श्री आनन्द साहिब (पूर्ण — ४० पौडी)
यो गुरु अमर दासद्वारा रचित पवित्र भजन हो जसले आनन्द (परम आनन्द) र परमात्मासँगको एकताको अनुभूति गराउँछ। यसले सतगुरुको महिमा र हरिनामको जप गर्ने मार्गदर्शन गर्दछ।
श्लोक
रामकली महला ३ आनंद भजन।
श्लोक 1
हे मेरी आमा, मलाई आनन्द भयो, किनकि मैले सतगुरुलाई पाएँ। सतगुरु सहजतापूर्वक प्राप्त भए, र मेरो मनमा खुशीका तार बजे। रत्नजडित राग र परिवारका अप्सराहरू शब्द गाउन आए। ती मानिसहरूले हरिको शब्द गाऊ जसले यसलाई आफ्नो मनमा बसाले। नानक भन्छन्, मलाई आनन्द भयो, मैले सतगुरुलाई पाएँ। (१)
श्लोक 2
हे मेरो मन, तिमी सधैं हरिको साथमा रहो। हे मेरो मन, हरिको साथमा रह, र सबै दुःख बिर्सनेछौ। उसले तिमीलाई स्वीकार गर्नेछ र तिम्रा सबै कार्य सफल बनाउनेछ। स्वामी सबै कुरामा समर्थ छ, त्यसैले उसलाई मनबाट किन बिर्सन्छौ? नानक भन्छन्, हे मेरो मन, सधैं हरिको साथमा रह। (२)
श्लोक 3
हे सत्य स्वामी, तिम्रो घरमा के छैन? तिम्रो घरमा सबै कुरा छ; जसलाई दिन्छौ, उसले पाउँछ। तिम्रो सदा प्रशंसा र स्तुति गर, र नामलाई मनमा बसाऊ। जसको मनमा नाम बसेको छ, उसले धेरै शब्द बजाउँछ। नानक भन्छन्, हे सत्य स्वामी, तिम्रो घरमा के छैन? (३)
श्लोक 4
सत्य नाम मेरो आधार हो। सत्य नाम मेरो आधार हो, जसले सबै भोक हटायो। शान्ति र सुख दिएर मनमा आएर बस्यो, र सबै इच्छा पूरा गर्यो। म सधैं गुरुप्रति बलिदान छु, जसले यी महानता दिए। नानक भन्छन्, हे सन्तहरू, सुन, शब्दमा प्रेम राख। सत्य नाम मेरो आधार हो। (४)
श्लोक 5
त्यो भाग्यशाली घरमा पाँच शब्द बज्छन्। भाग्यशाली घरमा शब्द बज्छन्, जहाँ कला (शक्ति) स्थापित छ। पाँच दुश्मनहरू तिम्रो वशमा छन्, र मृत्युको काँडा मारिएको छ। धुरबाट कर्मले जसलाई पाए, ती हरिको नाममा लागे। नानक भन्छन्, त्यहाँ सुख भयो, र त्यो घरमा अनहद (अनवरत) बाजा बज्छ। (५)
श्लोक 6
सत्य प्रेम बिना शरीर तुच्छ छ। प्रेम बिना तुच्छ शरीरले के गर्न सक्छ, हे दीन? तिमी बिना कोही समर्थ छैन, हे बनवारी, कृपा गर। यस बाहेक अर्को ठाउँ छैन; शब्दमा लागेर सुधारिन्छ। नानक भन्छन्, प्रेम बिना दीनले के गर्न सक्छ? (६)
श्लोक 7
सबैले आनन्द भन्छन्, तर आनन्द गुरुबाट जानिन्छ। आनन्द सधैं गुरुबाट जानिन्छ, जब प्याराले कृपा गर्छ। कृपा गरेर पाप काट्छ, र ज्ञानको अञ्जन लगाउँछ। जसको भित्रबाट मोह टुट्यो, तिनको शब्द सत्यले सजायो। नानक भन्छन्, यो आनन्द हो; आनन्द गुरुबाट जानिन्छ। (७)
श्लोक 8
