શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબના પવિત્ર શબદોનો સંગ્રહ
આ શબદો શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાંથી લેવામાં આવ્યા છે, જે સિખ ધર્મનો પવિત્ર ગ્રંથ છે. આ શબદો ભગવાનની સ્તુતિ, ભક્તિ અને તેમની સર્વવ્યાપકતાનું વર્ણન કરે છે.
શ્લોકો
હરિએ યુગે યુગે ભક્તો ઉત્પન્ન કર્યા અને તેમની પ્રતિષ્ઠા રાખવા આવ્યા. તેણે દુષ્ટ હરણાક્ષુસનો વધ કર્યો અને પ્રહલાદને તાર્યો. અહંકારીઓ અને નિંદકોને તેણે પીઠ બતાવી, જ્યારે નામદેવને પોતાના મુખ લગાડ્યા. દાસ નાનક કહે છે, આવા હરિની સેવા કરીને અંતે તે મુક્ત કરાવે છે.
શ્લોક 1
દુઃખ એ ઔષધિ છે અને સુખ એ રોગ બની ગયો છે, કારણ કે જ્યારે સુખ હોય છે ત્યારે તેનાથી તૃપ્તિ થતી નથી. હે કર્તા! તું જ કરનાર છે, હું કંઈ નથી; જ્યારે હું અહંકાર કરું છું ત્યારે કંઈ થતું નથી.
શ્લોક 2
હું તારી કુદરત પર બલિહારી જાઉં છું, જેમાં તું વ્યાપ્ત છે. તારો અંત કોઈ જાણી શકતું નથી.
શ્લોક 3
જાતિમાં જ્યોતિ છે અને જ્યોતિમાં જાતિ છે; તું અકળ અને કલાથી ભરપૂર છે. તું સચ્ચા સાહેબ છો, તારી પ્રશંસા સુંદર છે; જેણે તને પ્રાપ્ત કર્યો તે પાર ઉતરી ગયો. નાનક કહે છે, કર્તાની વાતો છે; જે કંઈ કરવાનું છે તે તેણે કરી રાખ્યું છે.
શ્લોક 4
તે દ્વાર રાગ આસા, પ્રથમ મહલા, એક ઓંકાર, સતગુરુની કૃપાથી.
શ્લોક 5
તારું તે દ્વાર કેવું છે? તે ઘર કેવું છે જ્યાં બેસીને તું સર્વનું સંભાળ લે છે? તારા અસંખ્ય નાદ વાગે છે, અને અસંખ્ય તારા વાદકો છે. તારા કેટલા રાગ છે જે અપ્સરાઓ સાથે ગવાય છે? કેટલા તારા ગાયકો છે? પવન, પાણી, અગ્નિ તને ગાય છે; ધર્મરાજા દ્વારે ગાય છે. ચિત્રગુપ્ત, જે લખી જાણે છે, તે તને ગાય છે, લખી લખીને ધર્મનો વિચાર કરે છે.
શ્લોક 6
ઈશ્વર, બ્રહ્મા અને દેવી તને ગાય છે, જેઓ તારી શોભા સદા સવારે છે. ઇન્દ્ર, જે ઇન્દ્રાસન પર બેઠા છે, તને ગાય છે, દેવતાઓના દ્વાર પર. સિદ્ધો સમાધિમાં તને ગાય છે, સાધુઓ વિચારમાં તને ગાય છે. જતી, સતી, સંતોખી તને ગાય છે, અને બળવાન વીરો તને ગાય છે. પંડિતો, જે વેદ વાંચે છે, તને ગાય છે, યુગો યુગો સાથે.
શ્લોક 7
મોહિનીઓ, જે મનને મોહે છે, તને ગાય છે; સ્વર્ગ, મૃત્યુલોક અને પાતાળમાં. તારા ઉત્પન્ન કરેલા રત્નો તને ગાય છે, અઠ્ઠાસઠ તીર્થો સાથે. મહાબળી યોદ્ધાઓ અને શૂરવીરો તને ગાય છે; ચાર ખાણીઓ તને ગાય છે. ખંડો, મંડળો અને બ્રહ્માંડો તને ગાય છે, જેને તું રચી રચીને ધારણ કરે છે.
શ્લોક 8
તે જ તને ગાય છે જે તને પ્રિય છે; તારા ભક્તો, રસથી રંગાયેલા, તને ગાય છે. બીજા ઘણા તને ગાય છે, પણ તે મારા ધ્યાનમાં આવતા નથી; નાનક શું વિચારે?
