जपुजी साहिब

एक सर्वव्यापी परमात्मा छन्, उनको नाम सत्य हो। उनी कर्ता पुरुष हुन्, निर्भय र निर्वैर हुन्। उनको मूर्ति अकाल (अविनाशी) छ, उनी जन्मरहित र स्वयंभू छन्। गुरुको कृपाबाट उनको प्राप्ति हुन्छ। उनको जप गर। आदिमा उनी सत्य थिए, युगौंदेखि सत्य छन्, अहिले पनि सत्य छन्, हे नानक, सधैंभरि सत्य रहनेछन्।

सोचविचारले शुद्धि हुँदैन, लाखौं पटक सोचे पनि। मौनले चुप रहन सकिँदैन, तारको समान लयमा लिन बसे पनि। भोकले भोक मेटिँदैन, संसारको भारी बोके पनि। हजारौं लाखौं चतुराइहरू भए पनि एउटा पनि साथ दिँदैन। कसरी सत्यवान भइन्छ? कसरी झूटको पर्दा च्यातिन्छ? हे नानक, प्रभुको हुकुम र रजाइमा चल्नु नै लेखिएको छ।

हुकुमद्वारा आकारहरू उत्पन्न हुन्छन्, हुकुम भनेर भन्न सकिँदैन। हुकुमद्वारा जीवहरू उत्पन्न हुन्छन्, हुकुमद्वारा वडिआई (महिमा) मिल्छ। हुकुमद्वारा उच्च र नीच हुन्छन्, हुकुमले नै दुःखसुख लेखिएर पाइन्छ। कसैलाई हुकुमद्वारा कृपा प्राप्त हुन्छ, कसैलाई हुकुमद्वारा सधैं भट्काइन्छ। सबै हुकुमभित्र छन्, हुकुमबाहिर कोही छैन। हे नानक, जसले हुकुम बुझ्छ, उसले अहंकारको कुरा गर्दैन।

कोही गाउँछ कि बल कसैसँग छ भनेर। कोही दानको गाउँछ, निसानी (चिन्ह) जानेर। कोही गुण र महिमाको गाउँछ। कोही विद्या र कठिन विचारको गाउँछ। कोही गाउँछ कि शरीर सजाएर माटो बनाउँछ। कोही गाउँछ कि जीवलाई लिएर फेरि देह दिन्छ। कोही गाउँछ कि उनी टाढा देखिन्छन्। कोही गाउँछ कि उनी सामुन्ने विद्यमान छन्। कथनको कथा कहिल्यै समाप्त हुँदैन। करोडौं करोडौंले कथन गरेर थाक्दैनन्। दिनेवाला दिइरहन्छ, लिनेवालाहरू थाक्छन्। युगौंयुगसम्म खानेहरू खाइरहन्छन्। हुकुमद्वारा उनी मार्ग चलाउँछन्। हे नानक, उनी परवाहरहित भएर विकसित हुन्छन्।

सत्य स्वामी, सत्य नाम, अपार प्रेमले भनिन्छ। सबैले माग्छन् – देऊ, देऊ, दाताले दान गर्छ। फेरि अगाडि के राखौं, जसले दरबार दर्शन गराओस्? मुखले के बोलौं, जसलाई सुनेर उनी प्रेम धारण गरून्? अमृत वेलामा सत्य नाम र महिमाको विचार गर्नुपर्छ। कर्मले वस्त्र आउँछ, कृपाले मोक्षको द्वार मिल्छ। हे नानक, यसरी नै जान्नुपर्छ कि सबै उनी आफैं सत्यवान् छन्।