हे बाबा, जसलाई तिमी दिन्छौ, त्यही जन पाउँछ। त्यो जन पाउँछ जसलाई तिमी दिन्छौ; अरूले के गर्न सक्छन्, हे दीन? कोही भ्रममा भुलेर दशैं दिशा घुम्छन्, कोही नाममा लागेर सुध्रिन्छन्। गुरुको कृपाले मन निर्मल भयो, जसलाई तिम्रो भाना मनपर्छ। नानक भन्छन्, हे प्यारा, जसलाई दिन्छौ, त्यही जन पाउँछ। (८)
श्लोक 9
हे प्यारा सन्तहरू, आऊ, अकथनीयको कथा गरौं। अकथनीयको कथा कसरी पाइन्छ? शरीर, मन, धन सबै गुरुलाई समर्पण गरेर, र हुकुम मानेर पाइन्छ। गुरुको हुकुम मान, र सत्य बाणी गाऊ। नानक भन्छन्, हे सन्तहरू, सुन, अकथनीय कथा भन। (९)
श्लोक 10
हे चञ्चल मन, चतुराईले कसैले पाएन। कसैले चतुराई पाएन, हे मेरो मन, सुन। यो मोहिनी माया हो, जसले यति भ्रममा भुलायो। माया मोहिनी उसले बनायो जसले ठगौली हाल्यो। म उसैप्रति बलिदान छु जसले मोहलाई मीठो लगायो। नानक भन्छन्, हे चञ्चल मन, चतुराईले कसैले पाएन। (१०)
श्लोक 11
हे प्यारा मन, तिमी सधैं सत्यलाई सम्झ। यो परिवार जो तिमी देख्छौ, तिम्रो साथमा जाँदैन। तिम्रो साथमा जाँदैन, त्यसैले त्यसमा किन मन लगाउँछौ? यस्तो काम कहिल्यै नगर जसको अन्तमा पछुतो हुन्छ। सतगुरुको उपदेश सुन, त्यो तिम्रो साथमा हुनेछ। नानक भन्छन्, हे प्यारा मन, तिमी सधैं सत्यलाई सम्झ। (११)
श्लोक 12
हे अगम, अगोचर, तिम्रो अन्त पाइएन। कसैले तिम्रो अन्त पाएन; तिमी आफैं आफूलाई जान्दछौ। सबै प्राणी तिम्रो खेल हुन्; कोही के भन्न सक्छ? भन्ने र हेर्ने सबै तिमी नै हौ, जसले संसार रच्यौ। नानक भन्छन्, तिमी सधैं अगम छौ, तिम्रो अन्त पाइएन। (१२)
श्लोक 13
देवता, मानव, मुनिहरू अमृत खोज्छन्, र त्यो अमृत गुरुबाट पाइन्छ। अमृत पाइयो जब गुरुले कृपा गरे, र सत्य मनमा बस्यो। सबै प्राणी तिमीले उत्पन्न गर्यौ; कोही हेर्न र छुन आए। लोभ, लालच, अहंकार समाप्त भयो, सतगुरु राम्रो लाग्यो। नानक भन्छन्, जसमाथि आफैं प्रसन्न भयो, उसले गुरुबाट अमृत पायो। (१३)
श्लोक 14
भक्तहरूको चाल निराली हुन्छ। भक्तहरूको चाल निराली हुन्छ; तिनीहरू कठिन मार्गमा हिँड्छन्। लोभ, लालच, अहंकार र तृष्णा त्याग्छन्, र धेरै बोल्दैनन्। खनिएको तरवार र पातलो भित्ताजस्तो यो मार्गमा हिँड्नुपर्छ। गुरुको कृपाले जसले आपा त्याग्यो, हरिको वासना समायो। नानक भन्छन्, भक्तहरूको चाल युगौंयुग निराली छ। (१४)
श्लोक 15
हे स्वामी, जसरी तिमी चलाउँछौ, त्यसरी चल्छु; तिम्रो गुण अरू के जानू? जसरी तिमी चलाउँछौ, त्यसरी चल्छन् जसलाई मार्गमा हाल्छौ। कृपा गरेर जसलाई नाममा लगाउँछौ, ती सधैं हरि हरिको ध्यान गर्छन्। जसलाई आफ्नो कथा सुनाउँछौ, ती गुरुद्वारमा सुख पाउँछन्। नानक भन्छन्, हे सत्य स्वामी, जस्तो भाउना छ, त्यस्तै चलाउँछौ। (१५)