શ્લોક 9
તે જ, તે જ સદા સત્ય સાહેબ છે; સત્ય છે, સત્ય છે તેનું નામ. તે છે અને રહેશે, જાય નહીં; તેણે જ આ રચના રચી છે.
શ્લોક 10
તેણે રંગે રંગે અને વિવિધ પ્રકારે જિન્સી માયા ઉત્પન્ન કરી. પોતાની રચના કરી કરીને તે જુએ છે; તેની મહિમા એવી છે. જે તેને ભાવે તે જ થાય છે; પછી હુકમ કરવાની જરૂર નથી. તે પાતશાહ છે, પતિશાહ છે; નાનક કહે છે, તેની રજામાં રહેવું.
શ્લોક 11
સાંભળીને બધા તેને મોટો કહે છે. પણ તે કેટલો મોટો છે તે જોઈ શકાય છે? તેની કિંમત ન મળે, ન કહી શકાય. કહેનારા તારામાં સમાઈ ગયા.
શ્લોક 12
મારા સાહેબ મોટા છે, ગહન અને ગંભીર છે, ગુણોથી ભરપૂર છે. કોઈ તારો પાર નથી જાણતો, તું કેટલો મોટો અને કેટલો લાંબો છે.
શ્લોક 13
બધી સુરતિઓ ભેગી થઈને સુરતિ કમાય છે; બધી કીમતો ભેગી થઈને કીમત પામે છે. જ્ઞાની, ધ્યાની અને ગુરુના ગુરુ પણ તારી એક તિલ જેટલી મોટાઈ કહી શકતા નથી.
શ્લોક 14
બધા સત્ય, બધા તપ, બધી ભલાઈઓ, સિદ્ધ પુરુષોની મોટાઈઓ – તારા વિના કોઈ સિદ્ધિ પામી શક્યું નથી. તે કૃપાથી મળે છે, અટકાવીને રાખી શકાતી નથી.
શ્લોક 15
કહેનારો શું કરી શકે? તારા ભંડાર પ્રશંસાથી ભરેલા છે. જેને તું આપે છે, તેની પાસે બીજો ઉપાય શું? નાનક કહે છે, તું સત્યને સવારનાર છે.
શ્લોક 16
હું બોલું છું તો જીવું છું; જો ભૂલી જાઉં તો મરી જાઉં. સાચું નામ બોલવું કઠણ છે. સાચા નામની ભૂખ લાગે છે; તે ભૂખથી બધા દુઃખ ખાઈ જાય છે.
શ્લોક 17
હે મારી માતા! તે કેમ ભૂલાય? સાચો સાહેબ સાચા નામ સાથે છે.
શ્લોક 18
સાચા નામની એક તિલ જેટલી પણ મોટાઈ છે; બોલી બોલીને થાકી ગયા, પણ કિંમત ન મળી. જો બધા ભેગા થઈને બોલે, તો પણ તે મોટો ન થાય કે ઘટે.
શ્લોક 19
તે મરતો નથી, ન તેનો શોક થાય છે. તે આપતો રહે છે, ભોગ ખૂટતો નથી. આ જ તેનો ગુણ છે, બીજો કોઈ નથી. ન કોઈ થયો, ન કોઈ થશે.
શ્લોક 20
જેટલો તું છે, તેટલી જ તારી દાત છે. તેણે દિવસ કરીને રાત બનાવી. જે ખસમને ભૂલે છે તે નીચ છે. નાનક કહે છે, નામ વિના સનાતન નથી.
શ્લોક 21
હે હરિના જનો, હે સતગુરુ, હે સતપુરુષો! હું ગુરુ પાસે વિનંતી કરું છું. અમે કીડા અને ક્રિમિ જેવા છીએ; સતગુરુની શરણમાં આવીને, કૃપા કરીને નામ પ્રકાશિત કરો.
શ્લોક 22
હે મારા મિત્ર ગુરુદેવ! મારામાં રામ નામ પ્રકાશિત કરો. ગુરુમતિથી નામ મારો પ્રાણ સખા છે; હરિની કીર્તિ મારી રહરાસિ છે.
શ્લોક 23
હરિના જનોના મોટા ભાગ્ય છે, જેમને હરિ હરિની શ્રદ્ધા અને હરિની તરસ છે. હરિ હરિ નામ મળે તો તેઓ તૃપ્ત થાય છે; સંગતિ મળીને ગુણ પ્રકાશે છે.
શ્લોક 24
જેમણે હરિ હરિ હરિનો રસ નામ ન પામ્યો, તે ભાગ્યહીન છે અને યમના પાસે જાય છે. જેઓ સતગુરુની શરણ અને સંગતિમાં નથી આવ્યા, તેમનું જીવવું ધિક્કારપાત્ર છે.
