જપુજી સાહિબ

એક છે ઓંકાર, સત્ય છે તેનું નામ; તે કર્તા પુરુષ છે, નિર્ભય, નિર્વૈર, અકાળ સ્વરૂપ, અજન્મા, સ્વયંભૂ, અને ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત થાય છે. આ જપુ છે. તે સત્ય આદિથી, યુગાદિથી સત્ય છે; હે નાનક, તે હાલ પણ સત્ય છે અને ભવિષ્યમાં પણ સત્ય જ રહેશે.

પવિત્રતાથી પવિત્રતા મળતી નથી, ભલે લાખો વાર સ્નાન કરીએ; મૌનથી મૌન પ્રાપ્ત થતું નથી, ભલે ચિત્તને એકાગ્ર કરી રાખીએ; ભૂખની ભૂખ શમતી નથી, ભલે સંસારના બધા ભાર વહન કરીએ; હજારો ચતુરાઈઓ અને લાખો યુક્તિઓ હોવા છતાં એક પણ સાથે નથી જતી. તો સત્યવાન કેવી રીતે બનાય? અને અસત્યનો પાશ કેવી રીતે તૂટે? હે નાનક, ઈશ્વરના હુકમ અનુસાર ચાલવું એ જ માર્ગ છે, અને તે કર્મો સાથે લખાયેલું છે.

હુકમથી આકારો ઉત્પન્ન થાય છે, પણ હુકમનું વર્ણન કરી શકાતું નથી; હુકમથી જીવો ઉત્પન્ન થાય છે, અને હુકમથી જ મોટપ મળે છે; હુકમથી ઉત્તમ અને નીચ બને છે, હુકમથી જ સુખ-દુઃખ લખાય છે; કેટલાકને હુકમથી બક્ષિસ મળે છે, કેટલાક હુકમથી સદા ભટકતા રહે છે; હુકમની અંદર સૌ કોઈ છે, હુકમની બહાર કોઈ નથી. હે નાનક, જો હુકમને સમજી લઈએ તો કોઈ અહંકાર નથી કરતું.

કોઈ તેના પરાક્રમને ગાય છે, કોઈ તેની શક્તિને ગાય છે; કોઈ તેની દાતારીને ગાય છે જે જાણે છે તેની નિશાની; કોઈ તેના ગુણો અને ચાર વડિયાઈઓને ગાય છે; કોઈ વિદ્યા અને કઠણ વિચારને ગાય છે; કોઈ શરીરને સજાવીને ખાખ કરે છે તેને ગાય છે; કોઈ જીવ લઈને ફરી દે છે તેને ગાય છે; કોઈ તેને દૂર જાણે-દેખે છે તેને ગાય છે; કોઈ તેને હાજર અને સમક્ષ જુએ છે તેને ગાય છે. વર્ણન કરવા છતાં વર્ણનની ખોટ નથી આવતી; કરોડો-કરોડ લોકો વર્ણન કરે છે. આપનાર આપે છે, લેનારાઓ થાકી જાય છે; યુગો-યુગોથી ખાતા-પીતા રહે છે. તે હુકમથી હુકમના માર્ગને ચલાવે છે; હે નાનક, તે સર્વથા પરવાહ વિનાનો વિગસે છે.

સાચો સાહેબ, સાચું નામ, તેની પ્રશંસા અને પ્રેમ અપાર છે. માગનારાઓ માગે છે, આપનાર આપે છે, હે દાતાર, તું દાન કરે છે. આગળ શું રાખીએ જેથી તેનો દરબાર દેખાય? શું મુખે બોલીએ કે જે સાંભળીને તે પ્રેમ ધારણ કરે? અમૃત વેળાએ સાચા નામનો અને મોટપનો વિચાર કરવો. કર્મથી કપડાં મળે છે, નજરથી મોક્ષદ્વાર મળે છે. હે નાનક, આવી રીતે જાણી લે કે તે પોતે જ સત્ય છે.

તે સ્થાપિત થતો નથી, ના કરી શકાય; તે પોતે જ નિરંજન છે. જેણે તેની સેવા કરી, તેણે માન મેળવ્યું. હે નાનક, ગુણોના ખજાનાનું ગાન કરીએ; ગાઈએ, સાંભળીએ, મનમાં તેનો ભાવ રાખીએ; તે દુઃખ દૂર કરે અને સુખ ઘરમાં લાવે. ગુરુમુખથી નાદ, ગુરુમુખથી વેદ, ગુરુમુખમાં સમાયેલો છે. ગુરુ ઈશ્વર છે, ગુરુ ગોરખ છે, ગુરુ બ્રહ્મા છે, ગુરુ પાર્વતી માતા છે. જો હું જાણું તો પણ કહી શકું નહીં, કહેવાનો માર્ગ નથી. હે ગુરુ, મને એક જ સમજણ આપો: બધા જીવોનો એક જ દાતા છે, તે મને ભૂલાય નહીં.