श्लोक 16
यो सुन्दर शब्द सोहिला हो। सुन्दर शब्द सदा सोहिला हो, जुन सतगुरुले सुनाए। यो तिनको मनमा बस्यो जसको धुरबाट लेखिएको आयो। कोही धेरै घुम्छन् र कुरा गर्छन्, तर कुराले कसैले पाएन। नानक भन्छन्, शब्द सोहिला सतगुरुले सुनाए। (१६)
श्लोक 17
ती जन पवित्र हुन्छन् जसले हरिको ध्यान गरे। हरिको ध्यान गरेर पवित्र हुन्छन्, गुरुमुखीले ध्यान गरे। आमा, बुबा, परिवारसहित पवित्र हुन्छन्, र सबै संगति पवित्र हुन्छ। भन्ने पवित्र, सुन्ने पवित्र, ती पवित्र जसले मनमा बसाए। नानक भन्छन्, ती पवित्र हुन् जसले गुरुमुखी भएर हरि हरिको ध्यान गरे। (१७)
श्लोक 18
कर्मले सहज उत्पन्न हुँदैन, र सहज बिना शंका जाँदैन। शंका कुनै संयम वा कर्मले जाँदैन। शंकाले जीव मलिन हुन्छ; कुन संयमले धोइन्छ? मन धोऊ, शब्दमा लाग, र हरिसँग चित्त लगाऊ। नानक भन्छन्, गुरुको कृपाले सहज उत्पन्न हुन्छ, र यो शंका यसरी जान्छ। (१८)
श्लोक 19
भित्रबाट मैला, बाहिरबाट निर्मल। बाहिर निर्मल तर भित्र मैला, तिनले जन्म जुवामा हारे। यो तृष्णा ठूलो रोग लाग्यो, र मृत्युलाई मनबाट बिर्से। वेदमा उत्तम नाम छ, त्यो सुन्दैनन्, र बेतालजस्तै घुम्छन्। नानक भन्छन्, जसले सत्य त्यागे र झूठमा लागे, तिनले जन्म जुवामा हारे। (१९)
श्लोक 20
भित्रबाट निर्मल, बाहिरबाट निर्मल। बाहिर निर्मल र भित्र निर्मल, सतगुरुबाट करणी कमाए। झूठको चिन्ता पुग्दैन, मनसा सत्यमा समायो। जसले जन्मरत्न कमाए, ती राम्रा वणजारा हुन्। नानक भन्छन्, जसको मन निर्मल छ, ती सधैं गुरुको साथमा रहन्छन्। (२०)
श्लोक 21
यदि कोई शिष्य गुरुसँग सन्मुख हुन्छ। सन्मुख हुन्छ भने, कोई शिष्य प्राणले गुरुको साथमा रहन्छ। गुरुका चरण हृदयमा ध्यान गर्छ, र अन्तर आत्मामा सम्झन्छ। आपा छोडेर सधैं परायण रहन्छ, र गुरु बाहेक अरू कसैलाई जाँदैन। नानक भन्छन्, हे सन्तहरू, सुन, त्यो शिष्य सन्मुख हुन्छ। (२१)
श्लोक 22
यदि कोई गुरुबाट विमुख हुन्छ, सतगुरु बिना मुक्ति पाउँदैन। मुक्ति अरू कतै पाइँदैन; हे विवेकी, सोध। अनेक योनिमा भ्रमण गर्छ, सतगुरु बिना मुक्ति पाउँदैन। फेरि मुक्ति पाउँछ चरणमा लागेर, जब सतगुरुले शब्द सुनाउँछ। नानक भन्छन्, विचार गरेर हेर, सतगुरु बिना मुक्ति पाइँदैन। (२२)
श्लोक 23
हे सतगुरुका प्यारा शिष्यहरू, आऊ, सत्य बाणी गाऊ। गुरुको बाणी गाऊ, जो बाणीहरूमा श्रेष्ठ छ। जसमाथि कृपा र कर्म हुन्छ, हृदयमा त्यो समाउँछ। अमृत पिऊ, सधैं हरिको रंगमा रह, र सारिगपाणि (हरि) को जप गर। नानक भन्छन्, सधैं यो सत्य बाणी गाऊ। (२३)