उनलाई स्थापना गर्न सकिँदैन, निर्माण गर्न सकिँदैन। उनी आफैं निरंजन (निर्मल) छन्। जसले सेवा गर्यो, उसले सम्मान पायो। हे नानक, गुणको निधानको गान गर्नुपर्छ। गाउनुपर्छ, सुन्नुपर्छ, मनमा प्रेम राख्नुपर्छ। दुःख टाढा हटेर सुख घरमा आउँछ। गुरुको मुखबाट नाद छ, गुरुको मुखबाट वेद छ, गुरुमै सबै व्याप्त छ। गुरु नै शिव हुन्, गुरु नै गोरख हुन्, गुरु नै ब्रह्मा हुन्, गुरु नै पार्वती माता हुन्। यदि म जान्न सकूँ भने भन्न सक्दिन, किनभने कथनको विधि नै अनकहनीय छ। हे गुरु, मलाई एउटा उपदेश देऊ – सबै जीवहरूको दाता एकै हुन्, उनी मबाट कहिल्यै विस्मृत नहोऊन्।

तीर्थमा स्नान गरूँ, तर यदि उनलाई प्रिय हो भने मात्र; उनको भाना बिना स्नानको के अर्थ? जति सृष्टि उनले रचेका छन्, म देख्छु – कर्म बिना के प्राप्त हुन्छ? मनभित्र रत्न, जवाहर र माणिक्य छन्, यदि गुरुको एक शिक्षा सुनियो भने। हे गुरु, मलाई एउटा उपदेश देऊ – सबै जीवहरूको दाता एकै हुन्, उनी मबाट कहिल्यै विस्मृत नहोऊन्।

यदि चार युगको आयु होस्, दश गुणा बढी होस्, नव खण्डमा चिनियोस् र सबै उसको पछि लागून्। राम्रो नाम राखेर संसारमा यश र कीर्ति कमाओस्। तर यदि उसलाई प्रभुको नजर परेन भने, कसैले उसको बाटो सोध्दैन। कीराहरूमा कीरा बनाएर दोषीमाथि दोष लगाउँछ। हे नानक, उनी निर्गुणलाई गुण दिने र गुणवान्हरूलाई गुण बढाउने हुन्। उनीजस्तो कोही देखिँदैन जसले उनलाई गुण दिन सकोस्।

सुन्नाले सिद्ध, पीर, सुर र नाथ प्राप्त हुन्छन्। सुन्नाले पृथ्वी, धवल (धर्म बैल) र आकाश प्राप्त हुन्छन्। सुन्नाले द्वीप, लोक र पाताल प्राप्त हुन्छन्। सुन्नाले कालले छुन सक्दैन। हे नानक, भक्तहरूको सदा आनन्द रहन्छ। सुन्नाले दुःख र पापको नाश हुन्छ।

सुन्नाले शिव, ब्रह्मा र इन्द्र प्राप्त हुन्छन्। सुन्नाले निन्दित पनि मुखले प्रशंसित हुन्छ। सुन्नाले योगको युक्ति र शरीरको भेद बुझिन्छ। सुन्नाले शास्त्र, स्मृति र वेद प्राप्त हुन्छन्। हे नानक, भक्तहरूको सदा आनन्द रहन्छ। सुन्नाले दुःख र पापको नाश हुन्छ।

सुन्नाले सत्य, सन्तोष र ज्ञान प्राप्त हुन्छ। सुन्नाले अठासी तीर्थको स्नान फल मिल्छ। सुन्नाले पढ्दै पढ्दै सम्मान पाइन्छ। सुन्नाले सहज रूपमा ध्यान लाग्छ। हे नानक, भक्तहरूको सदा आनन्द रहन्छ। सुन्नाले दुःख र पापको नाश हुन्छ।

सुन्नाले गुणहरूको गहिरो किनारा प्राप्त हुन्छ। सुन्नाले शेख, पीर र बादशाह प्राप्त हुन्छन्। सुन्नाले अन्धाहरूले बाटो पाउँछन्। सुन्नाले अगम्य (असाध्य) वस्तु हातमा आउँछ। हे नानक, भक्तहरूको सदा आनन्द रहन्छ। सुन्नाले दुःख र पापको नाश हुन्छ।

विश्वास गर्नेहरूको अवस्था भन्न सकिँदैन। यदि कसैले भन्यो भने पछि पछुताउँछ। कागज, कलम र लेख्ने पनि छैन (त्यसको लेखा लेख्न)। विश्वास गर्नेहरू बसेर विचार गर्छन्। यस्तो निरंजन नाम छ। यदि कसैले मनमा (उसलाई) जान्न सके भने।

