ඉවසීමේ තාපසයා

ජේතවනාරාමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විවෘත කෝපයට යටත් වූ භික්ෂුවක් ගැන දැනගත් සේක. තමන් කෝපය කිසි දිනෙක නොදත් කෙනෙකු දෙන ධර්මයක කෝපයට කොතැනක් තිබිය හැකිද යන්න සෘජුවම විමසූ සේක. ඉවසීම එහි සම්පූර්ණ මට්ටමට පැමිණෙන විට සැබවින්ම කෙසේ පෙනේද යන්න භික්ෂුවට පෙන්වීම සඳහා, බුදුරජාණන් වහන්සේ බොහෝ පැරණි ජීවිතයකින් කථාවක් වදාළ සේක.

කාසි රටේ ධනවත් පවුලක උපත ලැබ, බාල වයසේදීම අනාථ වූ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තම සියලු උරුමය පරිත්‍යාග කර, හිමාලයේ වන ඵල අනුභව කරමින් සැරිසරන තාපස ජීවිතයට පිවිසුණු සේක. කලක් ගතවීමෙන් පසු කාසියට ආපසු පැමිණ, රජුගේම විනෝද උයනේ පදිංචි වූ සේක, එහිදී ඛන්තිවාදී, ඉවසීම දේශනා කරන්නා, ලෙස හඳුනා ගෙන ගෞරවයට පාත්‍ර වූ සේක. සෑම හැසිරවීමක් යටතේම, කෙතරම් ගැඹුරින් වරදට ලක් වුවත්, කෝපය එයට පිළිතුරක් වීමට කිසි විටෙකත් ඉඩ නොදිය යුතු ය යන එක් නොනැමෙන ඉගැන්වීමක් ඔහු දේශනා කළේ ය.

දිනක් කලාබු රජු තම අන්තඃපුරය සමඟ මත්පැන් පානය කර ප්‍රීතිය විඳීමට උයනට පැමිණ, මත් වී නිද්‍රාවට වැටුණේ ය. ඔහුගේ සහචරයෝ, තනිව අත්හරින ලද්දෝ, සැරිසරමින් ගිය අතර, භාවනාවෙන් හිඳි තාපසයා දැක, ඔවුන් වෙත සමීප වන සෑම කෙනෙකුට ම ඔහු උගන්වන පරිදි තමන්ටද උගන්වන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. රජු අවදි වී තම සහචරයෝ වෙනත් පුරුෂයෙකු වටා රැස් වී සිටිනු දුටු විට, ඊර්ෂ්‍යාව ඉක්මනින්ම ඔහු අභිභවා ගියේ ය. ඔහු ළඟට ගොස්, මේ තාපසයා කුමක් උගන්වන්නේදැයි ඉල්ලා සිටියේ ය. ඉවසීම ය, යන පිළිතුර ලැබුණි. ඒ ඉවසීම කොතරම් ගැඹුරින් දිවෙන්නේද යන්න දැකීමට අවශ්‍ය වූ රජු, තාපසයාට කටු සහිත කසපහරින් දෙදහස් වාරයක් පහර දෙන ලෙස තම ඝාතකයාට නියෝග කළේ ය. ඛන්තිවාදී ඒ සෑම පහරක්ම පැමිණිල්ලක ශබ්දයක් නොදක්වා ඉවසා දරා ගත්තේ ය.

එයින් තවමත් තෘප්තියට පත් නොවූ රජු, තාපසයාගේ දෑත්, ඉන් පසු පාද, ඉන් පසු නාසය, ඉන් පසු කන් කපා දමන ලෙස ඝාතකයාට නියෝග කළේ ය. එක් එක් ඡේදනයෙන් පසු නවතිමින්, ප්‍රසිද්ධ ඉවසීම තවමත් පවතිනවාදැයි විමසීය. සෑම වරකම ඛන්තිවාදී පිළිතුරු දුන්නේ, තමාගේ ඉවසීම අවයවවල නොව රජුට ඉවත් කළ නොහැකි හදවතේ පිහිටා ඇති බවත්, ඔහුගේ ශරීරයට කළ හිංසාව කඩුවකට ජලය කපන්නට නොහැකි සේ ඒ ඉවසීම කරා ළඟා විය නොහැකි බවත් ය.