श्लोक 24
सतगुरु बिना अरू बाणी कच्ची हुन्छ। सतगुरु बिना बाणी कच्ची हुन्छ, अरू बाणी कच्ची। भन्ने कच्चा, सुन्ने कच्चा, कच्ची नै भन्छन्। रसनाले हरि हरि गर्छन्, तर भनिएको केही जाँदैन। जसको चित्त मायाले हिरण्य भयो, ती बोल्न थाल्छन्। नानक भन्छन्, सतगुरु बिना अरू बाणी कच्ची हुन्छ। (२४)
श्लोक 25
गुरुको शब्द रत्न हो, हीरा, जसमा जडाउ हुन्छ। शब्द रत्न जसमा मन लाग्यो, त्यो समाउ भयो। शब्दसँग मन मिल्यो, सत्यले प्रेम लगायो। आफैं हीरा, आफैं रत्न; जसलाई बुझाउँछ, उसलाई दिन्छ। नानक भन्छन्, शब्द रत्न हो, हीरा, जसमा जडाउ हुन्छ। (२५)
श्लोक 26
शिव र शक्ति आफैं उत्पन्न गरेर, कर्ता आफैं हुकुम चलाउँछ। हुकुम चलाउँछ, आफैं हेर्छ, र गुरुमुखीलाई बुझाउँछ। बन्धन तोडेर मुक्त हुन्छ, शब्द मनमा बसाउँछ। गुरुमुखी जसलाई आफैं बनाउँछ, त्यो एकसँग लिव लगाउँछ। नानक भन्छन्, कर्ता आफैं हुकुम बुझाउँछ। (२६)
श्लोक 27
स्मृति र शास्त्र पुण्य-पाप विचार गर्छन्, तर तत्त्वको सार जाँदैन। गुरु बिना तत्त्वको सार जाँदैन। तीन गुणमा संसार भ्रममा सुतेको छ; सुतेर रात बित्यो। गुरुको कृपाले ती जन जाग्छन्, जसको मनमा हरि बसेको छ, र अमृत बाणी बोल्छन्। नानक भन्छन्, त्यो तत्त्व पाउँछ जसलाई अनदिन हरिको लिव लाग्छ, र जाग्रत रात बित्छ। (२७)
श्लोक 28
आमाको गर्भमा पालन गर्ने उसलाई किन मनबाट बिर्सन्छौ? किन मनबाट बिर्सन्छौ यस्तो महान दातालाई, जसले आगोमा पनि आहार पुर्याउँछ? उसलाई केहीले छुन सक्दैन, जसलाई उसले आफ्नो लिव लगाउँछ। आफ्नो लिव आफैं लगाउँछ; गुरुमुखी भएर सधैं सम्झनुपर्छ। नानक भन्छन्, यस्तो महान दातालाई किन मनबाट बिर्सन्छौ? (२८)
श्लोक 29
जस्तो गर्भमा आगो, त्यस्तै बाहिर माया। मायाको आगो सबै एउटै जस्तो; कर्ताले खेल रच्यो। जब उसलाई भाउना लाग्यो, तब जन्मियो, र परिवारलाई राम्रो लाग्यो। लिव छुट्यो, तृष्णा लाग्यो, र मायाले अमर चलायो। यो माया जसले हरिलाई बिर्साउँछ, मोह उत्पन्न गर्छ, र दोस्रो प्रेम लगाउँछ। नानक भन्छन्, गुरुको कृपाले जसको लिव लाग्यो, तिनले मायाको बीचमा पाए। (२९)
श्लोक 30
हरि आफैं अमूल्य छ; मूल्यले पाइँदैन। कसैले मूल्यले पाउन सक्दैन; मानिसहरू व्यर्थै विलाप गर्छन्। यस्तो सतगुरु भेटेमा, उसलाई शिर चढाऊ; भित्रबाट आपा जान्छ। जसको प्राण उसैमा मिल्छ, हरि मनमा आएर बस्छ। हरि आफैं अमूल्य छ; नानक, तिनको भाग्य जसले हरिलाई पल्लामा पायो। (३०)
श्लोक 31