તીર્થમાં સ્નાન કરું તો જો તેને ભાવે, પણ તેની ઇચ્છા વિના સ્નાનનો શો અર્થ? જેટલી સૃષ્ટિ ઉપાઈ છે, તે જોઉં છું, પણ તેની કૃપા વિના શું મળે? મતિમાં રત્ન, જવાહર, માણિક છે, જો ગુરુની એક સીખ સાંભળી લઈએ. હે ગુરુ, મને એક જ સમજણ આપો: બધા જીવોનો એક જ દાતા છે, તે મને ભૂલાય નહીં.

જો ચાર યુગની આયુષ્ય હોય, અથવા તેનાથી દસગણું હોય; જો નવ ખંડોમાં જાણીતો થઈએ અને સૌ સાથે ચાલે; સારું નામ કમાઈ અને જગતમાં કીર્તિ મેળવીએ, પણ જો તેની નજર ન પડે તો કોઈ પૂછતું નથી. તે કીડામાં કીડો કરી દે, અને દોષને દોષ લગાડે. હે નાનક, તે નિર્ગુણમાં ગુણ કરે છે અને ગુણવાનોને ગુણ આપે છે; એવો કોઈ નથી જે તેમાં ગુણ કરી શકે.

સાંભળવાથી સિદ્ધો, પીરો, શૂરવીરો અને યોગીઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

સાંભળવાથી પૃથ્વી, ધવલ (ધારણ કરનાર બળદ) અને આકાશનું જ્ઞાન થાય છે.

સાંભળવાથી દ્વીપો, લોકો અને પાતાળનું જ્ઞાન થાય છે.

સાંભળવાથી કાળ પણ સ્પર્શી શકતો નથી.

હે નાનક, ભક્તો સદા આનંદમાં છે; સાંભળવાથી દુઃખ અને પાપનો નાશ થાય છે.

સાંભળવાથી શિવ, બ્રહ્મા અને ઇન્દ્રનું જ્ઞાન થાય છે.

સાંભળવાથી દુષ્ટ પણ પ્રશંસા કરવા લાગે છે.

સાંભળવાથી યોગનો માર્ગ અને શરીરના રહસ્યો જાણવા મળે છે.

સાંભળવાથી શાસ્ત્રો, સ્મૃતિઓ અને વેદોનું જ્ઞાન થાય છે.

હે નાનક, ભક્તો સદા આનંદમાં છે; સાંભળવાથી દુઃખ અને પાપનો નાશ થાય છે.

સાંભળવાથી સત્ય, સંતોષ અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. સાંભળવાથી અઠ્ઠાસઠ તીર્થોનું સ્નાન ફળે છે. સાંભળવાથી વાંચી-વાંચીને માન મળે છે. સાંભળવાથી સહજ ધ્યાન લાગે છે. હે નાનક, ભક્તોને સદા આનંદ છે; સાંભળવાથી દુઃખ અને પાપનો નાશ થાય છે.

સાંભળવાથી ગુણોના સાગરો પાર થાય છે. સાંભળવાથી શેખ, પીર અને બાદશાહોનું જ્ઞાન થાય છે. સાંભળવાથી અંધા પણ માર્ગ મેળવે છે. સાંભળવાથી અગમ્ય વસ્તુ હાથમાં આવે છે. હે નાનક, ભક્તોને સદા આનંદ છે; સાંભળવાથી દુઃખ અને પાપનો નાશ થાય છે.

જે શ્રદ્ધા રાખે છે તેની ગતિ કહી શકાતી નથી; જો કોઈ કહે તો પછી પસ્તાય છે. કાગળ, કલમ અને લેખક નથી; શ્રદ્ધાવાન પોતે જ વિચાર કરી શકે છે. એવું નામ નિરંજન થાય છે; જો કોઈ શ્રદ્ધા પૂર્વક મનમાં જાણી લે.

શ્રદ્ધા રાખવાથી મનમાં સૂઝ અને બુદ્ધિ થાય છે. શ્રદ્ધા રાખવાથી સર્વ ભવનની ખબર મળે છે. શ્રદ્ધા રાખવાથી મુખ પર ચોટ નથી લાગતી. શ્રદ્ધા રાખવાથી યમના સાથમાં જવું પડતું નથી. એવું નામ નિરંજન થાય છે; જો કોઈ શ્રદ્ધા પૂર્વક મનમાં જાણી લે.

