දීඝීති-කෝසල ජාතකය

ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ දී කෝසම්බියෙන් පැමිණි කලහකාරී භික්ෂූන් කිහිප දෙනා ගැන මෙම කථාව වදාළ සේක. ඔව්හු ජේතවනයට පැමිණි අතර, ඔවුන් සමගි වූ අවස්ථාවේ දී ශාස්තෲන් වහන්සේ ඔවුන්ට දේශනා කළ සේක. තමන්ගේ මුඛයේ වචනවලින් උපන් ධර්මයේ නීත්‍යානුකූල පුත්‍රයන් ලෙස ඔවුන්ව ආමන්ත්‍රණය කළ සේක.

දරුවන් පියාගේ දුන් උපදෙස් පාගා නොදැමිය යුතු බවත්, එහෙත් ඔව්හු ඔහුගේ අනුශාසනාව පිළිපැද නොතිබූ බවත් වදාළ සේක. මෙම කථාව පාලි ත්‍රිපිටකයේ උපත් කථා එකතුව වන ජාතකයේ අංක 371 ලෙස ගණනය වේ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ පුරාණ ප්‍රඥාවන්තයන් ගැන ඔවුන්ට සිහිපත් කළ සේක. ඔවුන්ගේ මාපියන් ඝාතනය කර රාජ්‍යය පැහැර ගත් මිනිසුන්ගේ බලයට එම ප්‍රඥාවන්තයෝ පත් වූහ. සතුරෝ වනයේ හමු වූ තහවුරු කළ කැරලිකරුවෝ වූ නමුත්, ප්‍රඥාවන්තයෝ ඔවුන් මරා දැමුවේ නැත. ඔව්හු “අපගේ මාපියන් අපට දුන් උපදෙස් අපි පාගා නොදමමු” යැයි කීවෝ ය.

ඉන්පසු ශාස්තෲන් වහන්සේ අතීත කථාවක් වදාළ සේක. මෙම උපත් කථාවේ, කථාවට මග පෑදූ සිදුවීම සහ කථාවම වෙනත් උපත් කථාවක සම්පූර්ණයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති බැවින්, එහි හරය පමණක් මෙහි කියැවේ. මෙම පිටුව ග්‍රන්ථය දෙන දේට පමණක් අනුගත වේ.

අංක 371 හි ජාතකය පෙර සිදුවීම් නැවත නොකියයි. අංක 428 වන කෝසම්බි ජාතකය කෙටි විස්තරයක් දෙයි. එහි, බරණැසේ කාසි රජු වූ බ්‍රහ්මදත්ත, කෝසල රජු වූ දීඝීතිගෙන ඔහුගේ රාජ්‍යය පැහැර ගෙන, රජු වේශ වෙනස් කර ජීවත් වෙමින් සිටියදී ඔහුව මරා දැමී ය.

දීඝීතිගේ පුත්‍රයා වූයේ මෙම උපතේ බෝධිසත්ත්වයා වන දීඝාවු කුමාරයා ය. කුමාරයා වැඩී සිටින අවස්ථාවේ සහ බරණැසේ රජු වන බ්‍රහ්මදත්ත ඔහුගේ අතට හසු වන අවස්ථාවේ සිට කථාව ඉදිරියට යයි.

දීඝාවු කුමාරයා වනයේ දී බරණැසේ රජු පැත්තට හැරී වැතිර සිටිනු දුටුවේ ය. ඔහු රජුගේ හිසකෙස් ගසින් අල්ලා සිත් රිදවන වචන කීවේ ය. තම පියාව සහ මව මරා දැමූ විනාශකාරයා දැන් තම බලය යටතේ ඇති බව ඔහු කීවේ ය.

ඔහු කඩුව ඔසවන මොහොතේම, තම මාපියන් ඔහුට දුන් උපදෙස් ඔහු සිහි කළේ ය. තම ජීවිතයම වුවත් වියදම් වුවද, ඔවුන්ගේ උපදෙස් පාගා නොදමන බව ඔහු සිතුවේ ය. රජු බියගන්වීමෙන් ඔහු සෑහීමකට පත් වේ යයි ඔහු තීරණය කළේ ය.

දීඝාවු පළමු ගාථාව කීවේ ය. රජු තමාගේ බලය යටතේ, එහි වැතිර සිටින බවත්, බියෙන් මිදීමට රජුට කුමන උපායක් ඇද්ද යන්න ඔහු ඇසීය.

රජු දෙවන ගාථාවෙන් පිළිතුරු දුන්නේ ය. ඔහු කුමාරයාගේ බලය යටතේ, බිම අසරණව වැතිරී සිටි බවත්, මිදීමට කිසිම මාර්ගයක් නොදන්නා බවත් ය.

ඉන්පසු බෝධිසත්ත්වයා ඉතිරි ගාථා වදාළ සේක. මරණ මොහොතේ සැනසීම ගෙන දිය හැක්කේ යහපත් ක්‍රියා සහ යහපත් වචන පමණක් ය, ධනය නොවේ. “ඒ මිනිසා මට නින්දා කළේය, ඒ තැනැත්තා මට පහර දුන්නේය, තුන්වැන්නා බොහෝ කල් පෙර මා පරාජය කර මා කොල්ල කෑවේය” යන සිතුවිලි තබාගන්නා අය, ඔවුන්ගේ කෝපය කිසිදා සංසිඳවන්නේ නැත.

එහෙත් එවැනි සිතුවිලි ප්‍රතික්ෂේප කරන අය ඔවුන්ගේ කෝපය සංසිඳවා නැවත එකට සමගියෙන් ජීවත් වෙති. ද්වේෂය නොව, ප්‍රේමය පමණක් ම ද්වේෂය නැති කරයි. මෙය සදාකාලික සාමයේ නීතියයි.

මෙම වචනවලින් පසු බෝධිසත්ත්වයා රජුට වරදක් නොකරන බව කීවේ ය. ඒ වෙනුවට ඔහු රජුට තමා මරා දමන ලෙස කී අතර, ඔහුගේ කඩුව රජුගේ අතට තැබුවේ ය. රජු කීවේ තමාද කුමාරයාට වරදක් නොකරන බවයි.

රජු දිවුරුමක් කළේ ය. ඔහු දීඝාවු සමඟ නගරයට ගොස් ඔහු තම ඇමතිවරුන් ඉදිරියේ ඉදිරිපත් කළේ ය. මේ කෝසල රජුගේ පුත් දීඝාවු කුමාරයා බවත්, ඔහු තමාගේ ජීවිතය ඉතිරි කළ බවත්, ඔහුට කිසිදු හානියක් කළ නොහැකි බවත් ඔහු කීවේ ය.

රජු කුමාරයාට තම දියණිය විවාහ කර දුන්නේ ය. ඔහු තම පියාගේ රාජ්‍යයේ ද ඔහුව පිහිටුවා ය. එතැන් පටන් රජුන් දෙදෙනා සතුටින් හා සමගියෙන් එක්ව රාජ්‍යය කළ ය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ තම ධර්ම දේශනාව අවසන් කර උපත හඳුනා දුන් සේක. එකල සිටි මාපියෝ දැන් රාජ පරම්පරාවේ සාමාජිකයෝ වූ අතර, කුමාර දීඝාවු ශාස්තෲන් වහන්සේ තමන් විසින්ම වූහ. සම්බන්ධ කෝසම්බි ජාතකය, අංක 428 හි, ඔහු එකල තම මාපියන් වූ මහා රජු සුද්ධෝදන සහ මහාමායා රැජින ලෙස නම් කරයි.

කථාවේ ඇත්තේ එක් මොහොතකි, ඔසවා ගත් කඩුව පහර නොදුන් මොහොත. ඊට පෙර සිටි සෑම දෙයක්ම පහර දීමට හේතු විය, ග්‍රන්ථය එය සඟවන්නේ නැත. බෝධිසත්ත්වයා තෝරා ගන්නේ තම තුවාලයට වඩා තම මාපියන්ගේ උපදෙස් සිහි කිරීමයි, තම ජීවිතයට අවදානම් වුවත්.

එහි ප්‍රතිඵලය දුර්වලකම නොවේ. කඩුව රජුට පිරිනැමීමෙන්, ඔහු දෙපැත්තෙන්ම භයේ හේතුව ඉවත් කරන අතර, රාජ්‍යය ඔහුට සාමයෙන් ආපසු ලැබේ. කෝසම්බි භික්ෂූන්ට, සහ ආරවුලක සිරවී සිටින සෑම භක්තිකයෙකුට ම, මෙම කථාව එක් ප්‍රශ්නයක් අසයි: ප්‍රජාවට නැවත එකට ජීවත් විය හැකි පරිදි පැරණි වෛරය බහා තැබිය හැකිද?