ලෝමහංස ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ වෛශාලි නගරය අසල පාටිකාරාමයේ වැඩ සිටියදී මෙම කථාව දේශනා කළහ. එයට හේතු වූයේ, සිවුරු හැර ක්ෂත්‍රිය කෝරගේ තාපස පිරිසට එක්වූ භික්ෂු සුනක්ඛත්තගේ හැසිරීමයි. සංඝයෙන් ඉවත් වූ සුනක්ඛත්ත, බුදුරජාණන් වහන්සේට අතිමානුෂ ගුණ නොමැති බවත්, උන්වහන්සේගේ ධර්මය දුකේ නිරෝධයට නොයන බවත් ප්‍රකාශ කරමින් සැරිසැරීය. ස්ථවිර සාරිපුත්ත මෙම අපහාසය දැනුම් දුන් විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෝපයෙන් පිළිතුරු නොදුන්හ. ප්‍රථමයෙන් උන්වහන්සේ තමාගේ අතිමානුෂ ඍද්ධි බලය පෙන්වා, පසුව කල්ප නවසීයකට පෙර තමාගේ පූර්ව ජීවිතයකින් සිදුවීමක් විස්තර කළහ. සුනක්ඛත්ත දැන් ප්‍රශංසා කරන මාර්ගය උන්වහන්සේ කොතරම් දුරට පරීක්ෂා කර ප්‍රතික්ෂේප කර තිබුණේද යන්න එමගින් හෙළි කිරීමට ය.

තම අවසාන ඉපදීමට බොහෝ කලට පෙර, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දරුණු ශාරීරික දඬුවම් මගින් සිත සැබවින්ම පිරිසිදු කළ හැකිද යන්න තමාටම සොයා බැලීමට අධිෂ්ඨාන කළහ. ප්‍රමාණවත් ශාරීරික දුෂ්කරතාවක් මගින් දුක දහනය කළ හැකි යැයි උගන්වන ආජීවක මතයේ නිර්වස්ත්‍ර තාපසයෙකු ලෙස ඔවුන් වහන්සේ පැවිදි වූහ. අර්ධ වශයෙන් නොව මෙම පුහුණුව එහි උපරිම සීමාව දක්වා ගෙන යාමට තීරණය කළ උන්වහන්සේ, සියලු සුවපහසුවලින් සහ සියලු සහචරයන්ගෙන් වෙන්ව, මාර්ගයක් නැති ඝන වනාන්තරයට වැදුණහ.

අට්ඨකා නම් ශීත පක්ෂයේ දරුණු ශීතලේදී, පොළොව තුහින වලින් සුදු වූ අතර සුළඟ කඩුවක් මෙන් කැපුවේය. එසේ වුවත්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රාත්‍රිය පුරා එළිමහනේ රැඳී සිටි අතර, හිරු උදාවෙන් පසුව පමණක් ගස් රොද මඳ සෙවණ සොයා ගියහ. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ තද උණුසුම් මාසවලදී, පත්‍ර අතු මත වියළී ගිය විට, ගල් පවා ස්පර්ශ කිරීමට නොහැකි තරම් රත් වූ විට, උන්වහන්සේ රටාව ප්‍රතිවිරුද්ධ කළහ. දහවල් කාලයේ දැවෙන අව් රශ්මියට තමන් නිරාවරණය කළ අතර, රාත්‍රියේ පමණක් සෙවණට පසු බැස ගත්හ. සෑම ඍතුවකදීම උන්වහන්සේ වඩාත් දරුණු අපහසුතාව තෝරාගෙන එහි තමන්ව තබා ගත්හ.

ආහාරයේ ඇති සියලු සුවපහසු ඉවත් කිරීමට, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රසවත් යැයි සැලකිය හැකි සියලු ආහාර ප්‍රතික්ෂේප කළහ. වනාන්තරයට සහ ආජීවක විනයට අවසර දුන් ඉතිරි හා රළු ආහාර පමණක් මත ඔවුන් වහන්සේ ජීවත් වූහ. පසුකාලීන සම්ප්‍රදායය මෙය, සෙවුම්කරුවෙකු විසින් කරන ලද දරුණුතම තපස්වල එකක් ලෙස මතක තබා ගත්තේය. නොසෝදන ලද අතපය මත දූවිලි හා මළ තැවරී, ඔවුන් වහන්සේගේ සමෙහි පැරණි, කාලගුණයට ගසන ලද ගසක පොතුවක් මෙන් පෙනුණි. මළ සිරුරු ගෙන යන ස්ථානවල ඔවුන් වහන්සේ තම නවාතැන ඇති කර ගත් අතර, මළවුන්ගේ අස්ථි විසිරී තිබූ තැන හිස තබා සයනය කළහ.

සොහොන් බිමේ මෙම අපිරිසිදු, නිහඬ රූපය දුටු ගම්වැසියන් සහ ගොපල් දරුවන් සමහර විට උන්වහන්සේට සිනාසී විවෘත අවමානයෙන් සැලකූහ. මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පසුව මහාසීහනාද සූත්‍රයේ බුද්ධත්වයට පෙර මෙම තපස් පිළිබඳව ගෙනහැර දැක්වූ වාර්තාවේ ද සඳහන් වේ. සෑම අපහාසයක් මැදදීම, බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ සිතේ කෝපයේ හෝ වෛරයේ කුඩාම රැළි පවා නැඟුණේ නැති බව කථාව වාර්තා කරයි.

වෙනත් අවස්ථාවලදී, උන්වහන්සේගේ අතිමානුෂ ඉවසීම දුටු පථිකයෝ මල් මාලා, සුවඳ විලවුන් සහ ආහාර පූජා සමඟ පැමිණ, පූජනීය පුරුෂයෙකු ලෙස උන්වහන්සේ ඉදිරියේ වැඳ වැටුණහ. නමුත් මෙම භක්තිය උන්වහන්සේව පෙර සිටි හෙළා දැකීමට වඩා වැඩි ලෙස නොසැලෙව්වේය. ගෞරවය හා අවමානය දෙකටම එකම නොසැලෙන සන්සුන්කමින් උන්වහන්සේ මුහුණ දුන්හ, ප්‍රශංසාවට හෝ අවමානයට උන්වහන්සේ පරිපූර්ණ කිරීමට අරඹා සිටි නිශ්චලතාව බිඳ දැමීමට ඉඩ නොදුන්හ.

මෙම නොනවත්වන විනයේ වසර ගණනාවක් උන්වහන්සේගේ ශරීරය එහි අවසානය දක්වා දිරාපත් කළේය. මරණය ළං වූ විට, බෝධිසත්වයන් වහන්සේට සෙවූ විමුක්තිය නොලැබුණි. ඒ වෙනුවට, එම ජීවිතයේ අවසානයට ළං වෙමින්, නිෂ්ඵල ස්වයං වධයෙන් මනුෂ්‍ය ජීවිතය නාස්ති කළ අයෙකුට නිරයේ ඉපදීම බලා සිටින දුකේ දර්ශනයක් උන්වහන්සේ දුටුහ. මරණයේ එම පැහැදිලි මොහොතේදී, මෙසේ ශරීරය දඬුවම් කිරීමෙන් තණ්හාව දහනය කළ නොහැකි බවත්, සිත පිරිසිදු කළ නොහැකි බවත්, උන්වහන්සේගේ සම්පූර්ණ තාපස ව්‍යාපෘතිය වැරදි මාර්ගයක් වූ බවත් අවසානයේ උන්වහන්සේ අවබෝධ කළහ.

දිගු කලක් හුදු හිතුවක්කාර අභිමානයෙන් රැකගත් තපස්වලට ඇලී සිටීම වෙනුවට, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ එය වැරදි බව හඳුනාගත් මොහොතේම වැරදි දෘෂ්ටිය අත්හැරියහ. අවසන් මොහොතේ ජීවිත කාලය පුරා තිබූ වැරදි විශ්වාසය අත්හැර දැමීමෙන් පසු, උන්වහන්සේ තමන් ක්ෂණිකව දුටු නිරයට වැටුණේ නැත. ඒ වෙනුවට දෙවිවරුන් අතර උපත ලැබුවහ. උන්වහන්සේ තෝරාගත් ක්‍රමය අසාර්ථක වූ විටද, අවමානයට සහ ගෞරවයට ඇති සමචිත්තභාවය උන්වහන්සේට උපකාර විය.

මෙම පුරාණ ඉතිහාසය සම්පූර්ණයෙන් විස්තර කළ පසු, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිසට ප්‍රකාශ කළේ, කල්ප නවසීයකට පෙර එම නිර්වස්ත්‍ර තාපසයා තමන්ම වූ බවයි. එය ලෝමහංස ජාතකයේ, අංක 94 හි හඳුනාගෙන ඇත. බෝධි වෘක්ෂය යට අවසාන බුද්ධත්වයට බොහෝ කලට පෙර, ස්වයං වධය මගින් පමණක් කිසිවකට නොයන බව උන්වහන්සේ තමන්ගේ තෘප්තිය සඳහා දැනටමත් ඔප්පු කර තිබුණි. බුදුමගට දුක අවසන් කළ නොහැකි යැයි සුනක්ඛත්තගේ ප්‍රකාශයට පිළිතුර තර්කයෙන් නොව, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ තමන්ගේම පරීක්ෂා කළ ඉතිහාසයෙන් දෙන ලදී: සුනක්ඛත්ත දැන් අගය කරන අන්ත මාර්ගයේම උන්වහන්සේ ගමන් කර, එය හිස් බව සොයා ගෙන තිබුණි.

ලෝමහංස ජාතකය, එහි විස්තර කරන තපස්වල දරුණුකම නිසා “ලොමුදැහැගන්වන” යන අර්ථය ඇති නමක් ඇති අතර, වේදනාව ප්‍රගතිය ලෙස වරදවා තේරුම් ගැනීමට එරෙහි ශුද්ධ පිටකයේ දරුණුම අනතුරු ඇඟවීම්වලින් එකක් ලෙස පවතී. ක්‍රූර අය අවමානයට හෝ භක්තිමත් අය ප්‍රශංසාවට ස්ථිර සිතක් නොසැලිය යුතු බව එය උගන්වයි. විමුක්තියේ සැබෑ කාර්යය ශරීරයට කොපමණ දුක් විඳිය හැකිද යන්නේ නොව, දුකෙන් ඔබ්බට ඇත්තටම යන දේ සහ නොයන දේ, සමචිත්තභාවයෙන් පැහැදිලිව දැකීමේ තුළ ඇත.