जपजी साहिब
जपजी साहिब हा शीख धर्माचा मूलभूत प्रार्थनागीत आहे जो एका परमेश्वराच्या स्वरूपाचे वर्णन करतो आणि सत्य जीवन कसे जगावे हे सांगतो. जगभरातील अनेक शीख लोक सकाळच्या प्रार्थनेत याचे पठण करतात.
श्लोक
एक सार्वभौमिक निर्माता देव, सत्य नाम, निर्माता अस्तित्व, भयरहित, वैररहित, कालातीत रूप, अजन्मा, स्वयंभू, गुरुच्या कृपेने ओळखला जातो. यावर ध्यान करा: सुरुवातीला सत्य, युगानुयुगे सत्य, आताही सत्य, हे नानक, आणि नेहमीच सत्य राहील.
श्लोक 1
धार्मिक स्नानाने मन शुद्ध होत नाही, जरी माणूस लाखो वेळा स्नान करेल तरी.
मौनाने अंतरीची स्थिरता प्राप्त होत नाही, जरी माणूस गाढ चिंतनात मग्न राहिला तरी.
सांसारिक वस्तू साठवून आत्म्याची भूक शमत नाही. लाखो चतुर युक्त्या अंती कोणाबरोबर येत नाहीत.
माणूस सत्यवचनी कसा होईल? असत्याची भिंत कशी फोडली जाईल?
हे नानक, दैवी हुकमाशी सुसंगत चालून, जे अंतरी लिहिलेले आहे तसे वागण्याने.
श्लोक 2
दैवी हुकमाने रूपे निर्माण होतात; हुकमाचे वर्णन करता येत नाही.
हुकमाने जीव अस्तित्वात येतात; हुकमाने मोठेपण प्राप्त होते.
हुकमाने कोणी उच्च, कोणी नीच होतात; हुकमाने वेदना व सुख नोंदवले जाते.
काहींना हुकमाने कृपा लाभते; इतर सदा जन्ममरणाच्या चक्रात भटकतात.
सर्वजण हुकमात आहेत; कोणीही हुकमाबाहेर नाही.
हे नानक, जो हुकम जाणतो, तो अहंकाराविषयी बोलत नाही.
श्लोक 3
कोणी त्याच्या सामर्थ्याचे गुणगान करतो, कारण त्याच्यात सामर्थ्य आहे; दुसरा त्याच्या दानांचे गुणगान करतो, त्याच्या खुणा जाणून.
कोणी त्याच्या गुणांचे व महानतेचे गुणगान करतो; दुसरा दैवी ज्ञान व गहन चिंतनाचे गुणगान करतो.
कोणी गातो की तो शरीर घडवतो आणि धुळीस मिळवतो; दुसरा गातो की तो प्राण घेतो आणि पुन्हा देतो.
कोणी गातो की तो दूर आहे, तरी दिसतो; दुसरा गातो की तो सदा समोर उपस्थित आहे.
त्याचे वर्णन कधी संपत नाही; कोटी कोटी लोकांनी सांगितले आहे आणि सांगत राहतात.
दाता देतो, आणि घेणारे थकतात; युगानुयुगे ते उपभोगत आणि उपभोगत राहतात.
त्याच्या हुकमाने तो मार्ग दाखवतो. हे नानक, तो आनंदमय आणि निश्चिंत आहे.
श्लोक 4
सत्य आहे स्वामी, सत्य आहे त्याचे नाम. अनंत प्रेमाने त्याचा उच्चार करा.
ते मागतात, याचना करतात, “द्या, द्या”, आणि दाता देतो.
त्याच्यापुढे आपण काय अर्पण करू शकतो, ज्यायोगे त्याचा दरबार पाहता येईल? कोणते शब्द उच्चारावेत, ज्यामुळे तो प्रसन्न होईल?
अमृतवेळी सत्यनामाचे आणि त्याच्या महानतेचे चिंतन करा.
त्याच्या कृपेने आपल्याला सन्मानाचे वस्त्र मिळते; त्याच्या दृष्टीक्षेपाने मुक्तीचे द्वार प्राप्त होते.
हे नानक, हे जाणा: तोच एकमेव सत्य आहे.
श्लोक 5
त्याला स्थापित करता येत नाही, किंवा घडवता येत नाही. तो स्वयंभू आणि निर्मळ आहे.
जो त्याची सेवा करतो त्याला सन्मान मिळतो. हे नानक, सद्गुणांच्या निधीचे गुणगान करा.
गा आणि ऐका, आणि प्रेमाने त्याला मनात स्थापित करा. तेव्हा दुःख दूर होते आणि घरात शांती येते.
