මිත්තවින්දක ජාතකය

මෙම කථාව ජේතවනාරාමයේ වාසය කරන අතරතුරදී ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ, තම අදහසට දැඩිව ඇලී සිටිමින් සගයන්ගේ අවවාදය නොපිළිගත් හිතුවක්කාර භික්ෂුවක් ගැනය. භික්ෂූහු ඔහුගේ හැසිරීම පැවසූ විට, 'මොහුගේ හික්මවිය නොහැකි ගතිය ඔහුට අර්බුදයක් ගෙන ආ පළමු අවස්ථාව මෙය නොවේ' යි ශාස්තෘන් වහන්සේ වදාරා, ඒකනිපාතයේ, 'එකක ග්‍රන්ථයේ', ජාතක අංක 104 වශයෙන් පාලි ත්‍රිපිටකයේ සංරක්ෂිත වූ මේ අතීත කථාව වදාළහ.

කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ, වාරාණසියේ කෝටි අසූවක් ධනය ඇති වෙළෙන්දෙකු විසූ අතර ඔහුගේ පුතු මිත්තවින්දක නම් විය. ඔහුගේ මාතාව ප්‍රථම මාර්ගයට පැමිණ, තම පුතු ධර්මයේ ගමන් කරනු දැකීමට ආශා කළද, මිත්තවින්දක උපතේ සිටම රළු හා අශ්‍රද්ධාවන්ත විය. පියා මළ පසු, ඇයට හැකි එකම ආකාරයෙන් ඔහුව යහගුණයට යවාගැනීමට උත්සාහ කළාය: උපෝසථ දිනයක, ඔහු ශික්ෂාපද රැකගෙන විහාරස්ථානයේ ධර්ම දේශනාව ඇසීමෙන් සිටියහොත් රුපියල් දහසක් දෙන බව ඇය පොරොන්දු විය. ඔහු ගියේය, නමුත් දේශනාව පුරාම නින්දෙන් සිටියේය, කිසිවක් ඇසුනේ නැත, එහෙත් එකම ලද වන්දිය එකතු කරගත්තේය. වෙළෙන්දෙකුගේ දැක්ම සහිතව එම මුල් මුදල වෙළෙඳාම් කරමින්, ඔහු වහාම තම ම ධනයක් වූ ලක්ෂ විස්සක් එකරාශි කළේය—සැබෑ භක්තියකින් නොව, හිස් වත්පිළිවෙත් මත ගොඩනඟන ලද ධනයක්.

ධනයෙන් පිරී, මිත්තවින්දක සාගර වෙළෙඳ ගමනකට සම්බන්ධ වීමට තීරණය කළේය. ඔහුගේ මාතාව ඔහුට රැඳී සිටින ලෙස ඉඩියේය, තවත් ජීවිත කාලයක් ගත කරන තරම් ධනය තම නිවසේ ඇති බවත්, මුහුද නොසැලකිලිමත් අයව ගිල දමන බවත් සිහිපත් කරවීය. ඔහු හැරවිය නොහැකි විය; ඔහුගේ ගමන වළකාලීමට ඇය ඔහුව අල්ලාගත් විට, ඔහු ඇයට පහර දී ඇය පසෙකලා නැව ආරූඪ විය. මුහුදේ සත්වන දිනයේ, යටි මුහුදු බිමට සැකිලි ගසා ඇති ලෙස නැව ජලයේ ස්ථිරව නැවතුණි. හාත්පසින් හානිකරවූ කරුමයකින් ගමන වකගසා ඇත්තේ කාවිදැයි සොයා ගැනීමට නැවියෝ තුන් වාරයක් කූර ඇන්දෝය, තුන් වාරයම කූර මිත්තවින්දක වෙතට පිහිටියේය. එක් තරුණයෙකු වෙනුවෙන් සමස්ත කණ්ඩායමම විනාශ වීමට ඉඩ දීමට අකැමැති වූ ඔවුන්, ඔහුව වේවැල් රාෆ්ටුවක් මත පාවෙන්නට හැරියෝය, ඔහු ගිය මොහොතේම නැව ඉදිරියට ගමන් කළේය.

ධාරාවේ ගසා ගෙන ගිය මිත්තවින්දකගේ රාෆ්ටුව, කුමාරි විමානයක් සතර ප්‍රභාස්වර අප්සරාවන් ආරක්ෂා කරන දිවයිනකට පැමිණියේය—ඔහුගේ කපටි උපෝසථයෙන් තවමත් ඔහුට ඇලී සිටින තුනී පිනක ඵලය. සතියක් තිස්සේ ඔහු සුවපත්ව ඔවුන් මැද ජීවත් වූ නමුත්, පසුව නිරුවදාගත්කම ඔහුව රිදී විමානයක් වෙත ගෙන ගියේය, එහි අප්සරාවන් අටක් වූහ, පසුව මැණික් විමානයකට දහසයක් සමඟ, අවසානයේ ස්වර්ණ විමානයකට තිස්දෙකක් සමඟ. සෑම නිවාසයක්ම පෙරට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ නමුත් සෑම අවස්ථාවකම ඔහුගේ තෘෂ්ණාව තවදුරටත් තීව්‍ර වූයෙකි. අවසාන විමානයද පසෙකලා, ඔහු බිහිසුණු දියකරේට යා, පසුව බැම්මකින් වටවූ නගරයක් වාරිමායිම් වෙත පැමිණියේය, එය ඔහු දෙවියන්ගේ අගනුවර යයි සිතීය.