શ્રદ્ધા રાખવાથી માર્ગમાં અવરોધ નથી આવતો. શ્રદ્ધા રાખવાથી માન સાથે પ્રગટ થાય છે. શ્રદ્ધા રાખવાથી ભટકવાનો માર્ગ નથી ચાલતો. શ્રદ્ધા રાખવાથી ધર્મ સાથે સંબંધ થાય છે. એવું નામ નિરંજન થાય છે; જો કોઈ શ્રદ્ધા પૂર્વક મનમાં જાણી લે.

શ્રદ્ધા રાખવાથી મોક્ષદ્વાર પ્રાપ્ત થાય છે. શ્રદ્ધા રાખવાથી પરિવારને આશરો મળે છે. શ્રદ્ધા રાખવાથી ગુરુ અને શિષ્ય તરી જાય છે અને તારે છે. હે નાનક, શ્રદ્ધા રાખવાથી ભીખ માંગવી પડતી નથી. એવું નામ નિરંજન થાય છે; જો કોઈ શ્રદ્ધા પૂર્વક મનમાં જાણી લે.

પાંચ (ગુણો) પ્રમાણિત છે, પાંચ પ્રધાન છે; પાંચ દરગાહમાં માન મેળવે છે; પાંચ રાજાના દરબારમાં શોભે છે; પાંચનું ધ્યાન એક ગુરુ પર છે. જો કોઈ વિચાર કરીને કહે, તો કર્તાના કાર્યનો પાર નથી. ધર્મરાજ સફેદ બળદ છે, જે દયાનો પુત્ર છે; સંતોષે દોરાણી વડે તેને સ્થાપિત કર્યો છે. જો કોઈ સમજે તો સાચો થાય છે; તે સફેદ બળદ પર કેટલો ભાર? તેનાથી વધુ ધરતી, તેનાથી વધુ વધારે; તેના નીચે કોણ જોર ધારણ કરે? જીવોની જાત, રંગ અને નામો; બધા લેખ લખાયા છે, કલમ વટાવી ગઈ. આ લેખા કોઈ જાણી શકે છે? કેટલો લેખા લખાયો? કેટલું બળ, સૌંદર્ય અને રૂપ? કેટલી દાતારી? તેનો પાર કોણ જાણે? તેણે એક વિસ્તાર કર્યો, એક વાણી ઉચ્ચારી; તેમાંથી લાખો દરિયા થયા. કુદરતનો પાર શો? તેનો વિચાર શો? હું એક વાર પણ તેની બલિહારી નથી જઈ શકતો. તને જે ભાવે છે, તે જ શ્રેષ્ઠ કાર્ય છે; તું સદા સલામત છે, હે નિરંકાર.

અસંખ્ય જાપ, અસંખ્ય પ્રેમ.

અસંખ્ય પૂજાઓ, અસંખ્ય તપ અને તપસ્યા.

અસંખ્ય ગ્રંથો, વેદોનું પઠન.

અસંખ્ય યોગીઓ, મનથી વિરક્ત.

અસંખ્ય ભક્તો, ગુણ અને જ્ઞાનનું ચિંતન કરનારા.

અસંખ્ય સત્યવાદીઓ, અસંખ્ય દાતાઓ.

અસંખ્ય શૂરવીરો, જેમના મુખ યુદ્ધના પ્રહાર સામે અડગ છે.

અસંખ્ય મૌની મુનિઓ, એક પ્રભુના પ્રેમમાં લીન.

તારી શક્તિ શી છે? હું તેનું વર્ણન કરવાનો આરંભ પણ કરી શકતો નથી. હું તારા પર એક વાર પણ બલિહાર જાઉં છું. જે તને ભાવે તે જ સારું કાર્ય છે. તું સદા સલામત છે, હે નિરાકાર.

અસંખ્ય મૂર્ખો, અંધારામાં ઘોર અંધ.

અસંખ્ય ચોરો અને નિષિદ્ધ વસ્તુ ખાનારા.

અસંખ્ય જુલમી, જે બળથી શાસન કરે છે.

અસંખ્ય હત્યારા, જેઓ ગળું કાપીને હત્યા કરે છે.

અસંખ્ય પાપીઓ, જેઓ પાપ કરતા રહે છે.

અસંખ્ય જૂઠા, જે જૂઠમાં ભટકે છે.

અસંખ્ય અપવિત્ર, જેઓ મળ ખાય છે.

અસંખ્ય નિંદકો, જેમના માથે ભારે બોજ છે.

