ଆନନ୍ଦ ସାହିବ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ — 40 ପଉଡ଼ି)

ରାମକଲି ରାଗ, ତୃତୀୟ ମହଲଙ୍କ ରଚିତ ଆନନ୍ଦ

ହେ ମୋର ମାତା! ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲି, କାରଣ ମୁଁ ସତିଗୁରୁଙ୍କୁ ପାଇଲି। ଗୁରୁଙ୍କୁ ପାଇବା ପରେ ମୋର ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସହଜତା ଆସିଲା, ଏବଂ ମୋ ମନରେ ଆନନ୍ଦର ଧ୍ୱନି ବାଜିଲା। ରତ୍ନସ୍ୱରୂପ ରାଗମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରବର୍ଗ ସବୁ ଶବ୍ଦ ଗାଇବାକୁ ଆସିଲେ। ତୁମ୍ଭେମାନେ ସେହି ହରିର ଶବ୍ଦ ଗାଅ, ଯାହାକୁ ତୁମ୍ଭେମାନେ ନିଜ ମନରେ ବସାଇଛ। ନାନକ କହନ୍ତି: ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲି, କାରଣ ମୁଁ ସତିଗୁରୁଙ୍କୁ ପାଇଲି। (୧)

ହେ ମୋର ମନ! ତୁ ସର୍ବଦା ହରିଙ୍କ ସହିତ ରୁହ। ହେ ମୋର ମନ, ତୁ ଯଦି ହରିଙ୍କ ସହିତ ରୁହ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲି ଯିବୁ। ସେ ତୋତେ ସ୍ୱୀକାର କରିବେ ଏବଂ ତୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ। ସବୁ କଥାରେ ସମର୍ଥ ସେହି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତୁ କାହିଁକି ମନରୁ ଭୁଲିବୁ? ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ମୋର ମନ, ତୁ ସର୍ବଦା ହରିଙ୍କ ସହିତ ରୁହ। (୨)

ହେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ! ତୁମ୍ଭର ଘରେ କ’ଣ ନାହିଁ? ତୁମ୍ଭର ଘରେ ସବୁକିଛି ଅଛି; ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦିଅ, ସେ ତାହା ପାଏ। ସର୍ବଦା ତୁମ୍ଭର ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଏବଂ ତୁମ୍ଭ ନାମକୁ ମନରେ ବସାଏ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନରେ ନାମ ବସେ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦ ବାଜେ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମ୍ଭର ଘରେ କ’ଣ ନାହିଁ? (୩)

ସତ୍ୟ ନାମ ହିଁ ମୋର ଆଧାର। ସେହି ସତ୍ୟ ନାମ ମୋର ଆଧାର, ଯାହା ସବୁ ଭୋକ ଦୂର କରିଦିଏ। ତାହା ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ଆଣି ବସେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ମୁଁ ସେହି ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବଦା ବଳିଦାନ ହୁଏ, ଯିଏ ମୋତେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ସନ୍ଥଗଣ, ଶୁଣ, ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରେମ ରଖ। ସତ୍ୟ ନାମ ହିଁ ମୋର ଆଧାର। (୪)

ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଗୃହରେ ପଞ୍ଚ ଶବ୍ଦ ବାଜେ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଗୃହରେ ଶବ୍ଦ ବାଜେ, ଯେଉଁ ଗୃହରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଳା ବାସ କରେ। ତୁମେ ପଞ୍ଚ ଦୂତଙ୍କୁ ବଶ କରିଛ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁରୂପୀ କଣ୍ଟକକୁ ମାରିଛ। ଯେଉଁମାନେ ଧୂର୍ବାସନାରୁ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ନାମରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ସେହି ଗୃହରେ ସୁଖ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନହଦ ଧ୍ୱନି ବାଜେ। (୫)

ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ ବିନା ଶରୀର ନିମାଣା। ପ୍ରେମ ବିନା ଶରୀର ନିମାଣା; ସେ ଅବଳା କ’ଣ କରିପାରେ? ତୁମ୍ଭ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନାହିଁ; ହେ ବନବାରୀ, କୃପା କର। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ଶବ୍ଦରେ ଲାଗି ସଜ୍ଜିତ ହୁଏ। ନାନକ କହନ୍ତି: ପ୍ରେମ ବିନା ଅବଳା କ’ଣ କରିପାରେ? (୬)

ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆନନ୍ଦ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଜଣାଯାଏ। ସଦା ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଆନନ୍ଦ ଜଣାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରିୟ ଗୁରୁ କୃପା କରନ୍ତି। କୃପା କରି ସେ ପାପ କାଟନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଅଞ୍ଜନ ଦିଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅନ୍ତରରୁ ମୋହ ଛିଡିଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ ରୂପେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଏ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଏହି ଆନନ୍ଦ ହିଁ ଆନନ୍ଦ; ଆନନ୍ଦ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଜଣାଯାଏ। (୭)

ହେ ବାବା! ତୁମେ ଯାହାକୁ ଦିଅ, ସେହି ଜନ ତାହା ପାଏ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଦିଅ, ସେ ଜନ ତାହା ପାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ? କେତେକ ଭ୍ରମରେ ଭୁଲି ଦଶ ଦିଗରେ ବୁଲନ୍ତି, କେତେକ ନାମରେ ଲାଗି ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ମନ ନିର୍ମଳ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଭାବନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଦିଅ, ସେହି ଜନ ତାହା ପାଏ। (୮)

ହେ ପ୍ରିୟ ସନ୍ଥଗଣ, ଆସ, ଅକଥନୀୟ କଥା କହୁ। ଅକଥନୀୟ କଥା କହୁ; କେଉଁ ଦ୍ୱାରରେ ତାହା ପାଇପାରିବ? ଶରୀର, ମନ, ଧନ ସବୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କର, ଏବଂ ହୁକୁମ ମାନିଲେ ତାହା ପାଇପାରିବ। ଗୁରୁଙ୍କ ହୁକୁମ ମାନ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଗାଅ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ସନ୍ଥଗଣ, ଶୁଣ, ଅକଥନୀୟ କଥା କୁହ। (୯)

ହେ ଚଞ୍ଚଳ ମନ! କୌଣସି ଚତୁରତାଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ। ହେ ମୋର ମନ, ଶୁଣ, କେହି ଚତୁରତାଦ୍ୱାରା ତାହାଙ୍କୁ ପାଇ ନାହିଁ। ଏହି ମୋହିନୀ ମାୟା ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରମରେ ଭୁଲାଇଛି। ମାୟା ମୋହିନୀକୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ଠଗୌଲି ପକାଇଲା। ମୁଁ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ବଳିଦାନ ହୁଏ, ଯିଏ ମୋହକୁ ମିଠା କରି ଲଗାଇଲା। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ଚଞ୍ଚଳ ମନ, ଚତୁରତାଦ୍ୱାରା କେହି ତାହାଙ୍କୁ ପାଇ ନାହିଁ। (୧୦)

ହେ ପ୍ରିୟ ମନ! ତୁ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କର। ତୁ ଯାହାକୁ ପରିବାର ଦେଖୁଛ, ସେ ତୋର ସହିତ ଯିବ ନାହିଁ। ତୋର ସହିତ ଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ତା’ ସହିତ କାହିଁକି ମନ ଲଗାଇବୁ? ଏପରି କର୍ମ କେବେ କର ନାହିଁ, ଯାହାର ଶେଷରେ ପଶ୍ଚାତାପ କରିବୁ। ସତିଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ତାହା ତୋର ସହିତ ରହିବ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ପ୍ରିୟ ମନ, ତୁ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କର। (୧୧)

