आचार्यभद्रबाहु र जैन ग्रन्थहरूको सङ्कलन

जैन धर्मको लामो र समृद्ध इतिहासमा आचार्यभद्रबाहु एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण र सम्मानित व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। उहाँलाई अन्तिम 'श्रुतकेवलि' मानिन्छ, जसको अर्थ उहाँ यस्तो ज्ञानी हुनुहुन्थ्यो जसले भगवान् महावीरका सम्पूर्ण उपदेश र शास्त्रहरूलाई आफ्नै स्मृतिमा अर्थात् कण्ठस्थ राख्नुभएको थियो। उहाँको समयमा जैन धर्मका मौखिक रूपमा चलेका ज्ञानहरूलाई व्यवस्थित गर्ने र सुरक्षित राख्ने प्रयासहरू भए, जुन पछिल्ला पुस्ताका लागि ग्रन्थहरूको आधार बन्यो। परम्परागत मान्यता अनुसार, आचार्यभद्रबाहुको समयमा उत्तरी भारतमा लामो समयसम्म खडेरी परेको थियो, जसले गर्दा जैन साधुहरू र अनुयायीहरूलाई बाँच्न गाह्रो भयो। यही कठिन परिस्थितिका कारण उहाँ आफ्ना केही अनुयायीहरूलाई लिएर दक्षिण भारततर्फ लाग्नुभयो, जबकि केही साधुहरू उत्तरमै रहे। भूगोल, समय र परिस्थितिमा आएको यो भिन्नताले जैन समुदायभित्र अभ्यास र जीवनशैलीमा केही फरकपन ल्यायो। यसै ऐतिहासिक कालखण्ड र भौगोलिक विभाजनको परिणामस्वरुप पछि गएर जैन धर्म मुख्यतया दुई ठूला सम्प्रदायहरूमा विभाजित भयो—डिगम्बर र श्वेताम्बर। डिगम्बर सम्प्रदायका साधुहरूले पूर्ण त्यागको प्रतीकस्वरूप वस्त्र नलगाउने नियम पालना गरे भने, श्वेताम्बर सम्प्रदायका साधुहरूले सेतो वस्त्र धारण गर्ने परम्परा अपनाए। यी दुवै सम्प्रदायका आआफ्ना धार्मिक ग्रन्थ र परम्पराहरू छन्, तर तिनीहरूको मूल दार्शनिक आधार भने एउटै अहिंसा र सत्यको मार्गमा आधारित छ। यसरी, आचार्यभद्रबाहुको जीवनकाल र त्यसपछिको समय जैन धर्मको ग्रन्थहरूको संरक्षण र यसको साङ्गठनिक इतिहासमा एक ठूलो मोडको रूपमा अङ्कित छ।