નાનક, નમ્ર સેવક, આ વિચાર કહે છે: હું તારા પર એક વાર પણ બલિહાર જાઉં છું. જે તને ભાવે તે જ સારું કાર્ય છે. તું સદા સલામત છે, હે નિરાકાર.

અસંખ્ય તારા નામ, અસંખ્ય તારાં સ્થાનો. અગમ્ય, અગણ્ય છે તારા લોક.

અસંખ્ય તારું વર્ણન કરે છે, પણ તેથી માથે બોજ વધે છે.

શબ્દ દ્વારા તારા નામની સ્તુતિ થાય છે; શબ્દ દ્વારા જ્ઞાન અને ગુણોનાં ગીત ગવાય છે.

શબ્દ દ્વારા આપણે લખીએ, બોલીએ અને વ્યક્ત કરીએ. શબ્દ દ્વારા ભાગ્ય લખાય છે.

પણ જેણે આ શબ્દો લખ્યા, તેના ઉપર કોઈ ભાગ્ય નથી. જેમ તે આજ્ઞા કરે, તેમ આપણે પામીએ છીએ.

તેણે જેટલું સર્જ્યું, તેટલું જ તેનું નામ છે. નામ વિના કોઈ સ્થાન નથી.

તારી શક્તિ શી છે? હું તેનું વર્ણન કરવાનો આરંભ પણ કરી શકતો નથી. હું તારા પર એક વાર પણ બલિહાર જાઉં છું. જે તને ભાવે તે જ સારું કાર્ય છે. તું સદા સલામત છે, હે નિરાકાર.

હાથ, પગ અને શરીર મેલાં થાય ત્યારે પાણીથી ધોવાથી શુદ્ધ થાય છે.

મૂત્રથી કપડાં ડાઘાળાં થાય ત્યારે સાબુથી સાફ થાય છે.

પણ મન પાપથી મલિન થાય ત્યારે તે નામના પ્રેમથી શુદ્ધ થાય છે.

પુણ્ય અને પાપ માત્ર નામ નથી; આપણાં કરેલાં કર્મો નોંધાય છે, અને તેનાં ફળ આપણે ભોગવવાં પડે છે.

આપણે જ વાવીએ છીએ અને આપણે જ ખાઈએ છીએ.

હે નાનક, ઈશ્વરના હુકમથી આપણે આવીએ છીએ અને જઈએ છીએ.

તીર્થયાત્રા, તપ, દયા, દાન. જો કોઈ તેમના પુણ્યનો અંશ પણ પામે તો તે સારું. પણ સાંભળવું, સ્વીકારવું અને મનમાં પ્રભુને પ્રેમ કરવો એ વધારે મહાન છે.

સાચું તીર્થ એ હૃદયની અંદરની શુદ્ધિ છે.

બધા ગુણ તારા છે; મારામાં કોઈ ગુણ નથી. ગુણ વિના ભક્તિ થતી નથી.

પ્રભુને પ્રણામ, આદિ શબ્દ, વેદોને પ્રણામ. સત્ય સુંદર છે, અને મન સદા આનંદિત રહે છે.

સૃષ્ટિ આકાર પામી ત્યારે તે કયો સમય હતો, કઈ ઘડી, કયો દિવસ, કઈ તિથિ, કઈ ઋતુ, કયો મહિનો હતો?

પંડિતો પુરાણોમાંથી પણ તે સમય શોધી શક્યા નથી. કાજીઓ કુરાનમાંથી પણ શોધી શક્યા નથી. યોગીઓ પણ તિથિ, વાર, ઋતુ કે મહિનો જાણતા નથી.

સર્જનહાર એકલો જ જાણે છે, કારણ કે તેણે સૃષ્ટિ રચી છે. હું કેવી રીતે કહું, સ્તુતિ કરું, વર્ણન કરું કે તેને જાણું?

હે નાનક, સૌ તેનું વર્ણન કરે છે, દરેક બીજાથી વધુ ડાહ્યા થવાનો દાવો કરે છે.

સ્વામી મહાન છે, તેનું નામ મહાન છે; જે થાય છે તે તેની ઇચ્છાથી થાય છે.

હે નાનક, જો કોઈ તેને જાણવાનો દાવો કરે, તો તે પછી માન પામતો નથી.

પાતાળોના પાતાળ લાખો છે, આકાશોના આકાશો લાખો છે. (તેમના) છેડાના છેડાને શોધીને વેદ થાકી ગયા, (અંતે) એક જ વાત કહે છે. 'સહસ અઢારહ' (અઢાર હજાર બ્રહ્માંડ) શાસ્ત્રો કહે છે, પણ અસલમાં એક જ ધાતુ (પરમતત્વ) છે. જો લેખા થાય તો લખી શકાય, પણ લેખાનો અંતે વિનાશ થાય છે. હે નાનક! (તેને) 'વડો' (મહાન) કહેવો જોઈએ; તે પોતે જ પોતાને જાણે છે.