ତୁମେ ଅଗମ୍ୟ ଓ ଅଗୋଚର; ତୁମ୍ଭର ଅନ୍ତ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ। କେହି ତୁମ୍ଭର ଅନ୍ତ ପାଇ ନାହିଁ; କେବଳ ତୁମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣ। ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ତୁମ୍ଭର ଖେଳ; କିଏ କ’ଣ କହି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରେ? ତୁମେ ହିଁ ସବୁ କୁହ ଓ ଦେଖ, ଯିଏ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲ। ନାନକ କହନ୍ତି: ତୁମେ ସର୍ବଦା ଅଗମ୍ୟ; ତୁମ୍ଭର ଅନ୍ତ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ। (୧୨)

ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ମୁନି ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଅମୃତ ଖୋଜିଲେ, ଏବଂ ସେହି ଅମୃତ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ପାଇଲେ। ଗୁରୁ କୃପା କଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅମୃତ ମନରେ ବସିଲା। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି କଲ; କେତେକ ଦେଖିବାକୁ ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଲୋଭ, ଲାଳସା ଓ ଅହଂକାର ଦୂର ହେଲା; ସତିଗୁରୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଯାହା ଉପରେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଅମୃତ ପାଏ। (୧୩)

ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଚାଲ ନିରାଳା। ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଚାଲ ନିରାଳା; ସେମାନେ ବିଷମ ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି। ଲୋଭ, ଲାଳସା, ଅହଂକାର ଓ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କରି, ବେଶି କହନ୍ତି ନାହିଁ। ଖଣ୍ଡାରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବାଳରୁ ସରୁ; ଏହି ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ହୁଏ। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ଯେଉଁମାନେ ଆପଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ହରି-ବାସନା ଲୀନ ହୁଏ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଚାଲ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ନିରାଳା। (୧୪)

ହେ ସ୍ୱାମୀ! ତୁମେ ଯେପରି ଚଳାଅ, ସେପରି ଚଲାଯାଏ; ତୁମ୍ଭର ଗୁଣ ଆଉ କ’ଣ ଜାଣିବି? ଯେପରି ତୁମେ ଚଳାଅ, ସେପରି ସେମାନେ ଚାଲନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପଥରେ ପକାଅ। କୃପା କରି ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ନାମରେ ଲଗାଅ, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ହରି-ହରି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଜ କଥା ଶୁଣାଅ, ସେ ଗୁରୁଦ୍ୱାରରେ ସୁଖ ପାଏ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ, ତୁମର ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ଚଳାଅ। (୧୫)

ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦ ସୋହିଲା। ସତିଗୁରୁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଇଲେ, ଯାହା ସର୍ବଦା ସୋହିଲା (ସ୍ତୁତିଗୀତ)। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ବସେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଧୂରୁ ହିଁ ଲେଖା ଥାଏ। କେତେକ ବୁଲନ୍ତି ଓ ଅନେକ ଗପ କରନ୍ତି; କେହି ଗପରେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନାନକ କହନ୍ତି: ସତିଗୁରୁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦ ସୋହିଲା ଶୁଣାଇଲେ। (୧୬)

ସେହି ଜନମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁମୁଖି ହୋଇ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ମାତା, ପିତା, ପରିବାର ସହିତ ପବିତ୍ର; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗତ ପବିତ୍ର। କହି ପବିତ୍ର, ଶୁଣି ପବିତ୍ର; ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ତାହାଙ୍କୁ ମନରେ ବସାନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁମୁଖି ହୋଇ ହରି-ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। (୧୭)

କର୍ମଦ୍ୱାରା ସହଜତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ସହଜ ବିନା ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ। ସନ୍ଦେହ କୌଣସି ସଂଯମ ବା କର୍ମ କରିବାରୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ସନ୍ଦେହରେ ଜୀବ ମଳିନ ହୁଏ; କେଉଁ ସଂଯମରେ ତାହା ଧୋଇପାରିବ? ମନ ଧୋଅ, ଶବ୍ଦରେ ଲାଗ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଚିତ୍ତ ଲଗାଅ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ସହଜତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ସନ୍ଦେହ ଯାଏ। (୧୮)

