දුක

බුද්ධාගමේ පූජනීය ඉගැන්වීම්වල, දුක ආර්ය සත්‍ය සතරෙන් ප්‍රථම එක ලෙස නැඟී සිට, සංසාරය තුළ ජීවීන්ගේ මූලික තත්ත්වය ආලෝකමත් කරයි. මෙම ඉගැන්වීම ප්‍රථමයෙන් ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රයේ, සංයුත්ත නිකාය 56.11, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රථම දේශනාවේ, වරක් ඔහුගේ තපස්වී සගයින් වූ තවකාරයින් පස් දෙනාට සාරානාත් මුවදෙන උද්‍යානයේ ලබා දුන් සේක. බුද්ධාගමික සම්ප්‍රදාය මෙම මොහොත ධර්ම රෝදයේ හැරුම ලෙස ගෞරව කරයි, වෙනත් අයට අසන්නට ඉගැන්වීම ප්‍රථමයෙන් චලනයට ගත් අවස්ථාව, එය අසළ්හ පූජා, මෙම එකම දේශනාව සලකුණු කරන පුර පසළොස්වක දිනයේ, වාර්ෂිකව සිහිපත් කරනු ලැබේ.

බොහෝ විට දුක, වේදනාව, හෝ දුක්ඛිතකම ලෙස පරිවර්තනය වන, දුක, කිසි තනි ඉංග්‍රීසි වදනකින් ග්‍රහණය කළ හැකි ඊට වඩා ගැඹුරු අනුනාදයක් ගෙනයයි, සෑම ලෞකික ධර්මතාවක්ම හරහා ගලා යන අසම්පූර්ණතාවයේ, අසම්පූර්ණ බවේ, සහ විශ්වාසනීය නොවීමේ ගැඹුරු හැඟීමක් නියම කරමින්. සමහර පරිවර්තකයින් හරියටම එය වේදනාව තරම් නාට්‍යමය නොවන බැවින් "අසතුට" කැමති වේ. දුක වේදනාව පමණක් නොව, සාමාන්‍ය, සුවපහසු ජීවිතයට පවා වර්ණය ගන්වන සියුම්, අඛණ්ඩ අසහනය ද නම් කරයි: යමක් කිසි විටෙකත් සම්පූර්ණයෙන් ස්ථාවර හෝ සම්පූර්ණ නොවන බවේ හැඟීම. වදන ම, එහි සිදුරේ හොඳින් නොතැබෙන අසුරුක්කුවක්, හොඳින් සුමටව ගමන් නොකරන රෝදයක් යන අර්ථය ඇති මූලයකින් ලබාගත් බව සිතයි. බොහෝ විවරණකරුවන් මෙම රූපය වේදනාව සඳහා කිසි තනි වදනකටත් වඩා දුකේ ජීවමාන වයනයට ළඟින් දකිති.

සූත්‍රය දුක වියුක්තයක් ලෙස හරිනු නොලැබේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය නිශ්චිත ස්වරූප අටකින් නම් කරයි: උපත දුකයි, වයස්ගත වීම දුකයි, රෝගය දුකයි, මරණය දුකයි; ශෝකය, වගුරුවීම, වේදනාව, අමනාපය, සහ බලාපොරොත්තු බිඳීම දුකයි; අප්‍රසන්න දෙයක් සමඟ සම්බන්ධ වීම දුකයි, ප්‍රසන්න දෙයකින් වෙන් වීම දුකයි, කැමති දෙය ලබා නොගැනීම දුකයි. කෙටියෙන්, ඔහු නිගමනය කරයි, ඇලීමේ ස්කන්ධ පසම දුකයි: ඔහුගේම එළඹෙන ඊළඟ දේශනාවේ, අනත්තලක්ඛණ සූත්‍රයේ, ස්ථාවර ආත්මයක් කිසිසේත්ම නොදරන බව පෙන්වීමට ආපසු හැරෙනු ඇති එකම රූපය, වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර, සහ විඤ්ඤාණය. ඉගැන්වීම් දෙකම එකම සවන් දෙන්නන් පස් දෙනාට දින කිහිපයක් තුළ ලබා දෙන ලදී. පසුකාලීන සම්ප්‍රදාය ඒවා තනි සම්බන්ධිත තර්කයක් ලෙස සලකයි: ප්‍රථමයෙන්, සංස්කරණ ලද පැවැත්ම මූලිකව අසතුටුදායක බවත්, දෙවනුව, මෙසේ දුක් විඳින ස්කන්ධ ම ප්‍රථමයෙන්ම සදාකාලික ආත්මයක් ලෙස හඳුනාගත නොහැකි බවත්ය.

පසුකාලීන බුද්ධාගමික විවරණ මෙම තනි සත්‍යය තුළ ස්ථර තුනක් හඳුනාගනී, එවිට දුක කිසි විටෙකත් පැහැදිලි වේදනාව ගැන පමණක් නොවේ. දුක්ඛ-දුක්ඛ වේදනාවේම සාමාන්‍ය දුකයි: තුවාල වූ පාදයක ඇඟිල්ලක්, ශෝකයට පත් හදවතක්, ක්ෂය වන රෝගයක්. මෙම ස්තරයට සෑම භාෂාවකටම තමාගේම වදන් ඇත, දුක දිනපතා අර්ථයෙන් භාවිත කරන හැම විටක ම අදහස් කරන එක.