(તેની) સ્તુતિ કરી-કરીને (મેં ઘણું કર્યું), પણ એટલી સમજ (તેના ગુણોની પહોંચ) ન મળી. જેમ નદીઓ અને સરોવરો સમુદ્રમાં વહી જાય છે, પણ સમુદ્રને ભરાતો જાણાતો નથી. (તેવી જ રીતે) રાજાઓ, સુલતાનો, શ્રીમંતો, ખજાના, ધન—(આ બધા) કીડી સમાન નથી, જો તેઓ (પ્રભુને) મનથી ન ભૂલે.

તારી સ્તુતિનો અંત નથી, તારી વાણીનો અંત નથી.

તારાં કાર્યોનો અંત નથી, તારા દાનનો અંત નથી.

તારા દર્શનનો અંત નથી, તારા શ્રવણનો અંત નથી.

તારા રહસ્યનો અંત નથી; મનનો મંત્ર કયો છે?

તારી સૃષ્ટિનો અંત નથી. તારા નજીક અને દૂરનો અંત નથી.

ઘણા તારી સીમા શોધવા મથ્યા, પણ શોધી શક્યા નથી. તારી સીમા કોઈ જાણતું નથી. જેટલું વધારે કહીએ, તેટલું વધારે બાકી રહે છે.

સ્વામી મહાન છે, તેનું ધામ ઊંચું છે. તેનું નામ ઊંચામાં ઊંચું છે.

સર્વોચ્ચને જાણવા માટે કેટલું મહાન થવું પડે? તે પોતે જ પોતાને જાણે છે. જેટલો તે મહાન છે, તેટલો તે એકલો જ જાણે છે.

હે નાનક, તેની કૃપાથી દાન મળે છે.

તેની મહાન ઉદારતા લખી શકાતી નથી. મહાન દાતાને લોભ નથી.

અસંખ્ય યોદ્ધાઓ માગે છે; અસંખ્ય લોકોની ગણતરી થઈ શકે તેમ નથી.

ઘણા ક્ષીણ થઈને નાશ પામે છે. ઘણા લઈને પછી ઇનકાર કરે છે. ઘણા મૂર્ખ ખાતા જ રહે છે. ઘણા ભૂખ અને પીડા સહન કરે છે.

આ પણ તારી દાત છે, હે દાતા. બંધનમાંથી મુક્તિ તારી ઇચ્છાથી મળે છે; બીજું કોઈ કંઈ કહી શકતું નથી.

જો કોઈ મૂર્ખાઈથી બડાઈ કરે, તો તે માત્ર એટલું જ જાણે છે કે તેણે પોતે શું ખાધું છે.

તે એકલો જ જાણે છે અને તે એકલો જ આપે છે. ખૂબ થોડા લોકો તેનું વર્ણન કરે છે.

જેના પર તે કૃપા કરે તે તેની સ્તુતિ ગાય છે. હે નાનક, તે રાજાઓનો રાજા છે.

તારા ગુણ અમૂલ્ય છે, તારો વેપાર અમૂલ્ય છે. વેપારીઓ અમૂલ્ય છે, ભંડારો અમૂલ્ય છે.

જેઓ આવે છે તે અમૂલ્ય છે, જેઓ લઈ જાય છે તે અમૂલ્ય છે. પ્રેમ અમૂલ્ય છે, અને તેમાં લીન થનારા અમૂલ્ય છે.

ધર્મ અમૂલ્ય છે, તેની સભા અમૂલ્ય છે. તુલા અમૂલ્ય છે, મંજૂરીઓ અમૂલ્ય છે.

આશીર્વાદ અમૂલ્ય છે, ચિહ્નો અમૂલ્ય છે. તારી કૃપા અમૂલ્ય છે, તારો હુકમ અમૂલ્ય છે.

તે અમૂલ્યથી પણ પર છે, વર્ણનથી પર છે. જેઓ તેનું વર્ણન કરે છે તેઓ પ્રેમમાં લીન રહે છે.

વેદો, પુરાણો અને ધર્મગ્રંથો બોલે છે. વિદ્વાનો પઠન અને વ્યાખ્યા કરે છે.

