ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ

ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਕੋਈ ਅਟੱਲ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ; ਸਗੋਂ ਅਨੰਤ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸੀਮ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੂੰਘਾ ਸੱਚ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹੈ “ਇਕਤਰਫ਼ਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ” ਜਾਂ “ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੱਚ”। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ਈ ਰੂਪ ਤੱਤਵਾਰਥ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਆਚਾਰਿਆ ਉਮਾਸਵਾਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਸ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਹਰ ਜੈਨ ਸੰਪਰਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਏ, ਛੇਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ, ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਦਾ ਅਸਲੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਭਾਵ ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ ਸਾਧਨਾਂ, ਅਤੇ ਨਯ, ਭਾਵ ਅੰਸ਼ਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਂਦ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮੇਟ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਹਰ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਾਵਾਂ, ਭਾਵ ਪਰਿਆਇਆਂ, ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ।

ਸੱਚ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਥਨ ਜਾਂ ਸੀਮਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਧ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮੇਟ ਸਕਦਾ। ਕੇਵਲ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਆਤਮੇ, ਕੇਵਲੀ, ਸੰਪੂਰਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚੋਲਗੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਜਦਕਿ ਸਾਰੇ ਸੀਮਿਤ ਜੀਵ ਅੰਸ਼ਿਕ, ਪ੍ਰਸੰਗ-ਅਧੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਵੀਰ ਆਪ ਰਿਜੁਪਾਲਿਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਕੇਵਲਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚੋਲਗੀ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਉਹ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਅੰਸ਼ਿਕ, ਨਯ-ਬੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਕਥਨ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਤੱਤਵਮੀਮਾਂਸਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਕਸਰ ਸਦੀਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨਿੱਤਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਦ੍ਰਵਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਲਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਭਾਵ ਪਰਿਆਇਆਂ, ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਤਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਾਰ ਅਛੂਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤਰਕ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਆਤਮੇ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਭਾਅ, ਅਨੰਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਜਨਮ-ਦਰ-ਜਨਮ ਉਸਦੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੀਰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਕਠੋਰ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਘੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਪਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੱਚੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੱਤਵਾਰਥ ਸੂਤਰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਦ੍ਰਵਿਆ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਪਰਿਆਇ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੱਤਵਮੀਮਾਂਸਾ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਲਈ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆ ਸਮੰਤਭੱਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਤਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਾਗਮਸਤੋਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਯਵਾਦ, ਭਾਵ ਅੰਸ਼ਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਅਤੇ ਸਿਆਦਵਾਦ, ਭਾਵ ਸ਼ਰਤੀ ਕਥਨ ਦਾ ਤਰਕ, ਇਹ ਭੈਣ-ਸਿਧਾਂਤ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ। ਸਿਆਦਵਾਦ ਤੱਤਵਿਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ “ਸਿਆਤ” ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ” ਜਾਂ “ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ”। ਇਸ ਨਾਲ ਹਰ ਦਾਅਵਾ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਦੇ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਕੋਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪਤਭੰਗੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਤਰੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੈਨ ਗਿਆਨ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਹੋਂਦ, ਗ਼ੈਰ-ਹੋਂਦ, ਅਣਕਹਿਣਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਹਠ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੌਧਿਕ ਢਾਂਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੰਤਭੱਦਰ ਨੇ ਤੱਤਵਾਰਥ ਸੂਤਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਸ਼ਯ ਗੰਧਹਸਤਿਮਹਾਭਾਸ਼ਯ ਵੀ ਰਚਿਆ; ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਘਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਇਸ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ।

ਤੱਤਵਾਰਥ ਸੂਤਰ 1.34 ਅਤੇ 1.35 ਨਯਵਾਦ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ, ਭਾਵ ਨਯਾਂ, ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ: ਨੈਗਮ, ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਆਮ ਜਾਂ ਉਦੇਸ਼-ਮੂਲਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ; ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਭਾਵ ਸਾਂਝੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨੀਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ; ਵਿਵਹਾਰ, ਭਾਵ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਿਹਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ; ਅਤੇ ਰਿਜੁਸੂਤਰ, ਭਾਵ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਲ-ਭਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ। ਇਸ ਸੱਤ-ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ: ਸ਼ਬਦ, ਸਮਭਿਰੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਏਵੰਭੂਤ; ਜੋ ਵਿਆਕਰਨ, ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਪਲ ਉੱਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਹੜੀ ਸਟੀਕ ਕਿਰਿਆ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ ਬਾਰੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੱਚ ਫੜਦਾ ਹੈ; ਜੈਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਜਿਸ ਭੁੱਲ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਫੜ ਰੱਖਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸੱਚ ਸਮਝਣਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਮਨ ਦੀ ਆਦਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਮੱਲਿਸ਼ੇਣ ਦੀ ਸਿਆਦਵਾਦਮੰਜਰੀ, ਜੋ ਹੇਮਚੰਦਰ ਦੀ ਅਨਯੋਗਵਿਅਵਚਛੇਦਿਕਾ ਉੱਤੇ ਟੀਕਾ ਹੈ, ਨੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜੋ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਈ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੰਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਲੱਤ, ਇੱਕ ਕੰਨ, ਸੁੰਡ; ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਿਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਾ ਸੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅੜਿਅਲ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਵਰਣਨ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੰਦੇ ਦੇ ਬੋਧ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਉਡਾਉਂਦਾ; ਇਹ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਪਹਿਲੂ ਵਜੋਂ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚਾ ਸਮਝਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਬੇਲੋੜਾ ਟਕਰਾਅ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੈਨ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਰਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ਈ ਸਥਿਤੀ ਬਰਾਬਰ ਸਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਅਵੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੇ ਜਾਇਜ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਿੱਥੇ ਹੱਦ ਟੱਪਦਾ ਹੈ।

ਕਠੋਰ ਤਰਕ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭੌਤਿਕ ਅਹਿੰਸਾ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂਤਵਾਦ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਲ ਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਅਸਲੀ ਝਲਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਫਿਰਕੂ ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੌਧਿਕ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਕ ਕਾਰਮਿਕ ਪਰਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਵੈਰਾਗ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤੀ ਆਤਮਕ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਨੰਤ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਭਿਆਸੀ ਤੋਂ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਨ, ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸੱਚ ਲੱਭਣ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੇਵਲੀ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।