विश्वास गर्नाले मनमा सुरति र बुद्धि हुन्छ। विश्वास गर्नाले सम्पूर्ण भुवनको सुध (जानकारी) हुन्छ। विश्वास गर्नाले मुखमा चोट लाग्दैन। विश्वास गर्नाले यमको साथमा जानु पर्दैन। यस्तो निरंजन नाम छ। यदि कसैले मनमा उसलाई जान्न सके भने।

विश्वास गर्नाले बाटोमा कुनै अवरोध आउँदैन। विश्वास गर्नाले सम्मानका साथ प्रत्यक्ष जान्छ। विश्वास गर्नाले गलत पन्थमा हिँडिँदैन। विश्वास गर्नाले धर्मसँग नाता जोडिन्छ। यस्तो निरंजन नाम छ। यदि कसैले मनमा उसलाई जान्न सके भने।

विश्वास गर्नाले मोक्षको द्वार प्राप्त हुन्छ। विश्वास गर्नाले परिवारको उद्धार हुन्छ। विश्वास गर्नाले आफू तर्छ र गुरुका शिष्यहरूलाई पार गराउँछ। हे नानक, विश्वास गर्नाले भिख माग्न भट्कनु पर्दैन। यस्तो निरंजन नाम छ। यदि कसैले मनमा उसलाई जान्न सके भने।

पाँच जना स्वीकृत छन्, पाँच नै प्रधान छन्। पाँच जनाले प्रभुको दरबारमा सम्मान पाउँछन्। पाँच जना राजाको द्वारमा सुशोभित हुन्छन्। पाँच जनाको गुरु एकै ध्यान हो। यदि कसैले भन्यो र विचार गर्यो भने कर्ताको करणको कुनै सुमार (गणना) छैन। धर्म बैल हो, दयाको पुत्र हो। सन्तोषले संसारलाई सूत्रमा बाँधेर राखेको छ। यदि कसैले बुझ्यो भने सत्यवान् हुन्छ। धवल (बैल) माथि कति भार छ! पृथ्वीभन्दा तल अर्को, त्यसभन्दा तल अर्को, अर्को। त्यसको भार तल कुन बलले धानिरहेको छ? जीव, जाति, रङ र नामहरू – सबैको लेखा लेख्दा कलम डुब्यो। यो लेखा लेखेर कोही जान्दछ? लेखिएको लेखा कति धेरै होला! कति बल, कति सुन्दर रूप! कति दान, कसले यसको पार पाउँला? उनले एकै कवाउ (आदेश) ले सृष्टि फैलायो। त्यसबाट लाखौं नदीहरू बने। कुदरत के हो, के विचार गरूँ? म उनको एक पटक पनि बलिहार जान सक्दिन। जो तपाईंलाई प्रिय छ, त्यही भलो कार्य हो। हे निरंकार, तपाईं सदा सलामत रहनुहोस्।

असंख्य जप, असंख्य प्रेम। असंख्य पूजा, असंख्य तप र ताप। असंख्य ग्रन्थ, मुखले वेद पाठ। असंख्य योगी जो मनमा उदास रहन्छन्। असंख्य भक्त, गुण, ज्ञान र विचार। असंख्य सती (सत्यवती) र असंख्य दाता। असंख्य वीर जो मुखले फलाम खान्छन् (युद्धमा अतुलनीय)। असंख्य मौनव्रती जो तारमा लिव लगाएर बस्छन्। कुदरत के हो, के विचार गरूँ? म उनको एक पटक पनि बलिहार जान सक्दिन। जो तपाईंलाई प्रिय छ, त्यही भलो कार्य हो। हे निरंकार, तपाईं सदा सलामत रहनुहोस्।

