Bharat Devotion
Embroidered artwork for आनंद साहिब: Embroidered Khanda emblem with a saffron Nishan Sahib flag and marigolds at sunrise

आनंद साहिब

आनंद साहिब

यह सिख धर्म का एक पवित्र भजन है जो गुरु राम दास जी द्वारा रचित है और आनंद (खुशी) तथा ईश्वर से मिलन का उल्लास मनाता है।

श्लोक

रामकली महला ३ अनंदु
Ramkali Mahala 3 Anand

श्लोक 1

अनंदु भइआ मेरी माए सतिगुरू मै पाइआ सतिगुरु त पाइआ सहज सेती मनि वजीआ वाधाईआ राग रतन परवार परीआ सबद गावण आईआ सबदो त गावहु हरी केरा मनि जिनी वसाइआ कहै नानकु अनंदु होआ सतिगुरू मै पाइआ १
Anand Bhaia Meri Maaye Satguru Mai Paia Satgur Ta Paia Sahaj Seti Man Vajia Vadhaiya Raag Ratan Parvaar Pariya Sabad Gaavan Aaiya Sabdo Ta Gaavhu Hari Kera Man Jini Vasaia Kahai Nanak Anand Hoa Satguru Mai Paia

श्लोक 2

ए मन मेरिआ तू सदा रहु हरि नाले हरि नालि रहु तू मंन मेरे दूख सभि विसारणा अंगीकारु ओहु करे तेरा कारज सभि सवारणा सभना गला समरथु सुआमी सो किउ मनहु विसारे कहै नानकु मंन मेरे सदा रहु हरि नाले २
Ae Man Meriya Tu Sada Rahu Har Naale Har Naal Rahu Tu Man Mere Dukh Sabh Visarna Angikaar Oh Kare Tera Kaaraj Sabh Savarna Sabhna Gala Samrath Suami So Kiu Manhu Visare Kahai Nanak Man Mere Sada Rahu Har Naale

श्लोक 3

साचे साहिबा किआ नाही घरि तेरै घरि त तेरै सभु किछु है जिसु देहि सु पावए सदा सिफति सलाह तेरी नामु मनि वसावए नामु जिन कै मनि वसिआ वाजे सबद घनेरे कहै नानकु सचे साहिब किआ नाही घरि तेरै ३
Saache Sahiba Kia Nahi Ghar Terai Ghar Ta Terai Sabh Kichh Hai Jis Deh Su Pavaye Sada Sifat Salah Teri Naam Man Vasavaye Naam Jin Kai Man Vasia Vaaje Sabad Ghanere Kahai Nanak Sache Sahib Kia Nahi Ghar Terai

श्लोक 4

साचा नामु मेरा आधारो साचु नामु अधारु मेरा जिनि भुखा सभि गवाईआ करि सांति सुख मनि आइ वसिआ जिनि इछा सभि पुजाईआ सदा कुरबाणु कीता गुरू विटहु जिस दीआ एहि वडिआईआ कहै नानकु सुणहु संतहु सबदि धरहु पिआरो साचा नामु मेरा आधारो ४
Saacha Naam Mera Aadharo Saach Naam Adhaar Mera Jin Bhukha Sabh Gavaiya Kar Saant Sukh Man Aai Vasia Jin Ichha Sabh Pujaiya Sada Kurbann Keeta Guru Vitahu Jis Diya Eh Vadiaiya Kahai Nanak Sunhu Santahu Sabad Dharhu Piaro Saacha Naam Mera Aadharo

श्लोक 5

वाजे पंच सबद तितु घरि सभागै घरि सभागै सबद वाजे कला जितु घरि धारीआ पंच दूत तुधु वसि कीते कालु कंटकु मारिआ धुरि करमि पाइआ तुधु जिन कउ सि नामि हरि कै लागे कहै नानकु तह सुखु होआ तितु घरि अनहद वाजे ५
Vaaje Panch Sabad Tit Ghar Sabhaagai Ghar Sabhaagai Sabad Vaaje Kala Jit Ghar Dhariya Panch Doot Tudh Vas Keete Kaal Kantak Maria Dhur Karam Paia Tudh Jin Kau Si Naam Har Kai Laage Kahai Nanak Tah Sukh Hoa Tit Ghar Anhad Vaaje

श्लोक 6

अनदु सुणहु वडभागीहो सगल मनोरथ पूरे पारब्रहमु प्रभु पाइआ उतरे सगल विसूरे दूख रोग संताप उतरे सुणी सची बाणी संत साजन भए सरसे पूरे गुर ते जाणी सुणते पुनीत कहते पवितु सतिगुरु रहिआ भरपूरे बिनवंति नानकु गुर चरण लागे वाजे अनहद तूरे ४०१
Anand Sunhu Vadbhagiho Sagal Manorath Poore Paarbrahm Prabh Paia Utre Sagal Visoore Dukh Rog Santaap Utre Suni Sachi Baani Sant Saajan Bhae Sarse Poore Gur Te Jaani Sunte Puneet Kahte Pavit Satgur Rahia Bharpoore Binvant Nanak Gur Charan Laage Vaaje Anhad Toore

