ਆਚਾਰੀਆ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ

ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਨਿਰਵਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ, ਜੈਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ; ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਚੇਲੇ ਤੱਕ ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ, ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼੍ਰੁਤਕੇਵਲੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਸਮੁੱਚੇ ਆਗਮ, ਚੌਦਾਂ ਪੂਰਵਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਖ਼ਰੀ ਆਚਾਰੀਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਯਾਦ ਫਿਰ ਕਦੇ ਇਸਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ। ਕਲਪ ਸੂਤਰ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਏ, ਸਥਵਿਰਾਵਲੀ ਜਾਂ “ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ” (ਅਧਿਆਏ 6), ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਵੀਰ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਗਣਧਰ ਖ਼ੁਦ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗ, ਚੌਦਾਂ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹੀ ਉਹ ਮਿਆਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਰ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਮਿਆਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਾਏ ਗਏ।

ਮਹਾਵੀਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਗਧ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਪਿਆ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਿਕਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਾਧੂ ਹੁਣ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਯਾਨੀ ਉਚਾਰਨ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਈ, ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਭੁੱਖੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਜੈਨ ਸੰਘ ਖਿੰਡ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ ਵੀ ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ਲੋਕ, ਆਚਾਰੀਆ ਆਚਾਰੀਆ ਕਰਕੇ ਘਸਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਆਪ ਜੈਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਸਮਤਲ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਮੀ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ।

ਦਿਗੰਬਰ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਦਾ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਭਗ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਗਧ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਅੱਜ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਸ਼ਰਵਣਬੇਲਗੋਲਾ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਵਸੇ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਗਭਗ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ, ਸਮਰਾਟ ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਮੌਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿੰਘਾਸਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਸੁਚੇਤਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਾਹੀਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਜੈਨ ਸੱਲੇਖਣਾ ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਅਨਾਸਕਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਗਨਤਾ ਦੀ ਰੀਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਦਿਗੰਬਰ, ਯਾਨੀ “ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬਸਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ” ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਾਧੂ, ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ ਦੱਖਣੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਅਪਣਾ ਲਏ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਦਿਗੰਬਰ-ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਵੰਡ ਦਾ ਬੀਜ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਪਰੰਪਰਾ, ਕਲਪ ਸੂਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਵਿਰਾਵਲੀ ਵਿੱਚ, ਯਾਨੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰਿਸੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ, ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਕਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਣ ਧਿਆਨ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਕਾਲ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਗਧ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਸਾਧੂ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਜੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਯਾਦ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ; ਇਸ ਲਈ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਪੂਰਵ-ਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆਚਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਧੂ ਨੇਪਾਲ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ, ਔਖਾ ਅਧਿਐਨ-ਕ੍ਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਥੂਲਭਦ੍ਰ ਕੋਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਪੂਰਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲੇ। ਸਥਵਿਰਾਵਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਪੂਰਵਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਖਾਏ।

ਕੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਸਭਾ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਜੰਮੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਯਾਦ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਸਿੱਟੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਦਿਗੰਬਰ-ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਵੰਡ ਇਸੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਸਥਾਪਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਸਮੁੱਚੇ ਆਗਮ ਦੀ ਅਖੰਡ ਯਾਦ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਾਰਿਸ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਸਥੂਲਭਦ੍ਰ ਦੇ ਦਸ ਪੂਰਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਆਚਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਮੁੱਚੇ ਚੌਦਾਂ ਪੂਰਵ ਜੀਵਤ ਯਾਦ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਬਚੇ।

ਇਸ ਘਾਟੇ ਤੋਂ, ਜੈਨ ਧਰਮ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਇੱਕੋ ਵਿਹਾਰਕ ਨਤੀਜਾ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਖਲਾਈ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਯਾਦ ਅਤੇ ਯੋਗ ਚੇਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਪਰ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਿਖਤੀ ਸੰਕਲਨ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਚਿਤ ਟੀਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਸਭਾ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਗ, ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦੀ ਕਦੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਅਧੂਰੇ ਹੋਣ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਆਗਮ-ਰਚਨਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੀਂਹ ਬਣੇ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼-ਲੜੀ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਸ਼ਰਵਣਬੇਲਗੋਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਆਚਾਰ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ-ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੰਸ਼ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼੍ਰੁਤਕੇਵਲੀ ਨਾਲ ਜੋ ਗੁਆਚਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸਗੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਆਚਾਰ ਉਸਾਰੇ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਗੰਬਰ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤਾਂਬਰ ਜੈਨ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਭਦ੍ਰਬਾਹੂ ਨੂੰ ਉਸ ਧੁਰੇ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁੜਿਆ ਸੀ।