असंख्य मूर्ख, घोर अन्धाहरू छन्। असंख्य चोर र हरामखोरहरू छन्। असंख्य जो बल प्रयोग गरेर (मानिसहरूलाई) मारेर जान्छन्। असंख्य गलकाटे (हत्यारा) जो हत्या गर्छन्। असंख्य पापीहरू पाप गरेर जान्छन्। असंख्य झूठाहरू झूठमै भट्किन्छन्। असंख्य म्लेच्छ (अपवित्र) जो मल खाएर जीवन बिताउँछन्। असंख्य निन्दकहरूले टाउकोमा (पापको) भारी बोक्छन्। हे नानक, नीचले यो विचार भन्दछ। कुदरत के हो, के विचार गरूँ? म उनको एक पटक पनि बलिहार जान सक्दिन। जो तपाईंलाई प्रिय छ, त्यही भलो कार्य हो। हे निरंकार, तपाईं सदा सलामत रहनुहोस्।

असंख्य नाम, असंख्य स्थान। अगम्य अगम्य असंख्य लोकहरू। असंख्य मानिसहरू भन्छन्, तर टाउकोमा (बोझ) भारी हुन्छ। अक्षरले नाम, अक्षरले प्रशंसा। अक्षरले ज्ञान, गीत, गुणको गहिराइ। अक्षरले लेखन, बोलन र वाणी। अक्षरभन्दा माथि संयोगको वर्णन गरिन्छ। जसले यी अक्षरहरू लेखे, उनको टाउकोमा (शक्ति) छ। जसरी उनले आदेश गरे, त्यसरी नै पाउँछन्। जति कृति भयो, त्यति नै नाम भयो। नाम बिना कुनै स्थान छैन। कुदरत के हो, के विचार गरूँ? म उनको एक पटक पनि बलिहार जान सक्दिन। जो तपाईंलाई प्रिय छ, त्यही भलो कार्य हो। हे निरंकार, तपाईं सदा सलामत रहनुहोस्।

जब हात, खुट्टा र शरीर मैलो हुन्छ, पानीले धुँदा माटो (मैल) उत्रिन्छ। लुगा मूत्रले अपवित्र हुन्छ, साबुन दिएर त्यसलाई धोइन्छ। जब मत (बुद्धि) पापको संगतले मैलिन्छ, त्यो नामको रङ्ग (प्रेम) ले धोइन्छ। पुण्य र पाप भन्ने केवल भनाइ होइन; गरेका कर्महरू लेखेर साथमा लैजानुपर्छ। जसरी रोप्छ त्यसरी नै खान्छ। हे नानक, हुकुमद्वारा आउने-जाने हुन्छ।

तीर्थ, तप, दया, दान – यदि कसैलाई तिलको बराबर पनि सम्मान मिल्छ (त्यो भगवानको कृपा हो)। सुन्ने, मान्ने र मनमा प्रेम गर्ने यही नै हो। मनभित्रकै तीर्थमा स्नान गर्नु (शुद्धि) साँचो स्नान हो। हे प्रभु, सबै गुण तपाईंका हुन्, मसँग कुनै गुण छैन। गुण बिना भक्ति हुँदैन। ब्रह्माको वाणी आदिगत सुअस्ति (कल्याणकारी) छ। सत्य सुन्दर छ, मनमा सदा चाउ हुन्छ। कुन बेला, कुन वखत, कुन तिथि, कुन वार थियो? कुन ऋतु, कुन महिना थियो जब सृष्टि रचियो? पण्डितहरूले पुराण पढेर पनि त्यो बेला पाएनन्। कादीहरूले कुरानको लेखा लेखेर पनि त्यो वखत पाएनन्। तिथि र वार योगीहरूले जानेनन्, ऋतु र महिना कसैले जानेनन्। कर्ताले सृष्टि सजाउँदा त्यो उनी आफैंले जान्थे। कसरी भनूँ, कसरी प्रशंसा गरूँ, कसरी वर्णन गरूँ, कसरी जानूँ? हे नानक, सबै भन्छन्, एकले अर्कोभन्दा चतुर भएर। महान् स्वामी, महान् नाम, उनकै कृतबाट सबै हुन्छ। हे नानक, यदि कसैले आफूलाई आफैं जान्ने दाबी गर्छ भने अगाडि जाँदा त्यो सोभा पाउँदैन।