हरि मेरो पुँजी हो, मन वणजारा हो। हरि मेरो पुँजी, मन वणजारा; सतगुरुबाट पुँजी जानियो। हरि हरिको नित्य जप, हे प्राण, दिहाडीको नाफा कमाऊ। यो धन तिनलाई मिल्यो जसलाई हरि आफैं भाए। नानक भन्छन्, हरि मेरो पुँजी हो, मन वणजारा भयो। (३१)
श्लोक 32
हे रसना, तिमी अरू रसमा रमेकी छौ, तिम्रो प्यास जाँदैन। प्यास अरू कतै जाँदैन, जबसम्म हरिको रस पल्लामा पर्दैन। हरिको रस पाएर पिऊ; फेरि तृष्णा लाग्दैन। यो हरिको रस कर्मले पाइन्छ, जब सतगुरु भेट्छ। नानक भन्छन्, अरू सबै रस बिर्सिन्छन्, जब हरि मनमा आएर बस्छ। (३२)
श्लोक 33
हे मेरो शरीर, हरिले तिमीमा ज्योति राख्यो, तब तिमी संसारमा आयौ। हरिले तिमीमा ज्योति राख्यो, तब तिमी संसारमा आयौ। हरि आफैं आमा, आफैं बुबा, जसले जीव उत्पन्न गरेर संसार देखायो। गुरुको कृपाले बुझियो, तब चल्ती भयो; चल्ती नजरमा आयो। नानक भन्छन्, सृष्टिको मूल रचियो; ज्योति राखियो, तब तिमी संसारमा आयौ। (३३)
श्लोक 34
मनमा उल्लास भयो, प्रभुको आगमन सुनेर। हे सखी, हरिको मंगल गाऊ; घर र मन्दिर बन्यो। हे सखीहरू, नित्य हरिको मंगल गाऊ; शोक र दुःख व्याप्दैन। गुरुको चरणमा लागे, दिन भाग्यशाली भए; आफ्नो पिर देखिन्छ। अनहद बाणी गुरुको शब्दले जानियो; हरिको नाम र रस भोग गर। नानक भन्छन्, प्रभु आफैं मिले, जो कारण-कारण समर्थ छ। (३४)
श्लोक 35
हे मेरो शरीर, यो संसारमा आएर तिमीले के कर्म गर्यौ? हे शरीर, तिमीले के कर्म गर्यौ जब संसारमा आयौ? जसले हरिले तिम्रो रचना रच्यो, त्यो हरि मनमा बसाएनौ। गुरुको कृपाले हरि मनमा बस्यो; पूर्वलेखिएको पायौ। नानक भन्छन्, यो शरीर स्वीकार्य भयो, जसले सतगुरुसँग चित्त लगायो। (३५)
श्लोक 36
हे मेरा आँखाहरू, हरिले तिमीमा ज्योति धारण गरे; हरि बिना अरू केही नदेख। हरि बिना अरू केही नदेख; नजरले हरिलाई निहाल। यो विष संसार जो तिमी देख्छौ, यो हरिकै रूप हो; हरिको रूप नजरमा आयो। गुरुको कृपाले बुझियो, जब देख्छु, हरि एक मात्र छ; हरि बिना अरू कोही छैन। नानक भन्छन्, यी आँखा अन्धा थिए; सतगुरु भेटेपछि दिव्य दृष्टि भयो। (३६)
श्लोक 37
हे मेरा कानहरू, तिमी सत्य सुन्न पठाइयौ। सत्य सुन्न पठाइयौ, शरीरमा लगाइयौ; सत्य बाणी सुन। जसले सुनेपछि मन र शरीर हरियो भयो, र रसना रसमा समायो। सत्य अलख र विडानी छ; उसको गति भन्न सकिँदैन। नानक भन्छन्, अमृत नाम सुन, पवित्र होऊ; तिमी सत्य सुन्न पठाइयौ। (३७)
श्लोक 38
हरि जीवले गुफाभित्र राखेर वायुको बाजा बजायो। वायुको बाजा बजायो; नौ द्वार प्रकट गरे, दशौं गुप्त राख्यो। गुरुद्वारमा प्रेम लगाएर, केहीलाई दशौं द्वार देखायो। त्यहाँ अनेक रूप, नौ निधि; उसको अन्त पाइँदैन। नानक भन्छन्, हरि प्याराले जीवलाई गुफाभित्र राखेर वायुको बाजा बजायो। (३८)