විපරිණාම-දුක්ඛ වෙනසේ දුකයි. සැබෑ සතුට පවා එය වියැකී යෑමට පටන්ගන්නා මොහොතේ ම හෝදායක වේ, එහි අහිමිවීම අපේක්ෂාව එහි පැවතෙන තුරුම සතුටම සෙවණයක් කරයි; ප්‍රීතිමත් හමුවක් දැනටමත් එයට පසුවූ වියෝ වීමේ බීජය දරයි.

සංඛාර-දුක්ඛ වඩාත්ම සියුම් සහ වඩාත්ම පැතිරුණ ස්තරයයි, සංස්කරණ ලද පැවැත්මම මූලික අසතුටුදායක භාවය. එය උදාසීන හෝ සන්සුන් යයි දැනෙන තත්ත්වයන්හි පවා පවතියි, හේතූන් සහ තත්ත්වයන්ගෙන් ගොඩනඟන ඕනෑම දෙයක් හටගන්නා සහ ගලා යන අනෙකුත් සියල්ල දරන එකම ස්ථාවරභාවකම අඩුව දරන හෙයින්, එම ස්ථාවරභාවකම අඩුව ඕනෑම ලබා දී ඇති මොහොතකදී සිහියෙන් දැනෙන්නේ ද නැද්ද යන්න නොතකා.

සෑම සංස්කරණ ලද දෙයක්ම හටගැනී, පැවතී, අනිවාර්යයෙන් දිරාපත් වන බැවින්, කාලික ලෝකයේ කිසිවකට අවසාන, ස්ථාවර සාමයක් හෝ ස්ථිර සරණක් ලබා දිය නොහැකිය. මෙය, බුද්ධාගමික ඉගැන්වීමේ, බලාපොරොත්තු සුන් වීමේ උපදෙසක් නොවේ; එය කාව්‍ය කරුවෙකු ශෝක ගීතයක් සකස් කරන ආකාරයට වඩා, වෛද්‍යවරයෙකු ප්‍රතිකාරයක් සකස් කරන ආකාරයට, සැකසූ, කොටස් සතරක රෝග විනිශ්චයක ප්‍රථම සහ වඩාත්ම අවංක පියවරයි. රෝගය නිශ්චිතව නම් කර, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රථම දේශනාව එහි හේතුව නම් කිරීමට ඉදිරියට යයි. මෙය ආශාවයි: ඉන්ද්‍රිය ත්‍රිප්තිය සොයන ආශාව, දිගටම පැවැත්ම සඳහා ආශාව, සහ පැවැත්ම නැතිවීම සඳහා ආශාව. එය ඉක්බිතිව ප්‍රතිකාරය, එම ආශාවම නිරෝධය, නම් කරයි. එය එහි ළඟා වන අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් අවසන් වේ: සම්මා දිට්ඨිය, සම්මා සංකප්පය, සම්මා වාචාව, සම්මා කම්මන්තය, සම්මා ආජීවය, සම්මා ව්‍යායාමය, සම්මා සතිය, සහ සම්මා සමාධිය. මෙම දේශනාවේ දුක කිසි විටෙකත් තනියම ඉදිරිපත් කර නැත; එය සැමවිටම එය අවසන් කිරීමට අදහස් කරන මාර්ගයක ආරම්භක සත්‍යයයි, එහිම වටිනාකම සඳහා සිතෙහි තබාගත යුතු තීරණයක් නොවේ.

මුවදෙන උද්‍යානයේ මෙම දේශනාව ප්‍රථමයෙන් ඇසූ තවකාරයින් පස් දෙනාට, ඉගැන්වීම විශ්වාසයෙන් පිළිගත යුතු ධර්මතාවක් නොව, තම ම අත්දැකීම අවංකව පරික්ෂා කිරීමට ආරාධනාවක් විය. එකම ආරාධනාව වදනේ පහසු පරිවර්තනයට විරුද්ධත්වයෙන් පසුපසින් සිටී: දුක සවන් දෙන්නෙකුගෙන් ඉඩ ඉල්ලන්නේ, සංස්කරණ ලද පැවැත්මම ව්‍යුහාත්මක ලක්ෂණයකට වඩා, වඩා හොඳ තත්ත්වයන් තුළින් වළක්විය හැකි, සරලව අවාසනාවක් බවට සුවපහසු සිතුවිල්ලකට සමාදානවීම වෙනුවට, බුදුරජාණන් වහන්සේ නම් කළ ස්වරූප අටෙන් එකක්ම, තම ම ජීවිතයේ, සැලකිලිමත් වීමටයි.

මෙයද ප්‍රථම ආර්ය සත්‍යය කිසි විසඳුමක් ලබා දීමට පෙර ඉගැන්වෙන්නේ ඇයි කියායි. තම ම අත්දැකීමේ දුක තවම පැහැදිලිව හඳුනාගෙන නැති සවන් දෙන්නෙකුට එහි හේතුව හෝ එහි නිරෝධය සෙවීමට හේතුවක් නැත, රෝගය පිළිගැනීමට පෙර ලබා දෙන ප්‍රතිකාරයක් බැරෑරුම් ලෙස සැලකීම වෙනුවට ඉවතලීමට නැඹුරු වේ. ප්‍රශ්නය කෙළින්ම අවංකව නම් කර, ක්ෂණික සහනයක පොරොන්දුවකට වඩා, මෙහි ආරම්භ කිරීමට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ තේරීම, ඉතිරි ඉගැන්වීම සංවිධානය වන සහ ලැබෙන රටාව සැකසීය.