पातालका पाताल लाखौं, आकाशका आकाश लाखौं। अन्त्य खोज्दा खोज्दा वेदहरू थाके, तर एउटै कुरा भन्छन्। कतेब (धर्मग्रन्थ) हरूमा अठार हजार ब्रह्माण्ड भनिएका छन्, तर मूल तत्व एकै छ। यदि लेखा हुन्थ्यो भने लेखिन्थ्यो, तर लेखाको पनि नाश हुन्छ। हे नानक, उनलाई महान् भन्नुपर्छ; उनी आफैंले आफूलाई जान्नेछन्।

प्रशंसा गर्दा गर्दा यति सुरति पाइएन। नदीहरू र खोलाहरू समुद्रमा बग्छन्, तर समुद्रलाई जान्दैनन्। समुद्र, शाह, सुल्तान, घर, धन सम्पत्ति – यी सबै कीराको बराबर पनि हुँदैनन्, यदि उनी मनबाट विस्मृत भए भने।

उनको महिमाको अन्त्य छैन, भन्नेको अन्त्य छैन। करणको अन्त्य छैन, देनेको अन्त्य छैन। देख्ने र सुन्नेको अन्त्य छैन। के मनको मन्त्रले पनि उनको अन्त्य जान्न सकिँदैन। रचिएको आकारको अन्त्य जान्न सकिँदैन। पारावारको अन्त्य जान्न सकिँदैन। अन्त्य खोज्न धेरैले विलाप गर्छन्, तर उनका अन्त्य पाउन सकिँदैन। यो अन्त्य कसैले जान्दैन। जति भनियो उति बढी हुन्छ। महान् स्वामी, उच्च स्थान। उच्चभन्दा माथि उच्च नाम। कोही यत्रो उच्च होस् भने उसले नै उच्चको ज्ञान पाउँछ। जति उनी आफैंले आफूलाई जान्दछन्, उति नै। हे नानक, उनको दृष्टि र कृपाले नै दान मिल्छ।

धेरै कृपाहरू लेख्न सकिँदैन। महान् दाता, उनलाई तिलको पनि लोभ छैन। कति असीम वीर माग्छन्। कति यति धेरै छन् कि गणना र विचार गर्न सकिँदैन। कति विकारमा खपत भएर नष्ट हुन्छन्। कति लिएर फेरि अस्वीकार गर्छन्। कति मूर्खहरू खाइरहन्छन्। कति सधैं दुःख र भोकले मारिन्छन्। हे दातार, यी पनि तपाईंका दान हुन्। बन्दीगृहबाट छुटकारा उनको भाणे (इच्छा) ले हुन्छ। अरू केही कसैले भन्न सक्दैन। यदि कसैले नखाएको दाबी गर्छ भने, उसले जान्दछ कि उसले कति खायो। उनी आफैं जान्दछन्, आफैं दिन्छन्। यो कुरा थोरै थोरै भन्छन्। जसलाई उनले कृपा गरे, उसले नै प्रशंसा गर्छ। हे नानक, उनी पातसाहका पातसाह हुन्।