શ્લોક 25
જેમણે હરિના જનો અને સતગુરુની સંગતિ પામી, તેમના મસ્તક પર ધુરથી લેખ લખાયો. ધન્ય છે તે સતસંગતિ જ્યાં હરિનો રસ મળ્યો; નાનકના જનો ભેગા થઈને નામ પ્રકાશે છે.
શ્લોક 26
હે મન! તું શા માટે ઉદ્યમ કરે છે? જ્યારે હરિ જીવ તારા આધાર છે. તેણે પથ્થર અને પર્વતોમાં જીવો ઉત્પન્ન કર્યા, અને તેમનો રિજક આગળ કરી ધર્યો.
શ્લોક 27
હે મારા માધવ! જે સતસંગતિમાં મળે છે તે તરી જાય છે. ગુરુની કૃપાથી પરમ પદ પામ્યો; સૂકા કાષ્ઠ હરિયા થઈ ગયા.
શ્લોક 28
માતા, પિતા, લોકો, પુત્ર, સ્ત્રી – કોઈ કોઈનો આધાર નથી. ઠાકુર દરેકને અલગ અલગ રિજક પહોંચાડે છે; હે મન, તું શા માટે ડરે છે?
શ્લોક 29
પક્ષી સો કોસ ઊડીને આવે છે, અને તેના બચ્ચા પાછળ રહે છે. તેમને કોણ ખવડાવે છે? કોણ ચુગાવે છે? મનમાં સિમરણ કરો.
શ્લોક 30
બધા નિધાન, દસ અને અઠ્ઠાસઠ સિદ્ધિઓ ઠાકુરના હાથની હથેળીમાં છે. દાસ નાનક બલિહારી, સદા બલિહારી જાય છે; તારો અંત અને પાર નથી.
શ્લોક 31
રાગ આસા, ચોથી મહલા, સો પુરખ, એક ઓંકાર, સતગુરુની કૃપાથી.
શ્લોક 32
તે પુરુષ નિરંજન છે, હરિ પુરુષ નિરંજન છે; અગમ, અગમ અને અપાર છે. બધા તારું ધ્યાન કરે છે, હે સત્ય સર્જનહાર! બધા જીવ તારા છે; તું જીવોનો દાતા છે. હે સંતો! હરિનું ધ્યાન કરો, જે બધા દુઃખ ભૂલાવે છે. હરિ પોતે ઠાકુર છે, પોતે સેવક છે; નાનક શું કરે, જીવ તો વિચાર છે.
શ્લોક 33
તું ઘટ ઘટમાં અંતર્ગત છે, સર્વત્ર નિરંતર છે; હરિ એક પુરુષ સમાયેલો છે. કેટલાક દાતા છે, કેટલાક ભિખારી છે; બધા તારા અજબ ચમત્કાર છે. તું પોતે દાતા છે, પોતે ભોક્તા છે; હું તારા વિના બીજું કોઈ નથી જાણતો. તું પારબ્રહ્મ, બેઅંત, બેઅંત છે; તારા કયા ગુણ કહી સંભળાવું? જે તારી સેવા કરે છે, દાસ નાનક તેમના પર કુરબાન છે.
શ્લોક 34
જે તારું ધ્યાન કરે છે, તે જન યુગોમાં સુખવાસી છે. જેમણે હરિનું ધ્યાન કર્યું, તે મુક્ત થયા; તેમની યમની ફાંસી તૂટી ગઈ. જેમણે નિર્ભય હરિનું ધ્યાન કર્યું, તેમનો બધો ભય ગયો. જેમણે મારા હરિની સેવા કરી, તે હરિ હરિ રૂપમાં સમાઈ ગયા. ધન્ય છે તે, ધન્ય છે તે જેમણે હરિનું ધ્યાન કર્યું; દાસ નાનક તેમના પર બલિહારી જાય છે.
શ્લોક 35
તારી ભક્તિના ભંડાર અસંખ્ય અને બેઅંત ભરેલા છે. તારા ભક્તો તારી પ્રશંસા કરે છે, અનેક અને અનંત. અનેક તારી પૂજા કરે છે, અનેક તપ કરે છે, અનેક જપ કરે છે. અનેક સ્મૃતિ અને શાસ્ત્ર વાંચે છે, અનેક ક્રિયા અને ષટ્કર્મ કરે છે. તે ભક્તો ભલા છે, દાસ નાનક કહે છે, જેઓ મારા હરિ ભગવાનને પ્રિય છે.