બ્રહ્મા બોલે છે, ઇન્દ્ર બોલે છે. ગોપીઓ અને ગોવિંદ બોલે છે. શિવ બોલે છે, સિદ્ધો બોલે છે. ઘણા બુદ્ધો બોલે છે.

દાનવો અને દેવતાઓ બોલે છે. દિવ્ય જીવો, મનુષ્યો, મૌની મુનિઓ અને સેવકો બોલે છે.

ઘણા બોલે છે અને બોલતા રહે છે. ઘણા બોલીને ઊભા થઈને ચાલ્યા જાય છે.

તેં આટલાં સર્જ્યાં, અને વધુ સર્જશે; તોપણ તેઓ પણ તારું સંપૂર્ણ વર્ણન કરી શકતા નથી.

તું જેટલો મહાન છે, તેટલી જ તારી સ્તુતિ મહાન છે. નાનક જાણે છે કે સત્ય એક જ છે.

જો કોઈ અહંકારથી બોલે, તો મૂર્ખોમાં મૂર્ખ તરીકે તેનું નામ લખાય છે.

તે દ્વાર કેવું છે, તે ઘર કેવું છે, જ્યાં બેસીને તું સૌની સંભાળ રાખે છે?

ત્યાં અસંખ્ય નાદ વાગે છે, અને ઘણા વગાડનારા છે. ઘણા રાગો અને તેની ધૂનો છે, ઘણા ગાનારા છે.

પવન, પાણી અને અગ્નિ તને ગાય છે; તારા દ્વારે ધર્મરાજ ગાય છે.

ચિત્ર અને ગુપ્ત ગાય છે, જેઓ લખીને જાણે છે, લખી-લખીને ધર્મનો વિચાર કરે છે.

શિવ, બ્રહ્મા અને સદા સુંદર દેવી ગાય છે.

ઇન્દ્ર પોતાના આસન પર બેસીને તારા દ્વારે દેવતાઓ સાથે ગાય છે.

સિદ્ધો ઊંડી સમાધિમાં ગાય છે; સાધુઓ ચિંતન કરે છે.

બ્રહ્મચારીઓ, સત્યવાદીઓ, સંતુષ્ટ જનો અને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ ગાય છે.

પંડિતો યુગોયુગથી વેદોનું પઠન કરે છે.

સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાતાળમાં મનને મોહિત કરનારી મોહક સુંદરીઓ ગાય છે.

તારા સર્જેલા રત્નો અને અડસઠ તીર્થો ગાય છે.

મહાબળવાન યોદ્ધાઓ અને શૂરવીરો ગાય છે; જીવોની ચાર ખાણો ગાય છે.

ખંડો, લોકો અને બ્રહ્માંડો, જેમને તેં સર્જીને ધારણ કર્યા છે, તે ગાય છે.

જે તને પ્રિય છે તે ગાય છે, પ્રેમથી રંગાયેલા તારા ભક્તો ગાય છે. બીજા ઘણા ગાય છે જે મારા મનમાં નથી આવતા. હે નાનક, તે શું વિચારી શકે?

તે જ તે છે, સદા સત્ય સ્વામી, તેનું નામ સત્ય છે. તે છે, અને રહેશે; તે જતો નથી.

તેણે આ સૃષ્ટિ રચી છે. તેણે અનેક પ્રકારની રંગબેરંગી માયા રચી છે. તે સર્જે છે અને પોતાની રચનાને જુએ છે.

જે તેને ભાવે તે તે કરે છે; કોઈ તેને આજ્ઞા કરી શકતું નથી. તે રાજા છે, રાજાઓનો રાજા છે.

હે નાનક, તેની ઇચ્છામાં રહેવું એ સત્ય છે.

સંતોષને (કાનનો) મુંદરો, શરમ અને પતિતાને ઝોળી બનાવી; ધ્યાનને ભૂખ (ભસ્મ) બનાવી. (કાયાને) કાળ (ભસ્મ) (અને) કુંવારી કાયાને ખિન્થા (ચીંથરેહાલ વસ્ત્ર) બનાવી; યુક્તિ (સદાચાર) ને દંડ (અને) શ્રદ્ધા (ભરોસો) (આ યોગીની સામગ્રી છે). (પરમાત્મા) આખા જગતનો પંથી (યાત્રી) અને જમાતી (એકત્ર કરનાર) છે; મનને જીતીને દુનિયા જીતી લેવાય છે. તેને પ્રણામ (હો), તેને જ પ્રણામ! જે આદિ (અનાદિ) છે, નિર્મળ છે, અનાદિ છે, (શબ્દ) અનાહત છે; (અને દરેક) યુગમાં તેનો એક જ વેશ (સ્વરૂપ) છે.