अनमोल गुण, अनमोल व्यापार। अनमोल व्यापारी, अनमोल भण्डार। अनमोल आउँछन्, अनमोल लिएर जान्छन्। अनमोल प्रेम, अनमोल लीनता। अनमोल धर्म, अनमोल न्यायालय। अनमोल तुला, अनमोल परवाना। अनमोल बख्शीश, अनमोल निशानी। अनमोल कर्म, अनमोल हुकुम। अनमोलभन्दा अनमोल, बताउन सकिँदैन। भनाभन गर्दै प्रेममा लीन रहन्छन्। वेद, पाठ र पुराण बोल्छन्। पढेर विद्वानहरू व्याख्या गर्छन्। ब्रह्मा बोल्छन्, इन्द्र बोल्छन्। गोपी र गोविन्द बोल्छन्। शिव बोल्छन्, सिद्ध बोल्छन्। कति बुद्धहरू बनाइएका बोल्छन्। दानव बोल्छन्, देव बोल्छन्। सुर, नर, मुनि र सेवक जन बोल्छन्। कति बोलेर बोल्न थाक्छन्। कति भनी-भनी उठेर जान्छन्। यति धेरै बनाएर अझै बनाउँछन्। तब पनि थोरैले मात्र बोल्न सक्छन्। जति उनको भावना, त्यति नै हुन्छ। हे नानक, सत्य उनलाई नै जान्दछन्। यदि कसैले बोली बिगारेर भन्छ भने त्यो सबै मूर्खको शिरमा मूर्ख लेखिन्छ।

त्यो द्वार कस्तो हो, त्यो घर कस्तो हो, जहाँ बसेर सबैको सम्हाल गर्नुहुन्छ? त्यहाँ अनेक असंख्य नाद बज्छन्, कति बजाउनेहरू छन्। कति राग र रागिनीहरूका कथन हुन्छन्, कति गाउनेहरू छन्। वायु, पानी र आगो तपाईंलाई गाउँछन्; द्वारमा धर्मराज समेत गाउँछन्। चित्र र गुप्त (लेखकहरू) लेखेर जानेर धर्म विचार गर्दै गाउँछन्। शिव, ब्रह्मा र देवी, जो सधैं सुसज्जित सुन्दर छन्, गाउँछन्। इन्द्र सिंहासनमा बसेर देवताहरूसँग द्वारमा गाउँछन्। सिद्धहरू समाधिमा गाउँछन्, साधुहरू विचारमा गाउँछन्। जति, सती, सन्तोखी र वीर योद्धाहरू गाउँछन्। पण्डितहरू वेदहरू पढ्दै युगयुग व्याख्या गर्दै गाउँछन्। मोहिनीहरूले मन मोह्ने, स्वर्ग, माछ र पातालमा गाउँछन्। तपाईंद्वारा रचिएका रत्नहरू अठासी तीर्थसहित गाउँछन्। महाबलशाली वीर र सूरहरू गाउँछन्, चार खाणीहरू गाउँछन्। खण्ड, मण्डल र ब्रह्माण्डहरू, जसलाई रचेर धारण गरेका छन्, गाउँछन्। ती नै तपाईंलाई गाउँछन् जो तपाईंलाई प्रिय छन्; तिनै रसपूर्ण भक्तहरू तपाईंको प्रेममा रङ्गिएका छन्। अरू कति गाउँछन्, ती मलाई चित्तमा आउँदैनन् – हे नानक, के विचार गरूँ? उनी नै सदा सत्य स्वामी हुन्; सत्य छ उनको नाम। उनी अहिले पनि छन्, सधैं हुनेछन्; कहिल्यै जाने छैनन्। उनले नै यो रचना रचेका हुन्। रङ्ग-रङ्गका अनेक भाँती र जिन्स (प्राणीहरू) बनाएर माया रचे। रचेर आफ्नो कृतलाई हेर्छन्, उनको वडिआई यस्तो छ। जो उनलाई प्रिय हुन्छ, त्यही गर्छन्; उनको हुकुम टार्न सकिँदैन। हे नानक, उनी पातसाह र पातसाहको स्वामी हुन्; सबै उनकै रजाइमा रहन्छ।

सन्तोषलाई मुद्रा (कानको गहना), विनम्रतालाई झोली र पट (चीर) बनाउनुहोस्; ध्यानको भस्मलाई शरीरमा लगाउनुहोस्। काललाई (मृत्युको स्मरणलाई) कुवारी देहको काँसो बनाउनुहोस्, र विश्वासलाई योगीको डण्डा बनाउनुहोस्। यो नै सबै जमातको सच्चा पन्थ हो; मनलाई जिते संसार जितिन्छ। उनैलाई प्रणाम, उनैलाई प्रणाम। उनी आदि, निर्लेप, अनादि, अनाहत (अविनाशी) हुन्; युगौं युगसम्म उनी एकै रूप हुन्।