श्लोक 7

पूजन विधि एवं फलश्रुति (महत्व व लाभ)

शुभ दिन व तिथि

नित्य प्रतिदिन अथवा शुभ तिथियों (एकादशी, पूर्णिमा, प्रदोष) पर

उत्तम मुहूर्त / समय

ब्रह्म मुहूर्त (प्रातः 4 से 6 बजे) अथवा संध्या काल

पूजन सामग्री व अर्पण

शुद्ध घी का दीपक, धूप, ताजे पुष्प एवं नैवेद्य/जल

फलश्रुति एवं आध्यात्मिक लाभ
  • मानसिक शांति, आत्मिक उन्नति एवं घर में सकारात्मक ऊर्जा का संचार

पृष्ठभूमि

यह रचना गुरु ग्रंथ साहिब के राग रामकली में संकलित है और इसे पारंपरिक रूप से सिखों द्वारा शुभ अवसरों जैसे विवाह, नामकरण या अन्य उत्सवों में गाया जाता है। इसे 'आनंद साहिब' के नाम से जाना जाता है और यह सिख धर्म के पांच बाणी (प्रार्थनाओं) में से एक है। गुरु राम दास जी ने इसे अपने अनुयायियों को ईश्वर के नाम में आनंद खोजने का मार्ग दिखाने के लिए रचा था।

इस पाठ के विषय में

रचयिता: Guru Amar Das Ji · सिख गुरु (तृतीय) · 1479–1574 ईस्वी, पंजाब

तृतीय सिख गुरु, जो सभी जातियों हेतु खुली लंगर (सामुदायिक रसोई) व्यवस्था को संस्थागत रूप देने तथा आनंद साहिब — आध्यात्मिक आनंद का स्तवन जो आज भी सिख समारोहों में पढ़ा जाता है — की रचना हेतु प्रसिद्ध हैं।

क्या आप जानते हैं?

रचयिता

इस 'अनंद' साहिब की रचना गुरु अमर दास जी (तीसरे सिख गुरु) ने की थी। यह गुरु ग्रंथ साहिब में राग रामकली में दर्ज है। 'अनंद' का अर्थ है परम आनंद, और यह रचना आध्यात्मिक परमानंद की प्राप्ति का वर्णन करती है।

संरचना

इस बाणी में कुल 40 पद (छंद) हैं, जिनमें से पहले छह और अंतिम पद यहाँ प्रस्तुत हैं। प्रत्येक पद के अंत में 'कहै नानकु' (नानक कहते हैं) आता है, जो गुरु अमर दास जी की नानक-परंपरा को दर्शाता है।

प्रथम पद का महत्व

'अनंदु भइआ मेरी माए सतिगुरू मै पाइआ' - यह वाक्य सिख धर्म में अत्यंत प्रसिद्ध है। यह सतगुरु (गुरु) के मिलने से हुए आनंद को व्यक्त करता है, जो मन में बधाइयाँ (खुशी के भाव) बजाने का कारण बनता है।

पाँच शब्दों का उल्लेख

पाँचवें पद में 'वाजे पंच सबद' का उल्लेख है - यह पाँच प्रकार की ध्वनियों या शब्दों का प्रतीक है, जो आध्यात्मिक अनुभव के दौरान सुनाई देती हैं। इसे 'अनहद नाद' (अनाहत नाद) भी कहते हैं, जो बिना किसी बाहरी साधन के सुनाई देने वाली दिव्य ध्वनि है।

सिख धर्म में प्रयोग

'अनंद साहिब' सिखों के सबसे पवित्र ग्रंथों में से एक है। इसे विवाह, अरदास, और अन्य धार्मिक समारोहों में गाया जाता है। अंतिम पद (40वाँ) अक्सर सामूहिक रूप से पढ़ा जाता है, जिसमें 'अनदु सुणहु वडभागीहो' कहकर सभी को धन्य घोषित किया जाता है।

आध्यात्मिक अर्थ

गुरु अमर दास जी ने इस बाणी में गुरु के महत्व, नाम-सिमरण, और आंतरिक शांति पर जोर दिया है। 'साचा नामु मेरा आधारो' (सत्य नाम ही मेरा आधार है) इस बाणी का मूल मंत्र है।

Guru Nanak Dev Ji की संपूर्ण स्तुति एवं पाठ

Guru Nanak Dev Ji

Guru Nanak Dev Ji के सभी पाठ देखें →

सिख धर्म से और

सभी देखें