गुरूंच्या द्वारे दैवी नाद आणि वेद समजतात; गुरूंद्वारे सर्वव्यापी एकाचा साक्षात्कार होतो.
गुरू शिव आहेत, गुरू गोरख आहेत, गुरू ब्रह्मा आहेत, गुरू माता पार्वती आहेत.
मी जाणले असते तर सांगू शकलो नसतो; इतके ते अवर्णनीय आहे.
गुरू माणसाला समज देतात: सर्व जीवांचा एकच दाता, त्याला मी कधीही विसरू नये.
श्लोक 6
जर तो प्रसन्न झाला तर तीर्थयात्रा सार्थक होते; त्याच्या प्रसन्नेशिवाय स्नानाचा काय उपयोग? मी त्याची केलेली संपूर्ण सृष्टी पाहतो; त्याच्या कृपेशिवाय काहीच मिळत नाही. मनात रत्ने, माणिक आणि हिरे आहेत, जर एखाद्याने गुरूचे शिक्षण ऐकले तर. गुरू एक समज देतो: सर्व आत्म्यांचा एक दाता, मी त्याला कधीही विसरू नये.
श्लोक 7
चार युगे जगलो, किंवा त्याहून दहापट काळ जगलो, आणि नऊ खंडांत प्रसिद्ध झालो, आणि सर्वजण माझे अनुसरण करू लागले, आणि जगात माझे नाव व कीर्ती चांगली असली, तरी जर भगवंताची कृपादृष्टी माझ्यावर पडली नाही, तर कोणीही माझी काळजी घेणार नाही.
किड्यांमध्ये मला किडा मानले जाईल, आणि पापी लोक मला पापी मानतील.
हे नानक, भगवंत सद्गुण्यांना सद्गुण देतो आणि सद्गुणी लोकांना सद्गुण देतो. पण असा कोणी मला ठाऊक नाही जो त्याला सद्गुण देऊ शकेल.
श्लोक 8
श्रवणाने सिद्ध, आध्यात्मिक गुरू, वीर आणि योगी प्राप्त होतात.
श्रवणाने पृथ्वी, तिचा आधारभूत वृषभ आणि आकाश समजते.
श्रवणाने खंड, लोक आणि पाताळ जाणले जातात.
श्रवणाने मृत्यू स्पर्श करू शकत नाही.
हे नानक, भक्त सदा आनंदात असतात. श्रवणाने दुःख आणि पाप नष्ट होतात.
श्लोक 9
श्रवणाने शिव, ब्रह्मा आणि इंद्र जाणले जातात.
श्रवणाने दुष्ट लोकही स्तुती करू लागतात.
श्रवणाने योगमार्ग आणि शरीराची रहस्ये जाणली जातात.
श्रवणाने शास्त्रे, स्मृती आणि वेद समजतात.
हे नानक, भक्त सदा आनंदात असतात. श्रवणाने दुःख आणि पाप नष्ट होतात.
श्लोक 10
श्रवणाने सत्य, समाधान आणि दैवी ज्ञान प्राप्त होते.
श्रवणाने अडसष्ट तीर्थस्थळी स्नानाचे पुण्य मिळते.
श्रवण, वाचन व पठण यांनी सन्मान प्राप्त होतो.
श्रवणाने सहजपणे गाढ ध्यान साधते.
हे नानक, भक्त सदा आनंदात असतात. श्रवणाने दुःख आणि पाप नष्ट होतात.
श्लोक 11
श्रवणाने माणूस सद्गुणांच्या सागरात खोल बुडी मारतो.
श्रवणाने आध्यात्मिक गुरू, संत आणि सम्राट जाणले जातात.
श्रवणाने आंधळ्यांनाही मार्ग सापडतो.
श्रवणाने जे अगम्य आहे ते आवाक्यात येते.
हे नानक, भक्त सदा आनंदात असतात. श्रवणाने दुःख आणि पाप नष्ट होतात.
श्लोक 12
श्रद्धावानाची अवस्था वर्णन करता येत नाही.
जो कोणी ती वर्णन करण्याचा प्रयत्न करेल, तो नंतर पश्चात्ताप करेल.
ते कागद, लेखणी किंवा लेखक कोणीही टिपू शकत नाही.
फक्त श्रद्धावानच त्याचे चिंतन करू शकतो.
असे ते निर्मळ नाम आहे. जो श्रद्धेने ते मनात साक्षात्कारित करतो, तोच खरे जाणतो.
श्लोक 13
श्रद्धेने मनाला बुद्धी आणि समज प्राप्त होते. श्रद्धेने सर्व क्षेत्रांचे सार कळते. श्रद्धेने मृत्यूचा आघात सहन करावा लागत नाही. श्रद्धेने मृत्यूच्या दूताबरोबर जावे लागत नाही. असे आहे निर्मळ नाम. जो श्रद्धेने मनात प्रत्यक्ष करतो, तो खरोखर जाणतो.