ମନରେ ମଳିନ, ବାହାରେ ନିର୍ମଳ। ବାହାରେ ନିର୍ମଳ କିନ୍ତୁ ମନରେ ମଳିନ; ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଜୁଆରେ ହାରିଲେ। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଏକ ବଡ଼ ରୋଗ; ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନରୁ ଭୁଲିଗଲେ। ବେଦରେ ଉତ୍ତମ ନାମ ଅଛି; ସେମାନେ ତାହା ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଭୂତପ୍ରେତପରି ବୁଲନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ମିଥ୍ୟାରେ ଲାଗିଲେ, ସେମାନେ ଜନ୍ମ ଜୁଆରେ ହାରିଲେ। (୧୯)

ମନରେ ନିର୍ମଳ, ବାହାରେ ନିର୍ମଳ। ବାହାରେ ନିର୍ମଳ ଓ ମନରେ ନିର୍ମଳ; ସତିଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଏପରି କର୍ମଣୀ କରାଯାଏ। ମିଥ୍ୟାର କଳଙ୍କ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ; ମନର ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ରତ୍ନସ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମ ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ବଣିକ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ନିର୍ମଳ, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ରୁହନ୍ତି। (୨୦)

ଯଦି କୌଣସି ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସନ୍ମୁଖ ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି ଶିଷ୍ୟ ସନ୍ମୁଖ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ହୃଦୟରୁ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ରହେ। ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣକୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ମରଣ କରେ। ଆପଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସର୍ବଦା ଶରଣରେ ରହେ; ଗୁରୁ ବିନା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ସନ୍ଥଗଣ, ଶୁଣ, ସେହି ଶିଷ୍ୟ ସନ୍ମୁଖ ହୁଏ। (୨୧)

ଯଦି କେହି ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ବିମୁଖ ହୁଏ, ସେ ସତିଗୁରୁ ବିନା ମୁକ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ। ମୁକ୍ତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରୁ ମିଳେ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ପଚାରି ଦେଖ। ସେ ଅନେକ ଯୋନିରେ ଭ୍ରମି ଆସେ; ସତିଗୁରୁ ବିନା ମୁକ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ। ପୁଣି ମୁକ୍ତି ପାଏ ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଲାଗେ ଏବଂ ସତିଗୁରୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ବିଚାର କରି ଦେଖ, ସତିଗୁରୁ ବିନା ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। (୨୨)

ହେ ସତିଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟଗଣ, ଆସ, ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଗାଅ। ଗୁରୁଙ୍କର ବାଣୀ ଗାଅ; ବାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀ। ଯାହା ଉପରେ ଦୟା ଓ କର୍ମ ହୁଏ, ତାହା ହୃଦୟରେ ସମାହିତ ହୁଏ। ଅମୃତ ପାନ କର, ସର୍ବଦା ହରିଙ୍କ ରଙ୍ଗରେ ରୁହ, ଏବଂ ସାରିଗପାଣି (ହରି)ଙ୍କୁ ଜପ। ନାନକ କହନ୍ତି: ସର୍ବଦା ଏହି ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଗାଅ। (୨୩)

ସତିଗୁରୁ ବିନା ଅନ୍ୟ ବାଣୀ କଚି। ଗୁରୁଙ୍କ ବିନା ଅନ୍ୟ ବାଣୀ କଚି। କହିବା କଚି, ଶୁଣିବା କଚି; କଚି କଥା କୁହାଯାଏ। ଜିଭରେ ସର୍ବଦା ହରି-ହରି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କଥାର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ମାୟା ସେମାନଙ୍କର ଚିତ୍ତ ହରଣ କରେ; ସେମାନେ କଥା କହିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ସତିଗୁରୁ ବିନା ଅନ୍ୟ ବାଣୀ କଚି। (୨୪)

ଗୁରୁଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଏକ ରତ୍ନ, ହୀରା, ଯାହାରେ ଜଡ଼ାଉ ହୁଏ। ଶବ୍ଦ ରତ୍ନ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଲାଗେ, ତାହା ସମାହିତ ହୁଏ। ଶବ୍ଦ ସହିତ ମନ ମିଳିଗଲା; ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ ଲଗାଇଲା। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ହୀରା ଓ ରତ୍ନ; ଯାହାକୁ ବୁଝାନ୍ତି, ସେ ବୁଝେ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଶବ୍ଦ ଏକ ରତ୍ନ, ହୀରା, ଯାହାରେ ଜଡ଼ାଉ ହୁଏ। (୨୫)

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜେ ହୁକୁମ ଚଳାନ୍ତି। ସେ ହୁକୁମ ଚଳାନ୍ତି ଓ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି; ଗୁରୁମୁଖି କାହାକୁ ବୁଝାନ୍ତି। ବନ୍ଧନ ଛିଡ଼େ, ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଶବ୍ଦକୁ ମନରେ ବସାଏ। ଗୁରୁମୁଖି ଯାହାକୁ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ କରନ୍ତି, ସେ ହୁଏ; ଏକମାତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରେମ ଲଗାଏ। ନାନକ କହନ୍ତି: କର୍ତ୍ତା ନିଜେ ହୁକୁମ ବୁଝାନ୍ତି। (୨୬)

ସ୍ମୃତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ବିଚାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଗୁରୁ ବିନା ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ତିନି ଗୁଣରେ ସଂସାର ଭ୍ରମରେ ଶୋଇଛି; ଶୋଇବାରେ ରାତି ବିତିଗଲା। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ସେହି ଜନ ଜାଗନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନରେ ହରି ବସନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ଅମୃତ ବାଣୀ କହନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଏ, ଯାହାକୁ ଦିନରାତି ହରିଙ୍କ ପ୍ରେମ ଲାଗେ, ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ରହି ରାତି ବିତାଏ। (୨୭)

ମାତାର ଗର୍ଭରେ ଯିଏ ପାଳନ କଲା, ସେ କାହିଁକି ମନରୁ ଭୁଲିଯିବ? ଏତେ ବଡ଼ ଦାତାକୁ କାହିଁକି ଭୁଲିବ? ଯିଏ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆହାର ପହଞ୍ଚାଏ। ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ପ୍ରେମରେ ଲଗାଏ, ତାକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜେ ନିଜ ପ୍ରେମ ଲଗାନ୍ତି; ଗୁରୁମୁଖି ହୋଇ ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଏତେ ବଡ଼ ଦାତାକୁ କାହିଁକି ମନରୁ ଭୁଲିବ? (୨୮)

ଯେପରି ଗର୍ଭରେ ଅଗ୍ନି, ସେପରି ବାହାରେ ମାୟା। ମାୟା ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରାୟ ସମାନ; କର୍ତ୍ତା ଏହି ଖେଳ ରଚିଲେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ହେଲା ଏବଂ ପରିବାର ଭଲ ଲାଗିଲା। ପ୍ରେମ ଛାଡ଼ିଗଲା, ତୃଷ୍ଣା ଲାଗିଲା; ମାୟା ଅମର ହୋଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ହେଲା। ଏହି ମାୟା, ଯେଉଁଥିରେ ହରି ଭୁଲିଯାଏ, ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରେମ ଲାଗେ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଲାଗେ, ସେମାନେ ମାୟା ମଧ୍ୟରେ ହରିଙ୍କୁ ପାଆନ୍ତି। (୨୯)

