උපසාළ්හ ජාතකය

මෙම ජාතකය ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ දී දේශනා කළ සේක. ජාතක අට්ඨකථාවේ එය ජාතක අංක 166, උපසාළ්හ ජාතකය ලෙස සටහන් වී ඇත. එය උපසාළ්හ නම් බ්‍රාහ්මණයෙකු ගැන වන අතර, ඔහු සුසාන භූමි කාර්‍යයන් ගැන අතිශය සැලකිලිමත් වූවෙකි. ඔහු ධනවත් වූ අතර විහාරයට ඉදිරියෙන් වාසය කළේය; එහෙත් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය කෙරෙහි නැඹුරු වූ නිසා බුදුවරුන් කෙරෙහි කරුණාවක් නොදැක්වී ය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුට ප්‍රඥාවන්ත හා බුද්ධිමත් පුතෙකු සිටියේය.

මහලු වන විට බමුණා තම පුතාට කීවේ, “මගේ සිරුර කිසිදු පහත් කුලයක අය දවන සාමාන්‍ය සුසානයක දවන්න එපා. මා දහනය කිරීමට සුදුසු, කිලිටි නොවූ ස්ථානයක් සොයා ගන්න” කියායි. පුතා පිළිතුරු දුන්නේ පියාගේ දේහයට සුදුසු සුසාන භූමියක් ගැන තමා නොදන්නා බවයි. “ගරු පියාණෙනි, ඔබම ඉදිරියට ගොස් ඔබ දහනය කළ යුතු ස්ථානය පෙන්වන්න” ගැනයි ඔහු ඉල්ලුවේ.

බමුණා එකඟ විය. ඔහු පුතා නගරයෙන් පිටතට ගෙන ගොස් ගිජ්ජකූට කඳුමුදුනට නැග්ගේය. “මෙන්න, මගේ පුත, මෙහි කිසිදු පහත් කුලයක අයෙක් කවදාවත් දවන්නේ නැත. මෙහිදී ඔබ මා දවන්න” ඔහු කීය. ඉන්පසු ඔහු පුතා සමඟ කඳුව බැස යාමට පටන් ගත්තේය.

ඒ සවස ශාස්තෘන් වහන්සේ තම මිතුරන් අතරින් කවුරුන් මිදීමට සූදානම්ද යන්න බලමින් සිටි සේක. මේ පියා සහ පුත්‍රයා සෝවාන් මාර්ගයට ඇතුළු වීමට සූදානම් බව ඔවුන් දුටු සේක. ඒ නිසා ඔහු කඳු පාමුලට ගොස්, ගොදුරක් බලා සිටින දඩයක්කාරයෙකු මෙන්, ඔවුන් මුදුනෙන් බැස එන තුරු එහි වාඩි වී සිටියේය.

ඔව්හු බැස ශාස්තෘන් වහන්සේ දුටුවෝ ය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුනට ආචාර කර, “බ්‍රාහ්මණයෙනි, ඔබ කොහේ යන්නේද?” ඇසූ සේක. තරුණයා ඔවුන්ගේ කාර්‍යය පැවසීය. “එසේ නම් එන්න” ශාස්තෘන් වහන්සේ වදාළ සේක. “ඔබේ පියා පෙන්වූ ස්ථානය මට පෙන්වන්න.”

තිදෙන එකට කඳු මුදුනට නැග්හ. “කුමන ස්ථානයද?” ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇසූ සේක. “ස්වාමීනි,” තරුණයා කීය, “මේ කඳු තුන අතර ඇති ඉඩ තමයි ඔහු මට පෙන්වූ ස්ථානය.”

පියා සුසාන භූමිය ගැන මෙවර ප්‍රථම වරට මානයෙන් හැසිරෙන්නේ නැති බව ශාස්තෘන් වහන්සේ වදාළ සේක. ඔහු පෙර ද ඒ ආකාරයෙන්ම සිටි අතර, බොහෝ කලකට පෙර ඔහු තම දහනය සඳහා මෙම ස්ථානයම පෙන්වා තිබුණි. බ්‍රාහ්මණයාගේ ඉල්ලීම අනුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුනට පුරාණ කථාවක් වදාළ සේක.

එක් කාලයක, මේ රාජගහ නුවරම, එම බ්‍රාහ්මණ උපසාළ්හකයා ජීවත් වූ අතර, ඔහුට ඒ සමාන පුතාම සිටියේය. එකල බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මගධයේ බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපත ලැබූහ. ඔවුන් අධ්‍යාපනය නිම කළ පසු පැවිදි ජීවිතය වැළඳ ගෙන, ඉන්ද්‍රිය බල සහ සමාපත්ති වැඩූ සේක; හිමාලය තුළ බොහෝ කලක් අධ්‍යාත්මික උද්දීපනයෙහි ගිලී වාසය කළ සේක.