શ્લોક 36
તું આદિ પુરુષ છે, અપરંપાર કર્તા છે; તારા જેટલું બીજું કોઈ નથી. તું યુગે યુગે એક છે, સદા સદા તું એક છે; તું નિશ્ચલ કર્તા છે. જે તને ભાવે તે જ વર્તે છે; તું જે કરે છે તે થાય છે. તેણે જ આખી સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન કરી; તેણે જ સર્જીને બધું લીન કર્યું. દાસ નાનક કર્તાના ગુણ ગાય છે, જે સર્વનો જાણનાર છે.
શ્લોક 37
હે કર્તા! તું સત્ય છો, મારો સ્વામી છો. જે તને ભાવે તે જ થશે; જે તું આપે છે તે જ હું પામું છું.
શ્લોક 38
બધું તારું છે; તું બધાથી ધ્યાય છે. જેના પર કૃપા કરે છે, તેણે નામ રત્ન પામ્યું. ગુરુમુખે પામ્યો, મનમુખે ગુમાવ્યું. તેણે જ વિછોડ્યો, તેણે જ મિલાવ્યો.
શ્લોક 39
તું દરિયો છે; બધું તારામાં છે. તારા વિના બીજું કોઈ નથી. બધા જીવ અને જંતુ તારો ખેલ છે. વિયોગમાં મળીને વિછુડાયેલા સંયોગથી મળે છે.
શ્લોક 40
જેને તું જણાવે છે, તે જ જાણે છે. તે હરિના ગુણ સદા કહી સંભળાવે છે. જેણે હરિની સેવા કરી, તેણે સુખ પામ્યું; સહજે જ હરિ નામમાં સમાઈ ગયો.
શ્લોક 41
તું પોતે કર્તા છે; તારું કરેલું બધું થાય છે. તારા વિના બીજું કોઈ નથી. તું કરી કરીને જુએ છે અને જાણે છે. દાસ નાનક ગુરુમુખે પ્રગટ થાય છે.
શ્લોક 42
તે સરોવરમાં વસવાટ થયો; તેણે પાણી અને અગ્નિ કર્યા. કમળ જેવો મોહ છે; પગ ચાલતો નથી; હું જોઉં છું કે ત્યાં ડૂબી જાય છે.
શ્લોક 43
હે મૂર્ખ મન! તું એકને પણ યાદ નથી કરતો. હરિને ભૂલવાથી તારા ગુણ ગળી જાય છે.
શ્લોક 44
હું જતી નથી, સતી નથી, નથી ભણેલો; મૂર્ખ અને મુગ્ધ જન્મ થયો. નાનક પ્રણામ કરે છે, તેમની શરણમાં જેમણે તને કદી ભૂલ્યો નથી.
શ્લોક 45
માનવ દેહરૂપી દેવડી પ્રાપ્ત થઈ છે. ગોવિંદને મળવાની આ તારી તક છે. તારા બીજા કામ કોઈ કામના નથી. સાધસંગતિમાં મળ, અને કેવળ નામનો જાપ કર.
શ્લોક 46
ભવસાગર તરવા માટે સરંજામ લાગો. માયાના રંગમાં જન્મ વ્યર્થ જાય છે.
શ્લોક 47
મેં જપ, તપ, સંયમ અને ધર્મ નથી કમાયા. હે હરિ રાજા! મેં સાધુની સેવા નથી જાણી. નાનક કહે છે, અમે નીચ કર્મવાળા છીએ; શરણમાં પડેલાની લાજ રાખો.
શ્લોક 48
મારી રક્ષા કરો, હાથ આપીને. મારા મનની ઇચ્છા પૂર્ણ થાય. તમારા ચરણોમાં મારું મન રહે. મને પોતાનો જાણીને પાલન કરો.
શ્લોક 49
મારા બધા દુશ્મનોને તમે નાશ કરો. પોતાનો હાથ આપીને મને બચાવો. મારો પરિવાર સુખે રહે. હે કર્તાર! બધા સેવક અને શિષ્યો.
શ્લોક 50
મારી રક્ષા તમારા પોતાના હાથથી કરો. આજે બધા શત્રુઓનો સંહાર કરો. મારી આશા પૂર્ણ થાય. તમારા ભજનની પ્યાસ રહે.
શ્લોક 51
તમને છોડીને બીજા કોઈનું ધ્યાન ન કરું. જે વરદાન ઇચ્છું તે તમારી પાસેથી પામું. મારા સેવક અને શિષ્યોને તારો. મારા શત્રુઓને ચૂંટી ચૂંટીને માર.