ହରି ନିଜେ ଅମୂଲ୍ୟ; ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ। କାହାଠାରୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଯଦି ଏପରି ସତିଗୁରୁ ମିଳନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ଅନ୍ତରରୁ ଅହଂକାର ଯାଏ। ଯାହାର ଜୀବ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ରହେ; ହରି ମନରେ ଆସି ବସନ୍ତି। ହରି ନିଜେ ଅମୂଲ୍ୟ; ହେ ନାନକ, ସେମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପଲ୍ଲରେ ପାଆନ୍ତି। (୩୦)

ହରି ମୋର ପଣ୍ୟ; ମନ ବଣିକ। ହରି ମୋର ପଣ୍ୟ; ମନ ବଣିକ; ସତିଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ପଣ୍ୟ ଜଣାଗଲା। ନିତ୍ୟ ହରି-ହରି ଜପ, ହେ ମନ! ପ୍ରତିଦିନ ଲାଭ ଉପାର୍ଜନ କର। ଏହି ଧନ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ହରି ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ହରି ମୋର ପଣ୍ୟ; ମନ ବଣିକ ହେଲା। (୩୧)

ହେ ଜିଭ! ତୁ ଅନ୍ୟ ରସରେ ମଗ୍ନ ରହିଛୁ; ତୋର ତୃଷ୍ଣା ଦୂର ହେଉନାହିଁ। ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁରେ ଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରି ରସ ପାଲରେ ନ ପଡ଼େ। ହରି ରସ ପାଲରେ ପଡ଼ିଲେ ପାନ କର; ହରି ରସ ପୀତେ ପୁଣି ତୃଷ୍ଣା ଲାଗେ ନାହିଁ। ଏହି ହରି ରସ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ଯେତେବେଳେ ସତିଗୁରୁ ଆସି ମିଳନ୍ତି। ନାନକ କହନ୍ତି: ଯେତେବେଳେ ହରି ମନରେ ବସନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ସବୁ ରସ ଭୁଲିଯାଏ। (୩୨)

ହେ ମୋର ଶରୀର! ହରି ତୋମଠାରେ ଜ୍ୟୋତି ରଖିଲେ, ତେଣୁ ତୁ ଜଗତରେ ଆସିଲ। ହରି ତୋଠାରେ ଜ୍ୟୋତି ରଖିଲେ, ତେଣୁ ତୁ ଜଗତରେ ଆସିଲ। ହରି ନିଜେ ମାତା, ନିଜେ ପିତା; ଯିଏ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରି ଜଗତ ଦେଖାଇଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ବୁଝିଲା, ତେବେ ଚଳତ ହେଲା; ଚଳତ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲା। ନାନକ କହନ୍ତି: ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ରଚିତ ହେଲା; ଜ୍ୟୋତି ରଖିଲେ, ତେଣୁ ତୁ ଜଗତରେ ଆସିଲ। (୩୩)

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି ମନରେ ଆନନ୍ଦ ହେଲା। ହେ ସଖି! ହରିଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଗାଅ; ଗୃହ ଓ ମନ୍ଦିର ସୁନ୍ଦର ହୋଇଗଲା। ହେ ସଖିମାନେ! ନିତ୍ୟ ହରିଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଗାଅ; ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖ ବ୍ୟାପେ ନାହିଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଲାଗିଲେ, ଦିନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୁଏ; ନିଜ ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ଅନହତ ବାଣୀ ଗୁରୁଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଜଣାଯାଏ; ହରି ନାମ ଓ ହରି ରସ ଭୋଗ କର। ନାନକ କହନ୍ତି: ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ମିଳିଲେ, ଯିଏ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ। (୩୪)

ହେ ମୋର ଶରୀର! ଏହି ଜଗତରେ ଆସି ତୁ କ’ଣ କର୍ମ କଲ? ହେ ଶରୀର! ତୁ ଜଗତରେ ଆସି କ’ଣ କର୍ମ କଲ? ଯିଏ ତୋର ରଚନା ରଚିଲେ, ସେହି ହରିକୁ ମନରେ ବସାଇଲୁ ନାହିଁ। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ହରି ମନରେ ବସିଲେ; ପୂର୍ବ ଲିଖିତ ପାଇଲ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଏହି ଶରୀର ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ସତିଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ଚିତ୍ତ ଲଗାଇଲେ। (୩୫)