श्लोक 14
श्रद्धेने मार्गात अडथळा येत नाही. श्रद्धेने सन्मान व गौरवाने निघून जातो. श्रद्धेने वाईट मार्गाचे अनुसरण करत नाही. श्रद्धेने धार्मिकतेशी एकरूप होतो. असे आहे निर्मळ नाम. जो श्रद्धेने मनात प्रत्यक्ष करतो, तो खरोखर जाणतो.
श्लोक 15
श्रद्धेने मुक्तीचे द्वार प्राप्त होते. श्रद्धेने स्वतःचे कुटुंब व वंश वाचवले जातात. श्रद्धेने गुरू आणि शिष्य संसारसागर पार करतात. श्रद्धेने, हे नानक, ते भीक मागत फिरत नाहीत. असे आहे निर्मळ नाम. जो श्रद्धेने मनात प्रत्यक्ष करतो, तो खरोखर जाणतो.
श्लोक 16
पाच स्वीकारले जातात, पाच नेते आहेत. पाच भगवंताच्या दरबारात सन्मान मिळवतात. पाच राजाच्या दारात सुंदर दिसतात. पाच एकमेव गुरूवर एकाग्र आहेत.
विचार करून चिंतन केले, तर निर्मात्याची कृती गणनेपलीकडील आहे.
धर्माचा दैवी वृषभ हा करुणेचा पुत्र आहे; संतोष हा तो धागा आहे जो सर्वांना बांधतो. जो हे समजतो, तो सत्यवान होतो.
तो वृषभ किती ओझे वाहतो! आणि त्याच्या खाली आणखी एक पृथ्वी, आणखी एक, आणि आणखी एक. हे ओझे कोणती शक्ती सावरते?
जीव, त्यांच्या जाती, रंग आणि नावे — ते सर्व निर्मात्याच्या लेखणीने नोंदवले आहेत. हा हिशेब कोण जाणू शकेल? ही नोंद किती विस्तृत आहे!
त्याचे सामर्थ्य, सौंदर्य आणि दाने किती महान आहेत? त्यांचे मोजमाप कोण करू शकेल?
एका शब्दाने त्याने सृष्टी पसरवली, आणि त्यातून असंख्य नद्या उगम पावल्या.
तुझे सामर्थ्य काय आहे? मी त्याचे वर्णन सुरू करूही शकत नाही. मी तुला एकदाही बलिदान देतो. जे तुला प्रिय आहे तेच सत्कर्म आहे. तू सदा सुरक्षित आहेस, हे निराकार!
श्लोक 17
असंख्य आहेत जप, असंख्य आहे प्रेम.
असंख्य आहेत उपासना, असंख्य आहेत तप आणि तपश्चर्या.
असंख्य आहेत धर्मग्रंथ, वेदांचे पठण.
असंख्य आहेत योगी, मन विरक्त असलेले.
असंख्य आहेत भक्त, सद्गुण व ज्ञानाचे चिंतन करणारे.
असंख्य आहेत सत्यवादी, असंख्य आहेत दाते.
असंख्य आहेत वीर, ज्यांचे चेहरे युद्धाचा आघात झेलतात.
असंख्य आहेत मौनी ऋषी, एकाच्या प्रेमात मग्न.
तुझे सामर्थ्य काय आहे? मी त्याचे वर्णन सुरू करूही शकत नाही. मी तुला एकदाही बलिदान देतो. जे तुला प्रिय आहे तेच सत्कर्म आहे. तू सदा सुरक्षित आहेस, हे निराकार!
श्लोक 18
असंख्य आहेत मूर्ख, अंधारात आंधळे.
असंख्य आहेत चोर आणि निषिद्ध वस्तू उपभोगणारे.
असंख्य आहेत जुलमी, जे बळाने राज्य करतात.
असंख्य आहेत मारेकरी, जे खून करतात.
असंख्य आहेत पापी, जे पाप करत राहतात.
असंख्य आहेत खोटे बोलणारे, जे असत्यात भटकतात.
असंख्य आहेत अशुद्ध, जे घाण खातात.
असंख्य आहेत निंदक, जे जड ओझे वाहतात.
नम्र नानक हे चिंतन सांगतो. मी तुला एकदाही बलिदान देतो. जे तुला प्रिय आहे तेच सत्कर्म आहे. तू सदा सुरक्षित आहेस, हे निराकार!
श्लोक 19
असंख्य आहेत तुझी नावे, असंख्य आहेत तुझी स्थाने. अगम्य आणि अगणित आहेत तुझी क्षेत्रे.