එක් වරෙක ඔවුන් ලුණු සහ රසකාරක මිල දී ගැනීමට ගිජ්ජකූට කඳුමුදුනේ ඇති තම ආරණ්‍ය කුටියෙන් පිටව ගියහ. ඔවුන් නැති කාලයේ බ්‍රාහ්මණයා තම පුතා සමඟ වර්තමානයේ මෙන්ම එසේම කථා කළේය. තරුණයා සුදුසු ස්ථානයක් පෙන්වන ලෙස ඉල්ලූ අතර, ඔහු මෙම ස්ථානයම පෙන්වීය.

පියා පුතා සමඟ බැස එන අතරේ, ඔහු බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දැක ඔවුන් වෙත ගියේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් ඇසූ ප්‍රශ්නයම ඇසූ සේක; තරුණයාගේ පිළිතුර ලැබුණි. “අපි බලමු” ඔවුන් වදාළ සේක, “ඔබේ පියා ඔබට පෙන්වූ මේ ස්ථානය අපවිත්‍රද නැද්ද කියා.” ඔවුන් ඔවුන් සමඟ කඳු මත නැගී යාමට සැලැස්වූ සේක.

“මේ කඳු තුන අතර ඇති ඉඩ,” තරුණයා කීය, “පිරිසිදුයි.”

“තරුණය,” බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන් සේක, “මේ නිශ්චිත ස්ථානයේම දවනු ලැබූ මිනිසුන්ගේ අවසානයක් නැත. ඔබේම පියා, දැන් මෙන්ම රාජගහ නුවර බ්‍රාහ්මණයෙකු ලෙස ඉපිද, එම උපසාළ්හක යන නාමයම ගෙන සිටින, මේ කඳුමුදුනේ දහ හතර දහස් උපතකදී දවනු ලැබ ඇත. මුළු පොළොවෙහිම මළ සිරුරක් දවනු නොලැබූ, සුසාන භූමියක් නොවූ, හිස් කබල්වලින් වැසී නොගිය ස්ථානයක් සොයාගත නොහැක.”

පෙර ජීවිත සිහිපත් කරගත හැකි ශක්තියෙන් ඔහු මෙය දැන සිටියේය. ඉන්පසු ඔහු ගාථා දෙකක් වදාළ සේක. දහ හතර දහස් උපසාළ්හයෝ මේ ස්ථානයේ දවනු ලැබ ඇත; විශාල ලෝකයේ මරණය නොමැති ස්ථානයක් කොහෙත්ම නැත. කරුණාව, සත්‍යය සහ යුක්තිය, සංයමය සහ ආත්ම-නිග්‍රහය ඇති තැන, එහි මරණයට ඇතුළු විය නොහැක; එම තැනටම සන්සුන් සිත ඇති සාන්ත ආත්මයෝ යති.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පියා සහ පුතා මෙසේ ඉගැන්වූ පසු, සතර බ්‍රහ්ම විහරණ වැඩූ සේක; ඉන්පසු බ්‍රහ්ම ලෝකය කරා ගමන් කළ සේක.

දේශනාවේ අවසානයේ ශාස්තෘන් වහන්සේ සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කළ සේක. ජාතකය හඳුනා දුන් සේක. සත්‍යයන්ගේ අවසානයේ පියා සහ පුත්‍රයා සෝවාන් ඵලයේ පිහිටි සේක. “පියා සහ පුත්‍රයා එදා මෙන්ම අදත් එම පුද්ගලයෝ ය; තාපසයා වූයේ මම මටම යි.”

උපසාළ්හ ජාතකය උපතෙන් ලැබෙන පරිශුද්ධත්වය පිළිබඳ මතයේ හදවතට සෘජුවම පහර දෙයි. වයෝවෘද්ධ බ්‍රාහ්මණයා පහත් කුලයේ අයෙකු ස්පර්ශ නොකළ ස්ථානයක් ඉල්ලා සිටියේය; බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ඔහුට පෙන්වූයේ එවැනි ස්ථානයක් නොමැති බවයි, මන්ද පොළොවේ සෑම කොටසක්ම භූමදාන ස්ථානයක් වී ඇති බැවිනි. යම් භූමියක් සහ යම් පිරිසක් ස්වභාවයෙන්ම පිරිසිදු බවත්, අනෙක් අය ස්වභාවයෙන්ම අපිරිසිදු බවත් යන අදහස මරණය යන සත්‍යය ඉදිරියේ නොපවතී.

දෙවන ගාථාව කුමක් නොමැරෙන දැයි නම් කරයි. කරුණාව, සත්‍යය, යුක්තිය, සංයමය සහ ආත්ම-නිග්‍රහය යනු ස්ථානයක් නොව ජීවත්වීමේ ක්‍රමයකි. අනිත්‍යය පිළිබඳ බුද්ධ ඉගැන්වීම මෙහිදී මෘදු ය. එය වයෝවෘද්ධ මිනිසාට බියක් ඇති නොකරයි. එය ඔහුට කිසි දිනක විසඳිය නොහැකි කාංසාවකින් මිදීමට උදවු කර, විසඳිය හැකි දේ දැකීමට ඔහුට ඉඩ දෙයි.