ज्ञानलाई भोजन, दयालाई भण्डार बनाउनुहोस्; हरेक घटमा नाद बज्दैछ। उनी आफैं नाथ हुन्, सबै उनकै नाथी (वश) मा छन्; ऋद्धि-सिद्धि अरूका लागि स्वाद हुन्। संयोग र वियोग दुई कार्य चलाउँछन्; लेखिएको भाग्यले नै यी आउँछन्। उनैलाई प्रणाम, उनैलाई प्रणाम। उनी आदि, निर्लेप, अनादि, अनाहत हुन्; युगौं युगसम्म उनी एकै रूप हुन्।

एक मायाले युक्ति (संयोग) बाट जन्म गरिन्; तिनी तीन चेला स्वीकृत भए। एक संसारको रचयिता भयो, एक भण्डारी भयो, एक न्यायाधीशको आसनमा बस्यो। जसरी उनलाई प्रिय हुन्छ, त्यसरी नै चलाउँछन्; जसरी हुकुम हुन्छ, त्यसरी। उनी देख्छन्, तर तिनीहरूले उनलाई देख्दैनन् – यो धेरै अचम्मको कुरा हो। उनैलाई प्रणाम, उनैलाई प्रणाम। उनी आदि, निर्लेप, अनादि, अनाहत हुन्; युगौं युगसम्म उनी एकै रूप हुन्।

हरेक लोकमा उनको आसन छ, हरेक लोकमा भण्डार छ। जे-जति पाइयो, त्यो सबै उनैबाट एक (बेर) मा भयो। सिर्जनहारले सृष्टि गरेर हेर्छन्। हे नानक, सत्यको कार्य सत्य नै हुन्छ। उनैलाई प्रणाम, उनैलाई प्रणाम। उनी आदि, निर्लेप, अनादि, अनाहत हुन्; युगौं युगसम्म उनी एकै रूप हुन्।

एक जिब्रो लाख भएर होस्, लाख हुँदै बीस लाख होस्। लाख-लाख पटक दोहोर्याएर जगदीशको एक नाम भनियोस्। यस बाटोमा सम्मानको सिँढी चढेर एक्किस (सर्वोच्च) हुन्छ। आकाशका (प्रभुका) कुरा सुनेर कीराहरू पनि रीस (इच्छा) लिन्छन्। हे नानक, नजर (कृपा) ले प्राप्त हुन्छ; झूठाको झूठै ठेस हो।

भन्ने शक्ति छैन, चुप रहने शक्ति छैन। माग्ने शक्ति छैन, दिने शक्ति छैन। जीवनको शक्ति छैन, मरणको शक्ति छैन। राज्य, धन र मनको सोर (अशान्ति) माथि शक्ति छैन। सुरति, ज्ञान र विचारमाथि शक्ति छैन। संसारबाट छुट्ने कुनै युक्तिमा शक्ति छैन। जसको हातमा शक्ति छ, उनले नै गरेर हेर्छन्। हे नानक, कोही उच्च वा कोही नीच छैन (सबै उनकै अधीनमा छन्)।

रात, ऋतु, तिथि र वारहरू। वायु, पानी, अग्नि र पाताल। ती सबैमा पृथ्वी राखेर धर्मशाला (कर्मभूमि) बनाए। त्यसभित्र जीवहरूका युक्ति र रङ्गहरू छन्। तिनका नाम अनेक र अनन्त छन्। कर्म-कर्मले नै न्याय विचार हुन्छ। सत्य उनी आफैं हुन्, सत्य उनको दरबार हो। त्यहाँ पाँच जना स्वीकृत सुशोभित हुन्छन्। नजर र कर्मले नै निशानी प्राप्त हुन्छ। त्यहाँ काँचो र पाका (राम्रा-नराम्रा)को फल पाइन्छ। हे नानक, जाँदा त्यहाँको स्थिति देखिन्छ।