කෑල්ලෙන් කෑල්ල විනාශ වෙමින් සිටියදීත් ඔහු කිසිදු වෛරයක් තබා නොගත්තේ ය. මරණාසන්නව වැතිර සිටියදී රජු තමා ම දිගුකල් ජීවත් වේවායි යන ප්‍රාර්ථනාව ප්‍රකාශ කළේ ය, ඔහුට වධ දුන් ම පුද්ගලයාට දක්වන ලද අවසාන සමාව ක්‍රියාවකි. රජුගේ සේනාපතිතුමා, පූර්ව ජීවිතයේ සාරිපුත්ත වූ තැනැත්තා, පසුව පැමිණ තාපසයාගේ ඉතිරිව තිබූ දෑත්, පාද, කන් සහ නාසය බැඳ තැබීමට පැමිණියේ ය. ඔහු මෘදුව යෝජනා කළේ, තාපසයාට අන් කිසිවෙකු කෙරෙහි නොව රජු කෙරෙහි පමණක් කෝපයට පත් වීමට අවම වශයෙන් හැකි බව, යමෙකු කෙරෙහිවත් නොමැති නම්ය. ඛන්තිවාදී එම සීමිත කෝපයත් කිසි දිනෙක තම හදවතේ මුල් බැස තිබුණේ දැයි යන්න පිළිබඳ කිසිදු සලකුණක් පෙන්වූයේ නැත.

කලාබු උයනෙන් පිටව යාමට හැරුණු විට, පොළොව ම ඔහු යට පැළී ගිය බව කියැවේ. නිරයෙන් නැගුණු ගිනි දැල්, ඔහු දොරටුවට ළඟා වීමට පෙර ම ඔහුව අල්ලා ගත්තේ ය, තවත් එක් පියවරක් තැබීමට පෙර ම ඔහුව පහළට අදිමින්.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කලාබු රජු දේවදත්තගේ පූර්ව ජන්මයක් ලෙස, ජීවිත කාලය පුරා ඔහුගේ විරුද්ධවාදියා ලෙස, ද, තාපසයාගේ තුවාල බැඳ තැබූ විශ්වාසවන්ත සේනාපතියා සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ පූර්ව ජන්මයක් ලෙස, එනම් ඔහුගේ ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන්ගෙන් එකෙකු ලෙස නම් කරමින් දේශනාව අවසන් කළ සේක. පාලි ත්‍රිපිටකයේ මෙම කථාව ජාතක අංක 313 ලෙස සටහන් වී ඇත. කෝපයට පත් භික්ෂුවකට මෙම අනුවාදයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ, ඉවසීම හදවතේ පිහිටි විට, ලෝකයට ළඟා විය හැකි හෝ ඉවත් කළ හැකි කිසිවක තිබීමට වඩා, කොතරම් සම්පූර්ණයෙන් පූර්ණ කළ හැකිද යන්නට සාක්ෂියක් ලෙසිනි.

සෑම අවයව ඡේදනයකින් පසුව රජු නැවත නැවත ඉවසීම තවමත් පවතිනවාදැයි අසූ ප්‍රශ්නය, කුතුහලයට වඩා, රජු අවසානයේ අසාර්ථක වන තුරු පවත්වාගෙන යා යුතු පරීක්ෂණයක් වැනි වේ. සෑම විටම ඛන්තිවාදීගේ පිළිතුර එකම විය. එබැවින් රජු සොයමින් සිටි සීමාව සොයා ගත් බව පිළිගැනීමට වඩා, නැවත වරක් වැඩි තීව්‍රතාවයකින් ඉදිරියට යාමට ඔහු බල කෙරිණි, මන්ද එවැනි සීමාවක් සැබවින් ම කිසි දිනෙක පෙනී නොසිටි බැවිනි. ජාතකයේ ව්‍යුහය, මේ පුනරාවර්තනවල සැබෑ විෂයය ලෙස තාපසයාගේ දුක නොව රජුගේ ම උත්සන්න වීම පත් කරයි. රජු එය කොතරම් දුරට තල්ලු කළත්, එය ස්වභාවයෙන් කිසි දිනෙක වෙනස් නොවන දුකකි.

සාරිපුත්තයන්ගේ යෝජනාව, තාපසයා අවම වශයෙන් රජුට පමණක් කෝපයට පත් විය හැකි බව, විමසීමට සුදුසු ය, මන්ද එය කථාවේ ඛන්තිවාදීගේ දුකට වඩාත් අනුකම්පා දක්වන පුද්ගලයාගෙන් පැමිණෙන බැවිනි. ඔහු පවා, වගකිව යුතු විශේෂ පුද්ගලයා කෙරෙහි සම්පූර්ණ සමාව දීම තුවාල ලද මිනිසෙකුගෙන් යුක්තිසහගත ලෙස අපේක්ෂා කළ හැකි දෙයට වඩා වැඩි දෙයක් ඉල්ලීමක් බව උපකල්පනය කළ අතර, අවසරයක් ලෙස, වඩාත් පටු, මිනිස් ප්‍රමාණයේ කෝපයක් යෝජනා කළේ ය. එම අවසරයට ඛන්තිවාදීගේ නිශ්ශබ්දතාව, රජුට විරුද්ධව තවදුරටත් කළ හැකි ඕනෑම විරෝධයකට වඩා, ඔහුගේ ඉවසීමේ සම්පූර්ණත්වය ගැන වැඩි දෙයක් කියයි.