असंख्य लोक तुझे वर्णन करतात, पण त्यामुळे केवळ ओझे वाढते.
शब्दाद्वारे तुझ्या नामाची स्तुती होते; शब्दाद्वारे ज्ञान आणि सद्गुणांची गाणी गायली जातात.
शब्दाद्वारे आपण लिहितो, बोलतो आणि व्यक्त होतो. शब्दाद्वारेच नशिबाची नोंद होते.
पण ज्याने हे शब्द लिहिले त्याच्यावर कोणतेही नशीब नाही. त्याच्या आज्ञेनुसार आपण स्वीकारतो.
त्याने जितकी सृष्टी निर्माण केली, तितकेच त्याचे नाम आहे. नामाशिवाय कोणतेही स्थान नाही.
तुझे सामर्थ्य काय आहे? मी त्याचे वर्णन सुरू करूही शकत नाही. मी तुला एकदाही बलिदान देतो. जे तुला प्रिय आहे तेच सत्कर्म आहे. तू सदा सुरक्षित आहेस, हे निराकार!
श्लोक 20
जेव्हा हात, पाय आणि शरीर मळतात, तेव्हा ते पाण्याने धुतले जातात.
जेव्हा वस्त्रे मूत्राने डागाळतात, तेव्हा ती साबणाने स्वच्छ केली जातात.
पण जेव्हा मन पापाने विटाळते, तेव्हा ते नामाच्या प्रेमाने शुद्ध होते.
पुण्य आणि पाप केवळ नावे नाहीत; आपण केलेली कर्मे नोंदली जातात, आणि त्याचे फळ आपल्याला भोगावे लागते.
आपणच पेरतो आणि आपणच खातो.
हे नानक, दैवी हुकमाने आपण येतो आणि जातो.
श्लोक 21
तीर्थयात्रा, तपश्चर्या, करुणा, दान — यांपैकी एका अंशाचेही फळ मिळाले तरी ते चांगले. पण श्रवण, स्वीकार आणि मनात भगवंतावर प्रेम करणे अधिक श्रेष्ठ आहे.
खरी तीर्थयात्रा म्हणजे हृदयाची आंतरिक शुद्धी.
सर्व सद्गुण तुझे आहेत; माझ्याकडे काहीच नाही. सद्गुणाविना भक्ती होत नाही.
नमस्कार त्या प्रभूला, आदि शब्दाला, वेदांना. सत्य सुंदर आहे, आणि मन सदा आनंदी आहे.
सृष्टी आकार घेत होती तो काळ, तो क्षण, तो दिवस, ती तिथी, ती ऋतू, तो महिना कोणता होता?
पंडितांना पुराणांतूनही तो काळ सापडला नाही. काझींना कुराणातूनही तो सापडला नाही. योगी दिवस, तिथी, ऋतू किंवा महिना जाणत नाहीत.
फक्त निर्माताच जाणतो, कारण त्यानेच विश्व घडवले. मी त्याचे वर्णन, स्तुती किंवा ज्ञान कसे करू शकेन?
हे नानक, प्रत्येकजण त्याच्याविषयी बोलतो, प्रत्येकजण एकमेकांपेक्षा शहाणा असल्याचा आव आणतो.
थोर आहे स्वामी, थोर आहे त्याचे नाम; जे घडते ते त्याच्या इच्छेने घडते. नानक, जो त्याला जाणतो असा दावा करतो, त्याचा पुढे सन्मान होत नाही.
श्लोक 22
अगणित पाताळे खाली आहेत, आणि अगणित आकाशे वर. वेद मर्यादा शोधून थकले आहेत. शास्त्रे म्हणतात अठरा हजार लोक आहेत, पण सार एकच आहे. जर मर्यादा असती तर लिहिली जाऊ शकली असती; पण मर्यादा असता क्षय होईल. नानक, त्याला महान म्हटले जाते; तो स्वतःच स्वतःला जाणतो.
श्लोक 23
एक स्तुती करतो आणि करतो, पण पूर्ण आकलन होत नाही. नद्या व ओढे सागरात वाहतात, पण सागराला स्वतःची खोली माहीत नसते. सागर, राजा, सम्राट, ऐश्वर्यवान त्यांच्या खजिन्यासह—ते मुंगीएवढेही नाहीत जर त्यांनी मनात प्रभू विसरला.
श्लोक 24
तुझ्या स्तुतीला अंत नाही, तुझ्या वाणीला अंत नाही.
तुझ्या कृत्यांना अंत नाही, तुझ्या दानांना अंत नाही.
तुझ्या दर्शनाला अंत नाही, तुझ्या श्रवणाला अंत नाही.
तुझ्या रहस्याला अंत नाही; मनाचा मंत्र कोणता?
