ ਅਤੇ ਹਰੀ ਰਸ ਦਾ ਭੋਗ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਰਣ-ਕਾਰਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ, ਇਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰਮ ਕਮਾਏ? ਹੇ ਸਰੀਰ, ਤੂੰ ਜਗ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੀ ਕਰਮ ਕਮਾਏ? ਜਿਸ ਹਰੀ ਨੇ ਤੇਰਾ ਰਚਨ ਰਚਿਆ, ਉਹ ਹਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ-ਲਿਖਿਆ ਪਾਇਆ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਸਰੀਰ ਪਰਵਾਣ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਲਾਇਆ।

ਹੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਰੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜੋਤਿ ਧਰੀ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇਖੋ। ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਦੇਖੋ, ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖੋ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬੁੱਝਿਆ, ਤਾਂ ਵੇਖਾਂ ਕਿ ਹਰੀ ਇੱਕ ਹੈ, ਹਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਸਨ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਦਿਵਯ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।

ਹੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੋ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਸੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ, ਸਤ ਬਾਣੀ ਸੁਣੋ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ-ਤਨ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਸਨਾ ਰਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ। ਸੱਚ ਅਲਖ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਸੁਣੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੋ।

ਹਰੀ-ਜੀਉ ਨੇ ਗੁਫਾ (ਸਰੀਰ) ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਾਜਾ (ਵਾਯੂ) ਵਜਾਇਆ। ਵਾਜਾ ਵਜਾਇਆ, ਪੌਣ (ਹਵਾ) ਦੇ ਨੌ ਦੁਆਰੇ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ) ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਦੁਆਰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਦਸਵਾਂ ਦੁਆਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ, ਨਾਉਂ, ਨਵ ਨਿਧਿ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਪਿਆਰੇ ਹਰੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੌਣ ਰੂਪੀ ਵਾਜਾ ਵਜਾਇਆ।

ਇਹ ਸੱਚਾ ਸੋਹਿਲਾ ਸੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਾਓ। ਸੋਹਿਲਾ ਗਾਓ ਸੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਬੁਝਾਵੇ। ਇਹ ਸੱਚ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਖਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਉਹ ਜਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਸੱਚ ਸੋਹਿਲਾ ਸੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੇ ਵੱਡ-ਭਾਗੀਓ, ਅਨੰਦ ਸੁਣੋ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਵਿਸੂਰੇ ਉੱਤਰ ਗਏ। ਦੁੱਖ, ਰੋਗ, ਸੰਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਾਜਨ ਖਿੜ ਗਏ, ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਅਨਹਦ ਤੂਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹਨ।