බන්ධනාගාර ජාතකය

ස්වාමින් ජේතවනයේ වැඩවසමින් සිටිය දී මෙම කතාව දේශනා කළ සේක, එහි අවස්ථාව වූයේ සිරගෙයකි. සොරුන්, මං පැහැරගන්නන් හා ඝාතකයන් සමූහයක් අල්ලා ගැනී කොසොල් රජු ඉදිරියට ගෙන ආහ. රජු ඔවුන් විලංගු, කඹ හා සැකිලි මගින් තරයේ බැඳ තබන ලෙස අණ කළේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවීමට කැමති දේශයේ සිටි භික්ෂූන් තිහක් ජේතවනයට පැමිණ ගෞරව කළහ. ඊළඟ දින, පිඬුසිඟා යද්දී, ඔවුහු සිරගෙය අසළින් ගොස් එහි මහත් දුකින් බැඳ තබන ලද සිරකරුවන් දුටුහ.

සවස් වරුවේ පැමිණි භික්ෂූහු තමන් දුටු දෑ බුදුරජාණන් වහන්සේට පැවසූහ. සිරකරුවන් විලංගු හා සැකිලිවල තරයේ බැඳී සිට ඇති බවත්, ඔවුන්ට ඒවා බිඳා දුරුවීමටවත් දිවිය දුරුවීමටවත් නොහැකි බවත් ඔවුහු පැවසූහ. එවිට ඔවුහු සරල ප්‍රශ්නයක් ඇසූහ: මේවාට වඩා තරබල බන්ධනයක් තිබේද?

ප්‍රශ්නය සාමානික එකක් විය. ඔවුන් සැබෑ යකඩ හා සැබෑ වේදනාව දැක තිබූ අතර, ඊටත් වඩා තරබල බන්ධනයක් ගැන ස්වාමින් දන්නවාදැයි දැන ගැනීමට ඔවුහු කැමති වූහ.

ස්වාමින් ඔවුන් දුටු දෑ ප්‍රතික්ෂේප කළේ නැත. ඒවා සැබවින්ම බන්ධන බව උන්වහන්සේ එකඟ වූ සේක. නමුත් වස්තුව, ධන්‍ය, පුත්‍රයින්, බිරිඳන් හා දරුවන් කෙරෙහි ඇති තණ්හාවේ බන්ධන, යකඩ බන්ධනවලට වඩා සියයක් ගුණයෙන්, දහසක් ගුණයෙන් පවා, තරබල බව උන්වහන්සේ පැවසූ සේක.

මෙම බිඳීමට අපහසු බන්ධන පවා පෙර කාලයේ ප්‍රාඡ්ඥයින් විසින් බිඳා දමා ඇති බවත්, ඔවුන් හිමාලය වෙත ගොස් ශ්‍රමණවරුන් බවට පත් වූ බවත් උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක. එවිට උන්වහන්සේ පැරණි කතාවක් දේශනා කළ සේක. මෙම කතාව උපත් කතා එකතුවේ 201 වැනි අංකය යටතේ ඇත.

බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස් රජ කරන සමයේ, බෝධිසත්වයාණෝ දුප්පත් මිනිසෙකුගේ පවුලක උපත ලැබූහ. ඔහු වැඩෙත්ම ඔහුගේ පියා මියගියේය, ඔහු තම මව පෝෂණය කිරීම සඳහා කුලියට සේවය කළේය.

ඔහුගේ මව, ඔහුගේ අභිමතයට විරුද්ධව, ඔහුට බිරිඳක් ගෙනා අතර, එයට ටික කලකට පසු ඇය මියගියාය. එවිට ඔහුගේ බිරිඳ ගැබ්ගත්තාය. මෙය තවම නොදැන ඔහු ඇයට පැවසුවේ ඔහු ලෝකය අත්හැර දමන බැවින් ඇය දැන් තම දිවිය තමාම පෝෂණය කර ගත යුතු බවය.

ඇය ඔහුට පැවසුවේ තමා ගැබ්ගත් බවත්, ඔහු දරුවාව දැකගෙන යන ලෙසත් ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටියාය. ඔහු එකඟ විය. දරුවා උපත ලැබූ විට ඔහු නැවතත් තමා ශ්‍රමණයෙකු විය යුතු බව පැවසීය. ඇය දරුවා කිරි වැරූ තුරු බලා සිටින ලෙස ඉල්ලා සිටියාය, ඊටත් පසුව ඇය තවත් වර ගැබ්ගත්තාය.

බෝධිසත්වයාණෝ මෙය කුමකට ගෙනයන්නේදැයි දුටුහ. සෑම අලුත් ඉල්ලීමකටම එකඟ වෙත්ම, ඔහු කිසි දිනක නිදහස් නොවනු ඇත. එබැවින් ඔහු ඇයට කිසිවක් නොකියා යෑමට තීරණය කළේය.