જ્ઞાન (તેનો) ભોગ છે, દયા (તેનો) ભંડાર છે; દરેક હૃદયમાં નાદ વાગે છે. (તે) પોતે નાથ છે; બધું જ તેનાથી નાથી (શાસિત) છે. રિદ્ધિ-સિદ્ધિ (અને) બીજા (વિષયોના) આનંદ (તેની ઇચ્છાથી છે). સંયોગ અને વિયોગ (મિલન-વિછેડ) એ બે કાર્યો ચલાવે છે; નસીબ પ્રમાણે ભાગ (ફળ) આવે છે. તેને પ્રણામ (હો), તેને જ પ્રણામ! ... (વગેરે)

એક આદિ માતા (માયા)એ ત્રણ ગુણોને જન્મ આપ્યો, અને સૃષ્ટિ સ્વીકારાઈ.

એક સંસારનો રચયિતા, એક ભંડારી, એક ન્યાયાધીશ.

જેમ તે ઇચ્છે તેમ તે ચલાવે છે; જેમ તે આજ્ઞા કરે તેમ થાય છે.

તે સૌને જુએ છે, પણ તેને કોઈ જોતું નથી. આ મોટું આશ્ચર્ય છે.

હું તેને પ્રણામ કરું છું, પ્રણામ કરું છું. તે આદિ, શુદ્ધ, અનાદિ, અનાહત છે; યુગોયુગ તેનું સ્વરૂપ એક જ છે.

તારું આસન (સ્થાન) છે, ગ્રહ-નક્ષત્રો (જગતો) ભર્યા છે અને (તારા) ભંડાર (ભર્યા) છે. જે કંઈ પામ્યું (બનાવ્યું) તે એક જ વાત (તારા હુકમથી) (થયું). સર્જનહાર સૃષ્ટિ રચી-રચીને જુએ છે. હે નાનક! સત્ય (પ્રભુ)નું કાર્ય સાચું (અવિનાશી) છે. તેને પ્રણામ (હો), તેને જ પ્રણામ! ...

જો એક જીભના (એજ બોલનારને) લાખ જીભો થાય, અને લાખ થાય, અને લાખ વીસ (વીસ લાખ) થાય; લાખ-લાખ વાર 'જગદીશ' (જગતના સ્વામી)નું એક નામ (ઉચ્ચારીને) કહેવામાં આવે. આ માર્ગે (પ્રભુની ભક્તિના) માનની પાવડીઓ (સીડી) ચડીને (મનુષ્ય) એકત્રીસ (દિવસ) (જેમ સાધના કરે તેમ) ઉન્નત થાય છે. આકાશની (દિવ્ય) વાતો સાંભળીને, (પૃથ્વીના) કીડા (માનવ)માં પણ તેની ઈર્ષા (જેવી ભાવના) આવે છે. હે નાનક! (પ્રભુ) કૃપા-દ્રષ્ટિથી (જ) પામી શકાય છે; જૂઠી (માયાની) ભવ્યતા જૂઠી છે.

બોલવાની શક્તિ નથી, મૌન રહેવાની શક્તિ નથી.

માગવાની શક્તિ નથી, આપવાની શક્તિ નથી.

જીવવાની શક્તિ નથી, મરવાની શક્તિ નથી.

રાજ કરવાની, ધન ભેગું કરવાની કે મનને વિચલિત કરવાની શક્તિ નથી.

જ્ઞાન કે દિવ્ય બોધ મેળવવાની શક્તિ નથી.

સંસારમાંથી છૂટવાનો માર્ગ શોધવાની શક્તિ નથી.

સર્વ શક્તિ એક તેની પાસે છે, અને તે એકલો સંભાળ રાખે છે. હે નાનક, તેની સમક્ષ કોઈ ઊંચું કે નીચું નથી.

રાતો, ઋતુઓ, તિથિઓ, વાર, પવન, પાણી, અગ્નિ અને પાતાળ — આ સર્વમાં તેણે ધરતીને ધર્મની શાળા તરીકે સ્થાપી.

તેમાં વિવિધ સ્વભાવ અને રંગના જીવો છે. તેમનાં નામ અસંખ્ય અને અનંત છે.

કર્મો દ્વારા તેમનો ન્યાય થાય છે. પ્રભુ સત્ય છે, તેની કચેરી સત્ય છે.

ત્યાં સ્વીકૃત જનો શોભે છે. તેની કૃપાથી નિશાની (ચિહ્ન) મળે છે.

ત્યાં પાકા અને કાચા (સારા-નબળા)ની પરીક્ષા થાય છે. હે નાનક, જે ત્યાં જાય છે તે તે જાણીને જાય છે.