શ્લોક 52
પોતાનો હાથ આપીને મને ઉગારો. મરણકાળનો ભય દૂર કરો. સદા મારી પાછળ રહો. હે શ્રી અસિધુજ! રક્ષા કરો.
શ્લોક 53
હે રક્ષણહાર! મને રાખી લો. હે સાહેબ, સંત અને પ્રિય સહાયક! હે દીનબંધુ, દુષ્ટોના હંતા! તમે ચૌદ લોકના સ્વામી છો.
શ્લોક 54
કાળને વશ થઈને બ્રહ્માએ શરીર ધારણ કર્યું. કાળને વશ થઈને શિવજી અવતર્યા. કાળને વશ થઈને વિષ્ણુ પ્રકાશ્યા. બધા કાળનો તમાશો કર્યો.
શ્લોક 55
જે કાળે યોગી શિવ કર્યો, અને બ્રહ્માને વેદરાજ બનાવ્યો. જે કાળે બધા લોક સવાર્યા, તેને અમારો નમસ્કાર.
શ્લોક 56
જે કાળે સમગ્ર જગત બનાવ્યું, દેવ, દૈત્ય અને યક્ષ ઉત્પન્ન કર્યા. આદિ અને અંતમાં એક જ અવતાર છે; તે જ અમારા ગુરુ સમજો.
શ્લોક 57
તેને જ અમારો નમસ્કાર છે, જેણે આખી પ્રજા પોતે સવારી. સેવકોને શિવગુણ અને સુખ આપ્યું; શત્રુઓને પળમાં માર્યા.
શ્લોક 58
તું ઘટ ઘટના અંતરની જાણે છે; ભલા અને બુરાની પીડા ઓળખે છે. કીડીથી લઈને હાથી સુધી, બધા પર કૃપાદૃષ્ટિ કરીને ખીલે છે.
શ્લોક 59
સંતોને દુઃખ થાય તો તું દુઃખી થાય છે; સાધુઓને સુખ થાય તો તું સુખી થાય છે. એક એકની પીડા ઓળખે છે; ઘટ ઘટના અને પટ પટના ભેદ જાણે છે.
શ્લોક 60
જ્યારે કર્તા ઉત્પત્તિ કરે છે, ત્યારે પ્રજાને અપાર શરીર આપે છે. જ્યારે ક્યારેક સંહાર કરે છે, ત્યારે બધા શરીર તારામાં મળી જાય છે.
શ્લોક 61
જેટલા મુખ સૃષ્ટિમાં છે, બધા પોતપોતાની બુદ્ધિથી બોલે છે. તું બધાથી અલગ અને નિરાળો છે; વેદ, ભેદ અને આલમ જાણે છે.
શ્લોક 62
નિરંકાર, નિર્વિકાર, નિર્લંભ; આદિ, અનીલ, અનાદિ, અસંભ. તેના વિષે મૂર્ખ ભેદ બોલે છે; જેનો ભેદ વેદ પણ નથી પામતા.
શ્લોક 63
તેને પથ્થર માને છે; મહામૂર્ખ કંઈ ભેદ નથી જાણતા. મહાદેવને સદાશિવ કહે છે, પણ નિરંકારનો ભેદ નથી જાણતા.
શ્લોક 64
જેટલી પોતપોતાની બુદ્ધિ છે, તેટલા જ તારા વિષે જુદા જુદા વર્ણન કરે છે. તારો પ્રસાર લખી શકાતો નથી; પ્રથમ સંસાર કેવી રીતે રચાયો?
શ્લોક 65
એક જ રૂપ, અનૂપ સરૂપ; રંક થયો, રાજા થયો, ભૂપ થયો. અંડજ, જેરજ, સેતજ ઉત્પન્ન કર્યા; પછી ઉત્ભુજ ખાણિ રચી આપી.
શ્લોક 66
ક્યારેક ફૂલીને રાજા થઈ બેઠો; ક્યારેક સંકોચાઈને એકઠો થયો. આખી સૃષ્ટિ અચંભો દેખાડી; આદિ જુગાદિ સરૂપ, સ્વયંભૂ.
શ્લોક 67
હવે મારી રક્ષા તમે કરો. શિષ્યોને ઉગારો અને અશિષ્યોનો સંહાર કરો. બધા દુષ્ટો ઉત્પાત ઊભા કરે છે; બધા મ્લેચ્છોને રણમાં મારો.
શ્લોક 68
જેઓ હે અસિધુજ! તમારી શરણમાં આવે છે, તેમના દુશ્મનો દુઃખી થઈને મરે છે. જે પુરુષ તમારા પગમાં પડે છે, તેમના બધા સંકટ તમે ટાળો છો.
