ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ

ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ, ਅਰਥਾਤ ਅਣਮਲਕੀਅਤ, ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ ਪੰਜ ਮਹਾਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਅਸਤੇਯ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਜੈਨ ਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ, ਧਨ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਆਮ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਅਣੁਵ੍ਰਤ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਗ੍ਰਹ-ਪਰਿਮਾਣ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੀ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸੀਮਾ ਲਾਉਣਾ। ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਮਾਲਕੀ ’ਤੇ ਸੰਜਮ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਸਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵਾਂਝ।

ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕੇਂਦਰ ਆਚਾਰਿਆ ਉਮਾਸ੍ਵਾਤੀ ਰਚਿਤ ਤੱਤ੍ਵਾਰਥ ਸੂਤਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ 17 ਸੰਖੇਪ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਮੂਰਛਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ, ਅਰਥਾਤ “ਮੋਹ ਹੀ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਹੈ।” ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਕ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਕੇਵਲ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੱਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੂਰਛਾ, ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਮੋਹ-ਗ੍ਰਸਤ ਮਨ-ਅਵਸਥਾ, ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਇਸ ਭਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਧਾਰਕ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਧਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਥੋੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੀਬਰ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਹੱਥ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਚੌਵੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭੇਦ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰੀ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ, ਭਵਨ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਅਨਾਜ, ਨੌਕਰ, ਪਸ਼ੂ, ਵਾਹਨ, ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਧਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਆਤਵ, ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਿੰਨ ਭਾਵ, ਕ੍ਰੋਧ, ਮਾਨ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਮਕ ਚਾਰ ਕਸ਼ਾਇ, ਅਤੇ ਹਾਸਾ, ਰਤੀ, ਅਰਤੀ, ਸ਼ੋਕ, ਭੈਅ ਅਤੇ ਜੁਗੁਪਸਾ ਨਾਮਕ ਛੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਹਰੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਕੀ ਹੈ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ’ਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਜੈਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਵਧੇਰੇ ਔਖਾ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੱਤ੍ਵਾਰਥ ਸੂਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਆਚਾਰਾਂਗ ਸੂਤਰ, ਜੋ ਜੈਨ ਆਗਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਕੀ ਛੱਤ, ਖਾਣੇ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਭੰਡਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਭਿਕਸ਼ਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਤਿ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜੜ੍ਹ ਫੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਪਸਵੀ ਕੋਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਕੋਲ ਝਗੜਨ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਜੋ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਭਟਕਾਏ, ਅਤੇ ਨਾ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਜੋ ਉਸ ਸੂਖਮ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੀ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਜੈਨ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਕਸ ਕੇ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹਰ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਹਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਕੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਦੇ ਅਟੱਲ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਮ੍ਹਾਂਖੋਰੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਰਥਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਹਿੰਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੁਦਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਜਿੱਥੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਜੈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕੋ ਨਿਰੰਤਰ ਧਾਗੇ ਵਜੋਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮਿਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨਵੇਤਾ ਐੱਲ. ਐੱਮ. ਸਿੰਘਵੀ ਨੇ ਜੈਨੋਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਅਧੀਨ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਨਾਲ ‘ਕੁਦਰਤ ਬਾਰੇ ਜੈਨ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਪੱਤਰ’ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਦਰਤ ਕੋਸ਼ (ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਫੰਡ ਫਾਰ ਨੇਚਰ) ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਪੱਤਰ ਨੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਬੇਕਾਬੂ ਉਪਭੋਗ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬਰਬਾਦੀ ਆਪ ਉਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਲ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜੈਨ ਸੂਕਤੀ ‘ਪਰਸਪਰੋਪਗ੍ਰਹੋ ਜੀਵਾਨਾਮ੍’, ਅਰਥਾਤ ‘ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਆਪਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹੈ’, ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਪੱਤਰ ਨੇ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਘੜੀ; ਇਸ ਨੇ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਪਾਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਆਵਰਣ-ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪਰਿਗ੍ਰਹ-ਪਰਿਮਾਣ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਆਮਦਨ, ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸੀਮਾ ਲਾਉਣਾ, ਨਾ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਵਧਣ ਦੇਣਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੋਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਪੜਤਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਕੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਕਿਸ ਵਸਤੂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਲੋੜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਧਨ ਦੇਣਾ, ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਉਹ ਆਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ, ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਥੋਪੇ ਨਿਯਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਦੱਬੀ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਬੋਝ ਨਾਲੋਂ ਭਾਰੀ ਇੱਕ ਅਦਿੱਖ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਕੜ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਹਲਕੇਪਣ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਚਯ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਹਲਕਾਪਣ, ਨਾ ਕਿ ਕੇਵਲ ਗ਼ਰੀਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਵ੍ਰਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।