ધર્મખંડનો સ્વભાવ આ છે. હવે જ્ઞાનખંડનું વર્ણન કરો.

અસંખ્ય વાયુ, પાણી અને અગ્નિ; અસંખ્ય કૃષ્ણ અને શિવ.

અસંખ્ય બ્રહ્મા જે રૂપ, રંગ અને વેશ ઘડે છે.

અસંખ્ય કર્મભૂમિઓ, મેરુ પર્વતો, અને અસંખ્ય ધ્રુવોના ઉપદેશો.

અસંખ્ય ઇન્દ્રો, ચંદ્રો, સૂર્યો; અસંખ્ય મંડળો અને દેશો.

અસંખ્ય સિદ્ધો, બુદ્ધો, નાથો; વિવિધ રૂપોની અસંખ્ય દેવીઓ.

અસંખ્ય દેવો, દાનવો, મુનિઓ; સમુદ્રનાં અસંખ્ય રત્નો.

અસંખ્ય ખાણો (જીવોના ઉત્પત્તિ-સ્રોત), અસંખ્ય ભાષાઓ, અસંખ્ય રાજાઓ.

અસંખ્ય સાધનાઓ, અસંખ્ય ભક્તો. હે નાનક, અંત નથી, અંત નથી.

જ્ઞાનખંડમાં જ્ઞાન અતિ તેજસ્વી છે.

ત્યાં દિવ્ય નાદ અને આનંદ અસંખ્ય રીતે ગુંજે છે.

શ્રમ ખંડમાં વાણી સુંદર છે.

ત્યાં રચના અદ્ભુત કલાથી ઘડાય છે.

આ વાતો કહી શકાતી નથી; જો કોઈ કહેવા જાય તો પછી પસ્તાય છે.

ત્યાં મન, બુદ્ધિ અને મતિ ઘડાય છે.

ત્યાં દેવતાઓ અને સિદ્ધોની સમજ પરિષ્કૃત થાય છે.

કર્મખંડની વાણી શક્તિ છે. ત્યાં એક સિવાય બીજું કંઈ નથી.

ત્યાં મહાબળવાન યોદ્ધાઓ અને શૂરવીરો છે, જેમનામાં પ્રભુ ભરપૂર છે. ત્યાં તેઓ પ્રભુના મહિમામાં લીન છે.

તેમનાં રૂપ વર્ણવી શકાતાં નથી. તેઓ મરતા નથી, કે છેતરાતા નથી.

પ્રભુ તેમના મનમાં વસે છે. ત્યાં અનેક લોકોના ભક્તો વસે છે. તેઓ સત્ય પ્રભુમાં આનંદ કરે છે.

સત્યખંડમાં નિરાકાર વસે છે. તે સર્જે છે અને જુએ છે, કૃપાદ્રષ્ટિથી નિહાળે છે.

ત્યાં ખંડો, લોકો અને બ્રહ્માંડો છે. જો કોઈ તેનું વર્ણન કરે, તો તેનો અંત નથી.

ત્યાં ખંડ પર ખંડ, રૂપ પર રૂપ છે. જેવી તેની આજ્ઞા, તેવું કાર્ય.

તે જુએ છે, આનંદ કરે છે અને વિચારે છે. હે નાનક, આનું વર્ણન અતિ કઠિન છે.

સંયમને ભઠ્ઠી બનાવો, ધીરજને સોની.

મનને એરણ બનાવો, દિવ્ય જ્ઞાનને ઓજાર.

ઈશ્વરનો ભય ધમણ બને, અને તપની અગ્નિ તાપ બને.

પ્રેમના પાત્રમાં અમૃત રેડો. સાચી ટંકશાળમાં શબ્દ ઘડો.

જેમના પર તેની કૃપા છે તેમને આ કાર્ય મળે છે. હે નાનક, કૃપાથી તેઓ ધન્ય બને છે.

વાયુ ગુરુ છે, જળ પિતા છે, ધરતી મહાન માતા છે.

દિવસ અને રાત્રિ બે દાઈ છે, જેમના ખોળામાં આખું જગત રમે છે.

ધર્મરાજની હાજરીમાં સારાં અને ખરાબ કર્મોનો ન્યાય થાય છે.

પોતાનાં કર્મો પ્રમાણે કોઈ નજીક છે, કોઈ દૂર.

જેમણે નામનું ધ્યાન ધર્યું, તેઓ પરિશ્રમ કરીને ગયા. હે નાનક, તેમના મુખ ઉજ્જવળ છે, અને તેમની સાથે બીજા ઘણા તરી ગયા.