શ્લોક 69
જે કલિયુગમાં એક વાર ધ્યાન કરે છે, તેની પાસે કાળ નથી આવતો. તેની બધી કાળથી રક્ષા થાય છે; દુષ્ટ અને અરિષ્ટ તત્કાળ ટળે છે.
શ્લોક 70
જેના પર તમે કૃપાદૃષ્ટિ કરો છો, તેના તાપ પળમાં હરી લો છો. તેના ઘરમાં બધી ઋદ્ધિ અને સિદ્ધિ થાય છે; કોઈ દુષ્ટ તેની છાયા પણ નથી સહી શકતો.
શ્લોક 71
જેણે એક વાર તમારું સ્મરણ કર્યું, તેને કાળની ફાંસીથી ઉગાર્યો. જે માણસ તમારું નામ કહે છે, તે દારિદ્ર, દુષ્ટ અને દોષથી મુક્ત થાય છે.
શ્લોક 72
હે ખડગકેતુ! હું તમારી શરણમાં છું. પોતાનો હાથ આપીને મને ઉગારો. બધી જગ્યાએ મારા સહાયક થાઓ. દુષ્ટ અને દોષથી મને બચાવો.
શ્લોક 73
જ્યારથી મેં તમારા પગ પકડ્યા, ત્યારથી કોઈ મારી સામે આંખ ઉઠાવી શક્યું નથી. રામ અને રહીમ, પુરાણ અને કુરાન અનેક કહે છે, પણ હું એક મત પણ નથી માનતો. સ્મૃતિ, શાસ્ત્ર અને વેદ બધા ઘણા ભેદ કહે છે, હું એક પણ નથી જાણતો. હે શ્રી અસિપાન! તમારી કૃપાથી મેં જે કહ્યું નથી, તે બધું તમે જ કહ્યું.
શ્લોક 74
બધા દ્વાર છોડીને મેં તમારો દ્વાર પકડ્યો છે. હે ગોવિંદ! તમારા દાસની બાંહ પકડવાની લાજ રાખો.
શ્લોક 75
મારી માતા! આનંદ થયો, મેં સતગુરુ પામ્યો. સતગુરુ પામ્યો, સહજથી મનમાં વધાઈઓ વાગી. રત્ન રાગ, પરિવાર અને અપ્સરાઓ શબ્દ ગાવા આવ્યા. હરિનો શબ્દ ગાઓ, જેમણે મનમાં વસાવ્યો. નાનક કહે છે, આનંદ થયો, મેં સતગુરુ પામ્યો.
શ્લોક 76
હે મારા મન! તું સદા હરિ સાથે રહે. હરિ સાથે રહે, હે મારા મન, તો બધા દુઃખ ભૂલાય છે. તે તારો અંગીકાર કરે છે અને બધા કાર્ય સવારે છે. બધી વાતોમાં સમર્થ સ્વામી છે; તે મનથી કેમ ભૂલાય? નાનક કહે છે, હે મન, સદા હરિ સાથે રહે.
શ્લોક 77
હે સાચા સાહેબ! તારા ઘરમાં શું નથી? તારા ઘરમાં બધું છે; જેને આપે છે તે પામે છે. તારી સદા પ્રશંસા અને સ્તુતિ કરું; નામ મનમાં વસાવું. જેના મનમાં નામ વસ્યું, તેના અનેક શબ્દ વાગે છે. નાનક કહે છે, હે સાચા સાહેબ! તારા ઘરમાં શું નથી?
શ્લોક 78
સાચું નામ મારો આધાર છે. સાચું નામ આધાર છે, જેણે બધી ભૂખ ગુમાવી. શાંતિ અને સુખ કરીને મનમાં આવી વસ્યો, જેણે બધી ઇચ્છાઓ પૂરી કરી. હું સદા ગુરુ પર કુરબાન છું, જેણે આ મોટાઈઓ આપી. નાનક કહે છે, હે સંતો! સાંભળો, શબ્દમાં પ્રેમ રાખો. સાચું નામ મારો આધાર છે.
શ્લોક 79
તે સુભાગી ઘરમાં પાંચ શબ્દ વાગે છે. સુભાગી ઘરમાં શબ્દ વાગે છે, જ્યાં કલા ધારી છે. પાંચ દૂતોને તારા વશ કર્યા, કાળ કંટકને માર્યો. ધુરથી કરમ પામેલા જેને, તે હરિ નામમાં લાગ્યા. નાનક કહે છે, ત્યાં સુખ થયું, તે ઘરમાં અનહદ વાગે છે.