ඔහු රැයේ නැගී සිට පලා ගියේය. නගර රක්ෂකයින් ඔහුව ගමන් මාර්ගයේ අල්ලා ගත්හ. ඔහු තමාට පෝෂණය කළ යුතු මවක් ඇති බවත්, තමාව යෑමට ඉඩ දෙන ලෙසත් ඉඩ ඉල්ලා සිටියේය, ඔවුහු ඔහුව නිදහස් කළහ. කලක් එක් ස්ථානයක රැඳී සිටි ඔහු, ප්‍රධාන දොරටුව හරහා ගොස් හිමාලය වෙත ගමන් කළේය.

හිමාලයේ ඔහු ශ්‍රමණයෙකු ලෙස ජීවත් විය. භාවනාවේ ප්‍රීතියේදී ඔහු තුළ අභිඥා හා සමාපත්ති, භාවනාමය බල හා ගැඹුරු සමාධි තත්ත්ව, ජනිත කර ගත්තේය.

එහි වාසය කරමින් ඔහු බිරිඳ හා දරුවන් බන්ධනය, බිඳීමට අපහසු රාගයේ බන්ධනය, බිඳී ගිය බව ප්‍රීතියෙන් සිතුවේය. එවිට ඔහු ගාථා දෙකක් කීවේය.

පළමු ගාථාවේ ඔහු කීවේ, ප්‍රාඡ්ඥයෝ යකඩ, කඹ හෝ දැව හිරිවැටුම් තරබල බන්ධන ලෙස නම් නොකරන බවය. ඊටත් වඩා තරයේ බඳින දෑ වනුයේ දරුවා හෝ බිරිඳ කෙරෙහි ඇති රාගය හා ආදරය, වටිනා මැණික් හා රත්තරන් කරාබු කෙරෙහි ඇති ආශාව ය.

දෙවන ගාථාවේ ඔහු ඇසුවේ එවැනි බරපතල බන්ධනයන්ගෙන් නිදහස් විය හැක්කේ කවුරුන්ටදැයි, මෙම බන්ධන එසේ තරයේ ඇල්ලන බැවින්ම. ප්‍රාඡ්ඥයින් ඒවා බිඳා දැමිය හැකි නම්, ඔවුන් නිදහස් බවත්, සියලු ආදරය හා ආශාව පසුපසට හැර දමන බවත් ඔහු කීවේය.

මෙම ගාථා අධිෂ්ඨානයක් වශයෙන් කියූ බෝධිසත්වයාණෝ, තම ප්‍රීතියේ මනස්කාරය නොබිඳී, එම භාවනාවේම සිටිමින් බ්‍රහ්ම ලෝකයට පත් වූහ. කතාව ඔහුතුළ පසුතැවීමක් හෝ පසුබැල්මක් පිළිබඳ කිසි ලකුණක් නොදක්වයි, එක් බරපතල බුරුඩක් බිම තැබූ මිනිසෙකුගේ ස්ථාවර බව පමණක් එහි පෙනේ.

ස්වාමින් තම දේශනය නිමා කරමින් චතුරාර්ය සත්‍ය ප්‍රකාශ කළ සේක. සත්‍ය දේශනාව අවසානයේ, සවන් දුන් ඇතැම්හු පළමු මාර්ගයටත්, ඇතැම්හු දෙවැනි, ඇතැම්හු තුන්වැනි හා ඇතැම්හු සිව්වැනි මාර්ගයටත්, බුද්ධත්වයේ ක්‍රමානුකූල අවධි හතරට, පිවිසියහ.

එවිට ස්වාමින් උපත හඳුන්වා දුන් සේක. මහාමායාව එම ජීවිතයේ මව ද, සුද්ධෝදන රජතුමා පියා ද විය. රාහුලගේ මව බිරිඳ ද, රාහුල ම පුත්‍රයා ද, ස්වාමින් ම පවුල හැර ශ්‍රමණයෙකු වූ මිනිසා ද විය.

භික්ෂූහු සිරගෙයක් දැක යකඩ ගැන ප්‍රශ්න කර තිබුණි. ස්වාමින් ඔවුන්ගේ ඇස් ඇතුළතට, කිසිදු රක්ෂකයෙකු අගුළු නොදමන, කිසිදු රජෙකු අණ නොදෙන නිහඬ බන්ධන වෙත හැරවීම මගින් පිළිතුරු දුන් සේක. සැකිල්ලක් වෑද්දකු විසින් කැඩීමට හෝ සමාවක් මගින් ලිහිල් කිරීමට හැකි නමුත්, තණ්හාව ඇතුළතින් බඳිනුයි, කිසිදු අගුළක් ඉල්ලන්නේ නැත.

කතාව බිරිඳ හෝ දරුවා අපකීර්ති නොකරයි, යෑම පහසු විය බවවත් හඟවන්නේ නැත. එය තම මුක්තිය වෙනුවෙන් ස්ථාවර විය යුතු වූ මිනිසෙකු පෙන්වයි. ඔහුගේ කෙටි ගාථා දෙක තරම් අමතක නොවූයේ, ස්වාමින්ගේ කියමන් එකතුවක් වූ ධම්මපදයේ, ඒවායේ සමාන නෑකම් ළඟම ගාථා දෙකක් ඇති බැවිනි.