धर्म खण्डको यही धर्म हो। ज्ञान खण्डको कर्म बताउनुहोस्। कति वायु, पानी, अग्नि, कति कृष्ण र महेश छन्। कति ब्रह्माहरूले रूप, रङ्ग र वेश घडाउँछन्। कति कर्मभूमिहरू, कति मेरुहरू, कति ध्रुवहरू उपदेश दिन्छन्। कति इन्द्र, चन्द्र, सूर्य, कति मण्डल र देशहरू छन्। कति सिद्ध, बुद्ध, नाथ, कति देवीहरूका वेश छन्। कति देव, दानव, मुनि, कति समुद्रका रत्नहरू छन्। कति खाणी, कति भाषा, कति राजाहरूका श्रेणी छन्। कति सुरति र सेवकहरू छन् – हे नानक, अन्त्य छैन, अन्त्य छैन।

ज्ञान खण्डमा ज्ञान प्रचण्ड छ। त्यहाँ नाद, विनोद, करोडौं आनन्द छन्। सरम (विनम्रता) खण्डको वाणी रूप हो। त्यहाँ धेरै अनुपम घडाइ घडिन्छ। ती कुराहरू कथन गर्न सकिँदैन। यदि कसैले भन्यो भने पछि पछुताउँछ। त्यहाँ सुरति, मति, मन र बुद्धि घडिन्छन्। त्यहाँ सूरहरू र सिद्धहरूको सुध (शुद्ध ज्ञान) घडिन्छ।

कर्म खण्डको वाणीमा बल (शक्ति) छ। त्यहाँ अर्को कुनै (विकार) छैन। त्यहाँ महाबली वीर र सूरहरू छन्। तिनीहरूमा राम पूर्ण रूपले बास गर्छन्। त्यहाँ सीता र सीताको महिमा छ; तिनका रूप कथन गर्न सकिँदैन। तिनीहरू मर्दैनन्, न त धोखा खान्छन् – जसको मनमा राम बस्छन्। त्यहाँ भक्तहरू कति लोकमा बस्छन्; सच्चा मनले आनन्द गर्छन्। सच खण्डमा निरंकार बास गर्छन्। सृष्टि गरेर दयालु दृष्टिले हेर्छन्। त्यहाँ खण्ड, मण्डल र ब्रह्माण्डहरू छन्। यदि कसैले बताउन खोजे पनि अन्त्य छैन, अन्त्य छैन। त्यहाँ लोक-लोकमा आकार छन्। जसरी हुकुम छ, त्यसरी नै कार्य हुन्छ। उनी हेर्छन्, विचार गरेर प्रसन्न हुन्छन्। हे नानक, यो कथा वर्णन गर्नु अति कठिन (कडा) छ।

संयमलाई भट्टी, धैर्यलाई सुनार बनाउनुहोस्। मतिलाई अहरन (औजार) र वेदलाई हतियार बनाउनुहोस्। भयलाई धौंकनी बनाएर तपको आगो झोक्नुहोस्। भाउ (प्रेम) लाई कडाही बनाएर त्यसमा अमृत घोल्नुहोस्। सच्ची टकसालमा शब्द घड्नुहोस्। जसलाई नजर र कर्म प्राप्त हुन्छ, तिनैले यो काम गर्छन्। हे नानक, नजरले नै निहाल (दर्शन) हुन्छ।

वायु गुरु हो, पानी पिता, पृथ्वी महान् माता। दिवस र रात दुई दाई-धाई हुन्, जसमा सम्पूर्ण जगत् खेल्छ। राम्रा र नराम्रा कर्महरू धर्मराजको सामु जाँच हुन्छ। आ-आफ्ना कर्मले कोही नजिक, कोही टाढा हुन्छन्। जसले नामको ध्यान गरे, उनीहरूले साँचो श्रमको कमाइ गरेर गए। हे नानक, तिनका मुख उज्ज्वल हुन्छन्, र धेरै (अरू पनि) उनीहरूसँग छुटकारा पाउँछन्।