එය සැබවින්ම උස්සද නිරය විය, ගිනි දුම් සම්පාදනයක ලෝකයක්, එහි අතීත කර්ම අඛණ්ඩ වේදනාව ලෙස නැවත පිටවේ. එහි මිත්තවින්දක, හිස මත කරකවෙන උසි තියුණු සක්‍රයක් ඇති වදයට ලක් වූ පුරුෂයෙකු දුටුවේය, එය ඔහුගේ හිස අස්ථිය දක්වා කපා දමන්නට සූදානම්ව තිබිණි. ඔහුව සතර විමාන ඉක්මවා ගෙනගිය එම ම තෘෂ්ණාවෙන් අන්ධ වූ මිත්තවින්දක, වේදනාව විඳින පුරුෂයාගේ හිස ආවරණය කරන නෙළුම් පෙති සක්‍රයක් ලෙස පමණක් දැක්කේය. 'මිත්‍රය,' ඔහු අමතා, 'ඔබ දරන ඒ නෙළුම මට දෙන්න!' වේදනාව විඳි පුරුෂයා, තම දඬුවම අවසන් වූ බවට සතුටින් පිරී, සිය ඉෂ්ටකාමයෙන් සක්‍රය ඔහු වෙත හැරියේය. එය එකවර මිත්තවින්දකගේ හිස මතට ඇලී, අස්ථියට කපා ගියේය. එවිට, දෙවතෙකු ලෙස උපත ලද බෝධිසත්වයෝ, පහළට බැබලී මෙසේ වදාළහ: 'සතරෙන් අටකට, අටෙන් දහසයකට, දහසයෙන් තිස්දෙකකට ගියේය. එසේවම, තෘෂ්ණාව පාලනයකින් තොරව, එය ගොදුරු කරගන්නා පුද්ගලයා විනාශ කරයි, අවසානයේ ඒ විසින් බිහි කරන ලද සක්‍රය ම ඔහුගේ හිස මත ස්ථිර වී රැඳේ.' මෙසේ වදාරා, දේවතෙම තම ස්වකීය දෙව්ලෝකයට හැරී, මිත්තවින්දකගේ පාප කර්මය ක්ෂය වන තුරු ඔහුව සක්‍රය දරා සිටීමට හැරියෝය.

තම ධර්ම දේශනාව අවසන් කරමින්, ශාස්තෘන් වහන්සේ ජාතකය මෙසේ හඳුන්වා දුන්හ: 'අද හික්මවිය නොහැකි මේ භික්ෂුව එම මිත්තවින්දක විය, මා ම එම දේවතෙම විය.'

මේ ජාතකය, තමන් බිහි කළ මාතාවට සිදුකළ හිංසනය, වෙළෙඳාම් මගින් හෝ අප්සරාවන්ගේ තාවකාලික අනුග්‍රහයෙන් හෝ ලබන සියලු ධනයට වඩා වැඩි ඵලයක් ගෙන එන පුතෙකු තුළින්, සීලය, ශාස්තෘවාදී විනයේ පාරමිතාව, නිරූපණය කරයි. ඔහුගේ දායාව කිසි විටෙකත් විනයක් නොවීය, එය කාසි සඳහා සිදුකළ ගනුදෙනුවක් පමණක් විය, ජය ගැනීමට වෙනුවට මිලදී ගන්නා විනයකට ස්වයං විනාශයෙන් කිසිවෙකු රැක ගත නොහැක. මිත්තවින්දක සහ ඔහුගේ සක්‍රයේ එම ම පුද්ගලයා, ඒකනිපාතයේ ජාතක අංක 82 සහ පඤ්චනිපාතයේ ජාතක අංක 369 තුළ නැවත ප්‍රකාශ වේ, එක් එක් අවස්ථාව වෙනස් හික්මවිය නොහැකි භික්ෂුවකට අමතන අතර, එක් එක් අවසානයද වෙනස් වේ; එකක දී ඈත දෙවියන්ගේ රජෙකුගේ ගාථාවක් සහිතව, අනෙකක් සක්‍රය වැටීමට පෙර තරුණ දෙවියෙකුගේ සෘජු ප්‍රශ්න කිරීම සහිතව. මෙහි, තුන අතරින් පැරණිම හා සරලම කථාවේ, දේවතෙම එක් වාරයක් කථා කොට පසුබසිති, මිත්තවින්දක තම ම අතින් ගත් සක්‍රය සමඟ හුදෙකලාව ඉතිරි වෙයි: මාතාව කෙරෙහි දරන ලද නොරැකවරණ ලද පහරක්, ගණන් කළ කාසි ජීවිත කාලයකටම වඩා වේගවත්ව වැඩි වන ආකාරය තුන අතරින් වඩාත්ම පැහැදිලිව නිරූපණය කරන්නා.