तुझ्या सृष्टीला अंत नाही; जवळ व दूर यांनाही अंत नाही.
अनेकांनी तुझ्या सीमा शोधण्यासाठी संघर्ष केला, पण ते शोधू शकले नाहीत. तुझी सीमा कोणालाही ठाऊक नाही. जितके आपण बोलतो, तितके अधिक शिल्लक राहते.
स्वामी थोर आहे, त्याचे निवासस्थान उंच आहे. सर्वोच्चाहूनही उंच त्याचे नाम आहे.
सर्वोच्च जाणण्यासाठी माणूस किती थोर असावा लागेल? तो स्वतःलाच जाणतो. तो जितका थोर आहे, तितकेच तो स्वतः जाणतो.
हे नानक, त्याच्या कृपेने हे देणे प्राप्त होते.
श्लोक 25
त्याच्या महान दानांचे वर्णन लिहिता येत नाही. महान दात्याला लोभ नाही.
असंख्य योद्धे याचना करतात; असंख्य लोक मोजता येत नाहीत.
अनेक जण झिजून नष्ट होतात. अनेक जण घेतात आणि मग नाकारतात. अनेक मूर्ख केवळ उपभोगत राहतात. अनेकांना भूक आणि वेदना सहन कराव्या लागतात.
हीसुद्धा तुझी दाने आहेत, हे दाता. बंधनातून मुक्ती तुझ्या इच्छेने मिळते; दुसरे कोणी काही सांगू शकत नाही.
मूर्ख माणूस गर्विष्ठपणे बढाया मारतो, पण त्याला फक्त स्वतः काय खाल्ले ते ठाऊक असते.
तोच जाणतो आणि तोच देतो. फार थोडे, अगदी थोडे, त्याच्याविषयी बोलतात.
ज्याला तो आशीर्वाद देतो, ते त्याची स्तुती गातात. नानक, तो राजांचा राजा आहे.
श्लोक 26
अमूल्य त्याचे सद्गुण, अमूल्य त्याचा व्यापार. अमूल्य व्यापारी, अमूल्य खजिने.
अमूल्य ते जे येतात, अमूल्य ते जे घेऊन जातात. अमूल्य प्रेम, अमूल्य ते जे त्यात मग्न आहेत.
अमूल्य धर्म, अमूल्य त्याचा दरबार. अमूल्य तराजू, अमूल्य मान्यता.
अमूल्य आशीर्वाद, अमूल्य चिन्हे. अमूल्य त्याची कृपा, अमूल्य त्याची आज्ञा.
तो अमूल्यतेच्या आणि वर्णनाच्या पलीकडे आहे. जे त्याच्याविषयी बोलतात ते प्रेमात मग्न राहतात.
वेद, पुराणे, धर्मग्रंथ बोलतात. विद्वान पठण करतात आणि स्पष्ट करतात.
ब्रह्मा बोलतो, इंद्र बोलतो. गोपी आणि गोविंद बोलतात. शिव बोलतो, सिद्ध बोलतात. असंख्य बुद्ध बोलतात.
दैत्य आणि देव बोलतात. दिव्य जीव, मानव, मौनी ऋषी आणि सेवक बोलतात.
अनेक बोलतात आणि बोलत राहतात. अनेक, बोलून झाल्यावर उठून निघून जातात.
तू इतके निर्माण केलेस आणि आणखी निर्माण करशील, तरीही तेसुद्धा तुझे पूर्णपणे वर्णन करू शकत नाहीत.
तू जितका थोर आहेस, तितकीच तुझी स्तुती थोर आहे. सत्य आहे हे नानकाला ठाऊक आहे.
जो कोणी गर्वाने बोलतो, त्याला मूर्खांमधील मूर्ख म्हणून नोंदवले जाते.
श्लोक 27
तो दरवाजा कोणता, ते घर कोणते, जिथे तू बसून सर्वांची काळजी घेतोस?
संगीताचे असंख्य नाद वाजतात, आणि अनेक वादक आहेत. रागांच्या अनेक चाली आणि अनेक गायक आहेत.
वारा, पाणी आणि अग्नी तुझी स्तुती गातात; तुझ्या दारी धर्माचा न्यायी देवता गातो.
चित्र आणि गुप्त, जे लिहितात आणि न्याय करतात, ते गातात.
शिव, ब्रह्मा आणि सदा सुंदर देवी गातात.
इंद्र आपल्या सिंहासनावर बसून तुझ्या दारी देवतांसह गातो.
सिद्ध गाढ ध्यानात गातात; पवित्र पुरुष चिंतन करतात.
ब्रह्मचारी, सत्यवादी, संतुष्ट आणि पराक्रमी योद्धे गातात.