ହେ ମୋର ନେତ୍ର! ହରି ତୁମମାନଙ୍କଠାରେ ଜ୍ୟୋତି ଧରିଛନ୍ତି; ହରି ବିନା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖ ନାହିଁ। ହରି ବିନା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖ ନାହିଁ; ଦୃଷ୍ଟିରେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖ। ତୁମେ ଏହି ବିଷ ସଂସାର ଦେଖୁଛ; ଏହା ହରିଙ୍କର ରୂପ; ହରି ରୂପ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲା। ଗୁରୁଙ୍କ କୃପାରୁ ବୁଝିଲା, ଯେତେବେଳେ ଦେଖେ ଯେ ହରି ଏକ ଅଟନ୍ତି; ହରି ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଏହି ନେତ୍ର ଅନ୍ଧ ଥିଲେ; ସତିଗୁରୁଙ୍କ ମିଳନରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲା। (୩୬)

ହେ ମୋର ଶ୍ରୁତି! ତୁମ୍ଭକୁ ସତ୍ୟ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି। ସତ୍ୟ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି ଏବଂ ଶରୀରରେ ଲଗାଯାଇଛି; ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣ। ଯାହା ଶୁଣି ମନ ଓ ଶରୀର ସତେଜ ହୁଏ; ଜିଭ ରସରେ ଲୀନ ହୁଏ। ସତ୍ୟ ଅଲଖ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ; ତାହାର ଗତି କୁହାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ନାନକ କହନ୍ତି: ଅମୃତ ନାମ ଶୁଣ, ପବିତ୍ର ହୁଅ; ସତ୍ୟ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି। (୩୭)

ହେ ପ୍ରିୟ ହରି! ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରଖି ପବନର ବାଜା ବଜାଇଲ। ପବନର ବାଜା ବଜାଇଲ; ନଉ ଦ୍ୱାର ପ୍ରକଟ କଲ, ଏବଂ ଦଶମ ଦ୍ୱାର ଗୁପ୍ତ ରଖିଲ। ଗୁରୁଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରେମ ଲଗାଇ; କେତେକଙ୍କୁ ଦଶମ ଦ୍ୱାର ଦେଖାଇଲ। ସେଠାରେ ଅନେକ ରୂପ, ନାମ, ନବ ନିଧି; ତାହାର ଅନ୍ତ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ। ନାନକ କହନ୍ତି: ହେ ପ୍ରିୟ ହରି! ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରଖି ପବନର ବାଜା ବଜାଇଲ। (୩୮)

ଏହି ସତ୍ୟ ସୋହିଲା ସତ୍ୟ ଗୃହରେ ଗାଅ। ଗାଅ, ସତ୍ୟ ଗୃହରେ ସୋହିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ। ସତ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ; ଗୁରୁମୁଖି ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ବୁଝାନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ; ଯାହାକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତି, ସେ ଜନ ତାହାଙ୍କୁ ପାଏ। ନାନକ କହନ୍ତି: ସତ୍ୟ ସୋହିଲା ସତ୍ୟ ଗୃହରେ ଗାଅ। (୩୯)

ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ! ଆନନ୍ଦ ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପରବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଲେ। ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ସନ୍ତାପ ଦୂର ହେଲେ; ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣାଗଲା। ସନ୍ଥ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିଲେ। ଶୁଣିବାଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର, କହିବାଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର; ସତିଗୁରୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରହିଲେ। ନାନକ ବିନତି କରନ୍ତି: ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଲାଗିଲେ; ଅନହଦ ତୁରୀ ବାଜିଲେ। (୪୦) (୧)