श्लोक 39
यो सत्य सोहिला सत्य घरमा गाऊ। सत्य घरमा सोहिला गाऊ, जहाँ सधैं सत्यको ध्यान गरिन्छ। सत्यको ध्यान गर्छौ जब तिमीलाई भाउना लाग्छ; गुरुमुखी जसलाई बुझाउँछौ। यो सत्य सबैको खसम हो; जसलाई बख्शिस गर्छौ, त्यो जन पाउँछ। नानक भन्छन्, सत्य सोहिला सत्य घरमा गाइन्छ। (३९)
श्लोक 40
हे महाभागीहरू, आनन्द सुन; सबै मनोरथ पूरा भए। परब्रह्म प्रभु पाइयो; सबै चिन्ता हटे। दुःख, रोग, सन्ताप हटे; सत्य बाणी सुनियो। सन्त र सज्जन हर्षित भए; पूर्ण गुरुबाट जानियो। सुन्ने पवित्र, भन्ने पवित्र; सतगुरु सर्वव्यापी रहे। नानक विनम्रतापूर्वक भन्छन्, गुरुको चरणमा लागे; अनहद तुरी बजे। (४०) (१)
श्लोक 41
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो रचना सिख धर्मको पवित्र ग्रन्थ गुरु ग्रन्थ साहिबमा सङ्कलित छ। यसलाई तेस्रो सिख गुरु, गुरु अमर दासले रचना गरेको मानिन्छ। यो विशेष गरी सिख विवाह (आनन्द कारज) र अन्य हर्षोल्लासका कार्यक्रमहरूमा गाइन्छ। यसको नाम आनन्द (आनन्द) बाट राखिएको हो र यसले भक्ति, गुरुको शरण र नामको महिमाको वर्णन गर्दछ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
लेखक
यो रचना सिख धर्मका तेस्रो गुरु, गुरु अमर दास (1479-1574) द्वारा रचित हो। यो गुरु ग्रन्थ साहिबको पृष्ठ 917-922 मा अंकित छ र सिख धर्मको सबैभन्दा पवित्र तथा महत्त्वपूर्ण भजनमध्ये एक मानिन्छ।
संरचना
'आनन्द साहिब'मा 40 पद छन्, प्रत्येक पद 'कहै नानकु...' (नानक भन्छन्) भन्ने रेफ्रेनले समाप्त हुन्छ। यो राग रामकलीमा गाइन्छ, जुन एक गम्भीर र ध्यान-उत्तेजक राग हो, जुन धार्मिक समारोहहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
प्रयोग
सिख विवाह (आनन्द कारज) को समयमा यसको पहिलो पाँच पद वा सम्पूर्ण भजन गाइन्छ। साथै, सिख धर्मका प्रमुख उत्सवहरू, भक्ति सभाहरू, र खुसीका अवसरहरूमा पनि यो पढिने परम्परा छ।
केन्द्रिय विषय
यस भजनले 'आनन्द' (परम् आनन्द) को अवधारणालाई केन्द्रित गर्दछ, जुन सतगुरु (सच्चा गुरु) को प्राप्ति र नाम (ईश्वरको नाम) को जपबाट प्राप्त हुन्छ। यसले माया, अहंकार, र द्वैत भावबाट मुक्त हुनुपर्ने सन्देश दिन्छ।
विशेष शब्दावली
यसमा 'पंच शब्द' (पाँच ध्वनिहरू, पद ५) र 'दसवाँ द्वार' (दशौँ ढोका, पद ३८) को उल्लेख छ। 'पंच शब्द'ले आध्यात्मिक चेतनाको पाँच तहलाई, र 'दसवाँ द्वार'ले भौतिक जगतभन्दा परको चेतनाको द्वारलाई जनाउँछ।