पंडित युगानुयुगे वेदांचे पठण करतात.
स्वर्ग, पृथ्वी व पाताळातील मोहक सुंदरी, ज्या मनाला मोहित करतात, गातात.
तू निर्माण केलेली रत्ने आणि अडसष्ट तीर्थस्थळे गातात.
पराक्रमी योद्धे आणि वीर, जीवनाचे चार स्रोत गातात.
तू निर्माण केलेले आणि टिकवलेले खंड, लोक आणि विश्वे गातात.
जे तुला प्रसन्न करतात ते गातात, प्रेमात रंगलेले तुझे भक्त गातात. इतरही अनेक जण गातात, जे माझ्या मनात येत नाहीत. नानक, तो काय चिंतन करू शकतो?
तो तोच आहे, शाश्वत सत्य स्वामी; सत्य आहे त्याचे नाम. तो आहे, आणि सदैव असेल; तो निघून जात नाही.
त्याने ही सृष्टी निर्माण केली. त्याने अनेक प्रकारची रंगीबेरंगी माया निर्माण केली. तो स्वतःच्या सृष्टीची निर्मिती करतो आणि तिचे अवलोकन करतो.
जे त्याला आवडते ते तो करतो; त्याला कोणीही आज्ञा देऊ शकत नाही. तो राजा आहे, राजांचा राजा.
हे नानक, त्याच्या हुकमात राहणे हेच खरे आहे.
श्लोक 28
समाधान तुझे कानातले बनव, नम्रता तुझी भिक्षापात्र बनव, आणि ध्यान तू लावणारी राख बनव. मृत्यूची जाणीव तुझा फाटलेला कोट बनव, आणि शरीर तुझे कुमारी चरखे बनव. श्रद्धेचा सराव तुझी काठी बनव. मन जिंकले तर जग जिंकले. मी त्याला नमन करतो, मी नमन करतो. तो आदिम आहे, शुद्ध, आदीहीन, अघातित; सर्व युगांतून, त्याचे रूप एकच आहे.
श्लोक 29
आध्यात्मिक ज्ञान तुझे अन्न बनव, करुणा तुझा कोठार बनव, आणि दिव्य ध्वनी प्रत्येक हृदयात स्पंदित होऊ दे. तो स्वामी आहे, आणि सर्व त्याच्या अधीन आहेत. अलौकिक शक्ती आणि सुख इतरांसाठी आहेत. एकत्रीकरण आणि वियोग या दोन शक्ती खेळत आहेत; नशिबाने आपला वाटा मिळतो. मी त्याला नमन करतो, मी नमन करतो. तो आदिम आहे, शुद्ध, आदीहीन, अघातित; सर्व युगांतून, त्याचे रूप एकच आहे.
श्लोक 30
एका आदिमातेने तीन गुणांना जन्म दिला, आणि सृष्टी मान्य झाली.
एक जग व्यापणारा, एक भांडारपाल, एक न्यायाधीश.
जसे त्याला इष्ट वाटते तसे तो मार्गदर्शन करतो; जशी आज्ञा देतो तसे घडते.
तो सर्वांना पाहतो, पण त्याला कोणीही पाहत नाही. हे एक मोठे आश्चर्य आहे.
मी त्याला नमन करतो, नमन करतो. तो आदिपुरुष आहे, शुद्ध, आदिरहित, अनाहत; सर्व युगांत त्याचे रूप एकच आहे.
श्लोक 31
त्याचे सिंहासन आणि भांडार सर्व क्षेत्रांमध्ये आहेत. जे ठेवले जाते, ते एकदाच आणि कायमचे. निर्माता निर्माण करतो आणि देखरेख करतो. नानक, सत्याचे कार्य सत्य आहे. मी त्याला नमन करतो, मी नमन करतो. तो आदिम आहे, शुद्ध, आदीहीन, अघातित; सर्व युगांतून, त्याचे रूप एकच आहे.
श्लोक 32
जर माझ्याकडे शेकडो हजारो जीभ असत्या, आणि त्याहूनही शेकडो हजारो, तर मी विश्वाच्या प्रभूच्या नावाचे वारंवार गाणे गाईन. भक्तीच्या या मार्गावर आपण सन्मानाची शिडी चढतो, त्याच्याशी एकरूप होतो. दिव्य संवाद ऐकून, अगदी किडेसुद्धा अनुकरण करण्यास प्रेरित होतात. नानक, त्याच्या कृपेने ते प्राप्त होते; खोटे लोक केवळ खोट्या अभिमानाने फुगलेले असतात.
श्लोक 33
बोलण्याची शक्ती नाही, मौन राहण्याचीही शक्ती नाही.
याचना करण्याची शक्ती नाही, दान देण्याचीही शक्ती नाही.