શ્લોક 80
હે મોટા ભાગ્યવાળાઓ! આનંદ સાંભળો, બધા મનોરથ પૂર્ણ થયા. પારબ્રહ્મ પ્રભુ પામ્યા, બધા વિસૂર ઉતરી ગયા. દુઃખ, રોગ અને સંતાપ ઉતરી ગયા, સાચી બાણી સાંભળી. સંત અને સજ્જન સરસ થયા, પૂરા ગુરુથી જાણ્યા. સાંભળનાર પવિત્ર, કહેનાર પવિત્ર; સતગુરુ ભરપૂર રહ્યા. નાનક વિનંતી કરે છે, ગુરુના ચરણ લાગ્યા, અનહદ તૂર વાગ્યા.
શ્લોક 81
થાળમાં ત્રણ વસ્તુઓ મૂકી: સત, સંતોખ અને વિચાર. ઠાકુરનું અમૃત નામ મૂક્યું, જે બધાનો આધાર છે. જો કોઈ ખાય, જો કોઈ ચાખે, તેનો ઉદ્ધાર થાય. આ વસ્તુ છોડી ન શકાય; નિત નિત હૃદયમાં ધારણ કરો. આ સંસાર ચરણ લાગીને તરાય છે; નાનક કહે છે, બધું બ્રહ્મનો પ્રસાર છે.
શ્લોક 82
હે પ્રભુ! તારું કરેલું હું નથી જાણતો; મને યોગ્ય કર્યો. હું નિર્ગુણી છું, મારામાં કોઈ ગુણ નથી; તું પોતે દયા કરી. દયા થઈ, મિહરમત થઈ, સતગુરુ સજ્જન મળ્યા. નાનક કહે છે, નામ મળે તો જીવું; તન મન હરિયું થાય.
શ્લોક 83
ત્યાં તું સમર્થ છે જ્યાં કોઈ નથી. ત્યાં તારી રક્ષા અગ્નિ અને ઉદરમાં છે. સાંભળીને યમના દૂતો તારા નામથી છટકી જાય છે. ભવસાગર વિષમ અને અગાધ છે; ગુરુના શબ્દથી પાર ઉતરાય છે. જેમને પ્યાસ લાગી, તેઓ અમૃત ખાય છે. કલિયુગમાં આ જ પુણ્ય છે: ગોવિંદના ગુણ ગાવા. બધા પર કૃપાળુ છે; દરેક શ્વાસનું સંભાળ લે છે. કોઈ વ્યર્થ નથી જતું જે તારી પાસે આવે છે.
શ્લોક 84
અંતરમાં ગુરુનું આરાધન કરો, જીભથી ગુરુનું નામ જપો. નેત્રોથી સતગુરુને જુઓ, કાનોથી ગુરુનું નામ સાંભળો. સતગુરુ સાથે રંગાઈને દરગાહમાં સ્થાન મળે છે. નાનક કહે છે, જેના પર કૃપા કરે છે, તેને આ વસ્તુ આપે છે. જગતમાં ઉત્તમ કહેવાય છે; વિરલા જ કોઈ છે.
શ્લોક 85
રક્ષણહારે પોતે રક્ષા કરી, ઉગાર્યા. ગુરુના પગમાં પાડીને કાર્ય સવાર્યા. તે પોતે દયાળુ થયો, મનથી નથી ભૂલ્યો. સાધુઓના સંગમાં ભવસાગર તાર્યા. સાકત, નિંદક અને દુષ્ટોને પળમાં નાશ કર્યા. તે સાહેબનો ટેકો નાનકના મનમાં છે; જેનું સ્મરણ કરતાં સુખ થાય છે અને બધા દુઃખ જાય છે.
શ્લોક 86
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ શબદો સિખ પરંપરાના પવિત્ર ગ્રંથ શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબમાંથી લેવામાં આવ્યા છે, જે સિખોના શાશ્વત ગુરુ છે. આ શબદો જુદા જુદા રાગોમાં ગાવામાં આવે છે અને સિખ ધર્મમાં દૈનિક પ્રાર્થના અને કીર્તનમાં વપરાય છે. આ ભજનો ભક્તો દ્વારા સંગતમાં અને એકાંત ભક્તિમાં ગાવામાં આવે છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Guru Nanak Dev Ji · Sikh Guru (First of the Ten) · 1469–1539 CE, Punjab
The founder of Sikhism and the first of the Ten Sikh Gurus, born in Talwandi (present-day Nankana Sahib, Pakistan). He undertook long journeys (Udasis) across South Asia and beyond to share his teachings on the oneness of God and the equality of all people, and composed hymns later included in the Guru Granth Sahib.
