ਮਹਾਵੀਰ

ਇਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ 24ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਗੁਣਾਂ, ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ-ਪਾਠ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ, 24ਵੇਂ ਤੀਰਥੰਕਰ, ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ 40 ਛੰਦਾਂ (ਚੌਪਾਈਆਂ) ਅਤੇ ਦੋਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਵਕਾਰ ਜਾਂ ਣਮੋਕਾਰ ਮੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਚ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਆਤਮਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਪਾਠ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀ ਸਨਾਤਰ ਪੂਜਾ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨੁਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ) ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੰਹਾਸਣ, ਦੀਪ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣੇ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨ ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 24 ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਮੁਕਤੀ (ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ) ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਅਰਿਹੰਤ (ਗਿਆਨੀ ਗੁਰੂ), ਸਿੱਧ (ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ), ਸਾਧੂ (ਸੰਨਿਆਸੀ), ਅਤੇ ਕੇਵਲੀ (ਸਰਬਗਿਆ) ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਧਰਮ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਤ (ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ) ਅਤੇ ਨੈਵੇਦਯ (ਭੋਗ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਨੇਂਦਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਹੈ ਜੋ ਸਮਤਾ (ਸੰਤੁਲਨ) ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਜਿਨ (ਜਿਨੇਂਦਰ) ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸ਼ਲੋਕ (ਜਾਂ ਭਜਨ) ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਉਪਾਧਿਆਇ (ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਜੈਨ ਸਾਧਕ) ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਸਮਿਤੀਆਂ (ਸਹੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ) ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ ਧਰਮ ਲੱਛਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਾਫ਼ੀ, ਨਿਮਰਤਾ) ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਵਰਧਮਾਨ (ਮਹਾਵੀਰ) ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਮੈਂਪਣ' ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ (ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਜੈਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ (ਇਰਿਆਵਹੀਆ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਮਣ) ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੱਲ-ਫਿਰ ਦੌਰਾਨ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕੀੜੇ, ਹਰੀਆਂ ਘਾਹ-ਫੂਸ) ਨੂੰ ਸੱਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਹਿੰਸਾ (ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ) ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਦਗੁਣ, ਦਯਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਸੇਧ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੁਆਰਥੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੀਏ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਦਯਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਈਏ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਥਿਰ ਰਹੀਏ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।