जगण्याची शक्ती नाही, मरण्याचीही शक्ती नाही.
राज्य करण्याची, संपत्ती गोळा करण्याची, किंवा मन विचलित करण्याचीही शक्ती नाही.
ज्ञान किंवा दैवी ज्ञान मिळवण्याची शक्ती नाही.
जगातून सुटण्याचा मार्ग शोधण्याचीही शक्ती नाही.
सामर्थ्य केवळ त्याच्याकडे आहे, आणि तोच सर्वांचे रक्षण करतो. हे नानक, त्याच्यापुढे कोणी उच्च किंवा नीच नाही.
श्लोक 34
रात्री, ऋतू, तिथी, दिवस, वारा, पाणी, अग्नी आणि पाताळलोक — या सर्वांच्या आत त्याने पृथ्वीला धर्माचे स्थान म्हणून स्थापिले.
त्यात विविध स्वभाव आणि रंगांचे जीव आहेत. त्यांची नावे असंख्य आणि अनंत आहेत.
त्यांच्या कर्मांनुसार त्यांचा न्याय होतो. सत्य आहे प्रभू, सत्य आहे त्याचा दरबार.
तेथे स्वीकृत जीव सुंदर दिसतात. त्याच्या कृपेने ते चिन्ह प्राप्त करतात.
तेथे पिकलेले आणि कच्चे यांचे मूल्यमापन होते. हे नानक, ते जाणून माणूस तेथे जातो.
श्लोक 35
हा धर्मखंडाचा स्वभाव आहे. आता ज्ञानखंडाचे वर्णन करा.
असंख्य वारे, पाणी आणि अग्नी आहेत; असंख्य कृष्ण आणि शिव आहेत.
असंख्य ब्रह्मे आहेत, जे रूपे, रंग आणि वस्त्रे घडवतात.
असंख्य कर्मभूमी आहेत, मेरू पर्वत आहेत, आणि असंख्य ध्रुवांच्या शिकवणी आहेत.
असंख्य इंद्र, चंद्र, सूर्य आहेत; असंख्य प्रदेश आणि देश आहेत.
असंख्य सिद्ध, बुद्ध, नाथ आहेत; अनेक रूपांतील असंख्य देवी आहेत.
असंख्य देव, दैत्य, ऋषी आहेत; समुद्रातील असंख्य रत्ने आहेत.
असंख्य जीवनाचे स्रोत आहेत, असंख्य भाषा आहेत, असंख्य राजे आहेत.
असंख्य आध्यात्मिक साधना आहेत, असंख्य भक्त आहेत. हे नानक, याला अंत नाही, अंत नाही.
श्लोक 36
ज्ञानखंडात ज्ञान तेजस्वीपणे प्रकाशते.
तेथे दैवी नाद आणि आनंद असंख्य प्रकारांनी निनादतात.
प्रयत्नखंडात वाणी सुंदर आहे.
तेथे रचना मोठ्या आश्चर्याने घडवली जाते.
ही गोष्ट वर्णन करता येत नाही; जो प्रयत्न करेल तो पश्चात्ताप करेल.
तेथे मन, बुद्धी आणि प्रज्ञा घडवली जाते.
तेथे देव आणि ऋषी यांची जाणीव परिष्कृत होते.
श्लोक 37
कृपाखंडात वाणी हीच शक्ती आहे. तेथे एकाखेरीज दुसरे कोणी नाही.
तेथे पराक्रमी योद्धे आणि वीर आहेत, जे भगवंताने भरलेले आहेत. तेथे ते त्याच्या वैभवात मग्न आहेत.
त्यांची रूपे वर्णन करता येत नाहीत. ते मरत नाहीत, आणि फसवले जात नाहीत.
भगवंत त्यांच्या मनात वास करतो. तेथे अनेक खंडांचे भक्त राहतात. ते सत्य प्रभूमध्ये आनंदित होतात.
सत्यखंडात निराकार वास करतो. तो निर्माण करतो आणि पाहतो, कृपेने अवलोकन करतो.
तेथे प्रदेश, लोक आणि विश्वे आहेत. त्यांचे वर्णन करू लागल्यास त्याला अंत नाही.
खंडांवर खंड आणि रूपांवर रूपे आहेत. त्याच्या आज्ञेप्रमाणे कार्य घडते.
तो पाहतो, आनंद घेतो आणि चिंतन करतो. हे नानक, याचे वर्णन करणे अत्यंत कठीण आहे.
श्लोक 38
तपश्चर्येला भट्टी बना, संयमाला सुवर्णकार बना.
मनाला निहाई बनवा, आणि दैवी ज्ञानाला अवजारे.