Guru Nanak Dev Ji ની વધુ રચનાઓ
શું તમે જાણો છો?
અનેક ગુરુ રચયિતાઓ
આ શ્લોકો ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ અને દસમ ગ્રંથમાંથી લેવાયા છે, અને તેમાં ગુરુ નાનક (મહલા ૧), ગુરુ અમર દાસ (મહલા ૩), ગુરુ રામ દાસ (મહલા ૪), ગુરુ અર્જન (મહલા ૫) તથા ગુરુ ગોબિંદ સિંહની રચનાઓ છે. દરેક વિભાગ કોઈ ચોક્કસ રાગ (સંગીત-સ્વરૂપ) અને મહલા (રચયિતા ક્રમાંક) સાથે ચિહ્નિત છે, જે સિખ શાસ્ત્રની વ્યવસ્થિત રચના દર્શાવે છે.
દસમ ગ્રંથના અંશો (શ્લોક ૪૮–૭૪)
શ્લોક ૪૮થી ૭૨ એ ‘કબિયો બાચ બેંતી ચૌપાઈ’ છે, જે દસમ ગ્રંથના ચરિત્રોપાખ્યાન વિભાગમાંથી લીધેલી ભગવાનના રક્ષણ માટેની પ્રાર્થના છે, અને પરંપરા પ્રમાણે ગુરુ ગોબિંદ સિંહને આભારી છે. તેને અંતે આવતા સવૈયા અને દોહરા (શ્લોક ૭૩–૭૪) ‘ચોબીસ અવતાર’ના રામ અવતાર ભાગમાંથી લેવાયા છે.
આનંદ સાહિબનો આનંદ (શ્લોક ૭૫–૮૦)
ગુરુ અમર દાસે રચેલું ‘આનંદ સાહિબ’ (આનંદનું ગીત) સતગુરુને મળવાના આનંદ અને દિવ્ય સાક્ષાત્કારથી મળતી આંતરિક શાંતિની ઉજવણી કરે છે. તે પરંપરાગત રીતે શીખ લગ્નવિધિ (આનંદ કારજ) અને અન્ય ઉત્સવ-સભાઓમાં પઠવામાં આવે છે.
સો પુરખ ધ્યાન (શ્લોક ૩૧–૩૬)
ગુરુ રામ દાસની આ રચના ‘સો પુરખ’ (તે આદિ પુરુષ) તરીકે ઓળખાય છે અને અતુલ્ય, નિરાકાર સર્જનહાર પરનું ધ્યાનાત્મક સ્તોત્ર છે. તે ભાર મૂકે છે કે એ જ દિવ્ય હાજરી સર્વ જીવોમાં વસે છે, અને હૃદયપૂર્વકની ભક્તિ જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી મુક્તિ તરફ લઈ જાય છે.
મુંદાવણી મહોર (શ્લોક ૮૧)
ગુરુ અર્જનની ‘મુંદાવણી’ (મહોરનું સ્તોત્ર) ગુરુ ગ્રંથ સાહિબનું સમાપન કરે છે. તે ત્રણ આવશ્યક ગુણો, સત્ય (સત), સંતોષ (સંતોખ) અને ચિંતન (વિચાર), ગણાવે છે, અને જાહેર કરે છે કે દિવ્ય નામ (અમૃત નામ) સર્વનો સાચો આધાર છે. આ શ્લોક અસ્તિત્વના સાગરને પાર કરવા માટે ગુરુનું માર્ગદર્શન અનિવાર્ય છે, એવા મૂળ શીખ ઉપદેશને રેખાંકિત કરે છે.
રક્ષણ અને વિરોધાભાસ (શ્લોક ૦–૨)
આરંભની પંક્તિઓ ભક્ત પ્રહલાદને દૈત્ય હિરણ્યકશિપુથી ભગવાને બચાવ્યા તથા નામદેવના ઉદ્ધારની કથા કહે છે. ગુરુ નાનકનો સલોક એ વિરોધાભાસી વિચાર રજૂ કરે છે કે દુઃખ જ ઈલાજ (દુઃખ દારુ) હોઈ શકે અને સાંસારિક સુખ રોગ (સુખ રોગુ), અને ભગવાનની ઇચ્છાને અંતિમ વાસ્તવિકતા તરીકે સ્વીકારવાની વિનંતી કરે છે.
Guru Nanak Dev Ji
સિક્ખ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