ईश्वरभय हा भाता बनवा, आणि तपाची ज्वाला उष्णता बनवा.
प्रेमाच्या मूसात अमृतरूपी सोने ओता. खऱ्या टाकसाळीत शब्द घडवा.
ज्यांना त्याची कृपा लाभते त्यांना हे कार्य प्राप्त होते. हे नानक, त्याच्या कृपेने ते धन्य होतात.
श्लोक 39
वायू हा गुरू आहे, पाणी हा पिता आहे, पृथ्वी ही महान माता आहे.
दिवस आणि रात्र हे दोन पाळणाघरातले सेवक आहेत, ज्यांच्या मांडीवर सारे जग खेळते.
धर्मराजाच्या उपस्थितीत चांगली व वाईट कर्मे तोलली जातात.
आपापल्या कर्मांनुसार कोणी जवळ, कोणी दूर जातो.
ज्यांनी नामाचे ध्यान केले, ते कष्ट करून निघून गेले. हे नानक, त्यांचे चेहरे तेजस्वी होतात, आणि त्यांच्याबरोबर अनेक इतरही तरून जातात.
श्लोक 40
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
जपजी साहिब हे शीख धर्माच्या मुख्य धर्मग्रंथ गुरु ग्रंथ साहिबच्या सुरुवातीचे रचना आहे. हे पहिले शीख गुरु, गुरु नानक देव जी यांनी रचले आहे आणि पारंपारिकपणे दररोज, विशेषतः पहाटे पठण केले जाते. हा मजकूर ध्यान (सिमरन) साठी मार्गदर्शक म्हणून आणि शीख धर्माच्या मुख्य शिकवणी जसे की देवाची एकता, गुरुचे महत्त्व आणि प्रामाणिक जीवनाचे मूल्य समजून घेण्यासाठी आदराने पाहिला जातो.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Guru Nanak Dev Ji · Sikh Guru (First of the Ten) · 1469–1539 CE, Punjab
The founder of Sikhism and the first of the Ten Sikh Gurus, born in Talwandi (present-day Nankana Sahib, Pakistan). He undertook long journeys (Udasis) across South Asia and beyond to share his teachings on the oneness of God and the equality of all people, and composed hymns later included in the Guru Granth Sahib.
तुम्हाला माहीत आहे का?
उद्घाटन आणि मूळ मंत्र
जपजी साहिबची सुरुवात मूळ मंत्राने होते, जो शीख धर्माचा मूलभूत सिद्धांत आहे आणि देवाला एक, सत्य, निर्माता, भय किंवा शत्रुत्वाशिवाय, कालातीत, अजन्मा, स्वयंभू आणि गुरुच्या कृपेने ओळखला जाणारा असे वर्णन करतो. हे संपूर्ण रचनेचा सूर निश्चित करते.
रचना आणि भूमिका
जपजी साहिबमध्ये ३८ कडवी (पौरी) आणि एक शेवटचा सलोक आहे. ही शीख धर्माच्या मुख्य ग्रंथ, गुरु ग्रंथ साहिबमधील पहिली रचना आहे आणि शीख लोक दररोज सकाळी देवाच्या स्वरूपावर आणि मोक्षाच्या मार्गावर ध्यान करण्यासाठी म्हणतात.
मुख्य विषय — हुकम
कडवी २ आणि ३ मध्ये हुकम किंवा दैवी आदेशाची संकल्पना मांडली आहे—हे तत्व की सृष्टीतील प्रत्येक गोष्ट देवाच्या आदेशाने घडते. हा विषय संपूर्ण भजनात व्यापलेला आहे, वाचकांना अहंकाराऐवजी त्या आदेशाशी सुसंगत जीवन जगण्यास प्रवृत्त करतो.
ऐकण्याची आणि श्रद्धेची शक्ती
एक महत्त्वपूर्ण भाग (कडवी ८–१५) दैवी नाव ऐकण्याच्या (सुनियै) आणि विश्वास ठेवण्याच्या (मन्नै) परिवर्तनकारी शक्तीला समर्पित आहे. हे असे वचन देते की अशी भक्ती ज्ञान, मोक्ष आणि मृत्यूच्या भयापासून मुक्ती देते.
प्रभाव आणि दैनंदिन वापर
जपजी साहिब शीख लोकांसाठी एक संपूर्ण आध्यात्मिक मार्गदर्शक मानले जाते, जे ध्यान, नैतिक जीवन आणि देवाच्या इच्छेला शरण जाण्याचा मार्ग दाखवते. ही शीख मुलांना शिकवली जाणारी पहिली रचना असते आणि शीख उपासना आणि वैयक्तिक भक्तीच्या केंद्रस्थानी राहते.
Guru Nanak Dev Ji
शीख धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
